Το περασμένο Παρασκευο-Σαββατοκύριακο το Εθνικό Αστεροσκοπείο οργάνωσε ειδικές εκδηλώσεις αστροπαρατήρησης με τη συμμετοχή πολλών ερασιτεχνών αστρονόμων. Η πρόκληση να λάβω μέρος ήταν μεγάλη και έκλεισα θέσεις μαζί με έναν οικογενειακό φίλο και έτσι Παρασκευή βράδυ βρεθήκαμε μετά συζύγων – χαρά στο κουράγιο τους! – στην Πεντέλη στο Αστεροσκοπείο να δούμε λίγο από το άπειρο για τα ανθρώπινα δεδομένα Σύμπαν.
Περιττό να σας πω ότι η συμμετοχή του κόσμου ήταν πολύ μεγάλη και με πάρα πολλά παιδιά που χαίρονταν να παρατηρούν την Σελήνη και όταν νύχτωσε, τ’ αστέρια. Μου έκανε εντύπωση μια μικρή, μάλλον της Πέμπτης δημοτικού, που ήξερε τα πάντα για την ρύθμιση του τηλεσκοπίου που είχε φέρει ο μπαμπάς της.
Το αστεροσκοπείο της Πεντέλης έχει ένα τηλεσκόπιο μήκους 9 μέτρων, φακό διαμέτρου 62,5 εκατοστών και ζυγίζει 16 τόνους. Είναι στηριγμένο σε έναν πυλώνα που είναι θεμελιωμένος πάνω στο βραχώδες έδαφος και δεν έχει επαφή με το κτήριο. Ο θόλος διαμέτρου 14 μέτρων είναι περιστρεφόμενος μαζί με το δάπεδο, ώστε από στην σχισμή του που βλέπει το τηλεσκόπιο, να μπορεί να παρακολουθεί την κίνηση των αστέρων στον ουρανό. Πήρε το όνομα του από το Βρετανό εύπορο μηχανικό και ερασιτέχνη αστρονόμο, Robert Stirling Newall. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980 χρησιμοποιείτο για καθαρά επιστημονικούς σκοπούς και μετά για εκλαΐκευση της επιστήμης της αστρονομίας. Σε αυτό το τηλεσκόπιο έκανα τα εργαστήρια αστρονομίας όταν σπούδαζα στο ΕΚΠΑ, στο Μαθηματικό Τμήμα, και ήταν και ένας από τους λόγους που πήγα σε αυτή την εκδήλωση.
Αν και η συμμετοχή του κόσμου ήταν πολύ μεγάλη, είχαμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε τα ουράνια σώματα επειδή είχαν συμβάλει με την παρουσία τους πολλοί ερασιτέχνες αστρονόμοι με μοντέρνα και πολύ ισχυρά τηλεσκόπια.
Παρατηρήσαμε λοιπόν πρώτα τον ήλιο μας που αυτή την εποχή έχει τα νεύρα του γιατί περνά τον εντεκαετή κύκλο του με έξαρση των ηλιακών κηλίδων στην επιφάνειά του. Είδαμε λοιπόν τις ηλιακές κηλίδες περίπου στον ισημερινό του ήλιου. Ήταν σκουρόχρωμες περιοχές με διάμετρο όπως μας είπαν οι αστρονόμοι περίπου ίση της γης, δηλαδή περίπου 12.000 χιλιόμετρα και θερμοκρασία χαμηλότερη από τις γειτονικές περιοχές τους και γι’ αυτό είναι και πιο σκούρες. Ο ζωοδότης ήλιος μας είναι ένα μέτριο αστέρι σε σχήμα τέλειας σφαίρας, κίτρινος νάνος λέγεται και είναι στην λεγόμενη κύρια ακολουθία. Έχει διάμετρο 1,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα ήτοι 110 φορές μεγαλύτερη της γης. Να σημειώσω ότι αυτή την εποχή ο ήλιος βρίσκεται στην έξαρση του εντεκαετούς του κύκλου και είναι πολύ πιθανόν τα φαινόμενα των υψηλών θερμοκρασιών να οφείλονται σε αυτές τις κηλίδες.
Η ενέργεια που εκπέμπει ο ήλιος στο διάστημα αντιστοιχεί σε 4,26 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το δευτερόλεπτο!!! Έχει επιφανειακή θερμοκρασία 5.800 βαθμούς και στο κέντρο του 14 εκατομμύρια. Εκτός του ήλιου παρατηρήσαμε και την Σελήνη. Με το μεγάλο τηλεσκόπιο είδαμε κρατήρες. Ένας μεγάλος κρατήρας που είδαμε ήταν αυτός που έχει την ονομασία του αρχαίου φιλοσόφου Πλάτωνα με διάμετρο 109 χιλιόμετρα. Μου έκανε εντύπωση το σχήμα του που είναι τέλειος κύκλος σαν το μυαλό του Πλάτωνα, με έναν μικρότερο κρατήρα στο κέντρο του. Οι κρατήρες στην Σελήνη καθώς και οι θάλασσες όπως αυτή της Ηρεμίας, υπάρχει ομώνυμη σειρά στο Netflix, έχουν δημιουργηθεί από προσκρούσεις αστεροειδών και λόγω ανυπαρξίας ατμόσφαιρας διατηρούν για πάντα στο σχήμα τους αν δεν γίνουν επ’ αυτών νέες προσκρούσεις.
Να σημειώσω ότι πριν από 55 χρόνια, στις 21 Ιουλίου 1969, στις 4.56 ώρα Ελλάδος, ο Άνθρωπος «δια ποδός» Νιλ Άρμστρονγκ πάτησε στη Σελήνη με το διαστημόπλοιο Απόλλων 11. Την ιστορία την ξέρουμε και δεν θα επεκταθώ.
Με το μεγάλο τηλεσκόπιο, που παρεμπιπτόντως το ονομάζουν Newall από τον κατασκευαστή του, παρατηρήσαμε ένα «ανοικτό αστρικό σμήνος» και με ένα ερασιτεχνικό παρατηρήσαμε ένα «κλειστό σφαιρωτό σμήνος». Είδαμε το σφαιρωτό σμήνος Ωμέγα Κενταύρου ή NGC 5139 στον αστερισμό του Κενταύρου, το φωτεινότερο στον γήινο ουρανό, το οποίο αναφέρεται στην Αλμαγέστη του Πτολεμαίου. Είναι το μεγαλύτερο σφαιρωτό σμήνος στον Γαλαξία, με διάμετρο περίπου 150 έτη φωτός!!! Υπολογίζεται ότι απαρτίζεται από 10 εκατομμύρια άστρα και έχει συνολική μάζα ίση με 4 εκατομμύρια φορές του ήλιου. Απέχει δε από τη Γη 15.800 έτη φωτός. Να σημειώσω ότι αυτό το σφαιρωτό σμήνος φαίνεται από την Ελλάδα την Άνοιξη και μέχρι τέλος Ιουλίου γιατί ανήκει στο νότιο ημισφαίριο, ενώ την εποχή του Πτολεμαίου ήταν στο Β. ημισφαίριο. Τα αστρικά σμήνη είναι, όπως είπαμε, πολλά αστέρια σε μια σχετικά μικρή περιοχή με τα μέτρα της αστρονομίας.
Ακόμη οι ερευνητές από το ΕΚΠΑ μας έδειξαν διάφορους αστερισμούς όπως της Μεγάλης Άρκτου (Ursae Majoris) ή Αλετροπόδας (στο Λαμπέτι), που ήταν οδηγός για να δούμε τον Πολικό αστέρα στην Μικρή Άρκτο (Ursae Minoris) τον οδηγό των αρχαίων ναυτικών. Ακόμη είδαμε τον αστερισμό του Σκορπιού στα ανατολικά, του Δράκοντος κοντά στην Μεγάλη Άρκτο και διάφορους άλλους.
Θέλω να σημειώσω ότι η φωτορύπανση στην Αθήνα είναι τέτοια που δεν φαίνονται πολλά αστέρια και θα ήταν ωραίο αν βάζατε στο κινητό σας μια ειδική εφαρμογή και σκοπεύατε στον νυχτερινό ουρανό στο χωριό σας που δεν υπάρχει φωτορύπανση. Θα βλέπατε τα θαύματα του Σύμπαντος, αλλά και του μυαλού του ανθρώπου. Αυτά που σας έγραψα είναι πάρα πολύ λίγα σε σχέση με αυτά που έχει εξερευνήσει ο άνθρωπος και στο τί υπάρχει σε όλο το Σύμπαν. Τα μεγέθη, είτε είναι ύλη, είτε είναι απόσταση, είτε ακτινοβολία, θερμοκρασία, δύναμη βαρύτητας κτλ, είναι ασύλληπτα για το κοινό μυαλό… Θα πάρετε μια ιδέα αν πάτε στο Αστεροσκοπείο να δείτε ιδίοις όμμασι τα θαύματα του ουρανού.
Στον γαλαξία μας υπάρχουν περίπου 200 δισεκατομμύρια αστέρια και τα περισσότερα είναι ήλιοι όπως ο δικός μας. Με μετριότατους υπολογισμούς αν υποθέσουμε ότι το 50% αυτών των αστέρων έχουν πλανήτες και από αυτούς το 20% μοιάζουν με τη γη, τότε σε αυτούς τους πλανήτες είναι αδύνατον να μην υπάρχουν άνθρωποι σχεδόν ίδιοι με εμάς. Στο Σύμπαν δεν είμαστε μόνοι και αν είμασταν θα ήταν μεγάλος εγωισμός και ύβρις απέναντι στην Φύση του. Πιστεύω ότι το πολύ σε 30 χρόνια θα έχουμε ανακαλύψει εξωγήινη ζωή όπως μου είπε και ένας ερευνητής στο αστεροσκοπείο που ερευνά εξω-πλανήτες.
Αξίζει ένα μπράβο στους ανθρώπους το Εθνικού Αστεροσκοπείου όχι μόνο για αυτή την εκδήλωση, αλλά και για τα μαθήματα που κάνουν στους μαθητές, από τους οποίους κάποιοι θα γοητευτούν να ακολουθήσουν την συναρπαστική επιστήμη της αστρονομίας ή αστροφυσικής, αλλά και για τα μαθήματα σε μεγαλύτερα άτομα.
ΥΓ. Η φωτογραφία του ήλιου δείχνει πώς ήταν 8 λεπτά πριν πατήσουμε το κλείστρο της φωτογραφικής μηχανής. (Πηγή φωτο Wikipedia)
