Γράφει ο ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής, Εναλλακτικές Θεραπείες Κοινωνική Υπηρεσία Δήμου Γαλατσίου
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΡΑΥΜΑ
Η λέξη «τραύμα» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «τιτρώσκω» που σημαίνει «πληγώνω». Τραύμα είναι μια φυσιολογική αντίδραση σε ένα μη φυσιολογικό γεγονός.
ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
• Σωματικό τραύμα
Η βίαιη λύση της συνέχειας των ιστών, που ανάλογα με την ένταση επηρεάζει το δέρμα, τους μύες, τα οστά (κατάγματα) και τα εσωτερικά όργανα.
• Ψυχικό τραύμα
Σε ψυχικό επίπεδο, όταν βιώνουμε ένα υπέρμετρα στρεσογόνο γεγονός, επιστρατεύονται μέσα μας όλες οι ψυχικές δυνάμεις, ώστε να επεξεργαστούμε, όσο το δυνατόν καλύτερα, αυτή την εμπειρία. Όταν οι προσπάθειές μας δεν επαρκούν, τότε δημιουργούνται εσωτερικά «ρήγματα». Ο τραυματισμός εγγράφεται ανεξίτηλα στη μνήμη, καθώς και στο σώμα μας.
ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
Το Λεξικό Webster’s καθορίζει το τραύμα ως «ένα τραυματισμό ή μια πληγή που δημιουργήθηκε βίαια» και ως «συναισθηματικό βίωμα, ή σοκ που έχει παρατεταμένες ψυχικές συνέπειες».
Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία όρισε ότι «ένα τραυματικό γεγονός έχει συμβεί, όταν το άτομο έχει βιώσει, γίνει μάρτυρας ή έχει απειληθεί με θάνατο ή σοβαρό τραυματισμό, ή έχει απειληθεί η σωματική του ακεραιότητα ή κάποιου άλλου, και η αντίδραση του ατόμου περιλαμβάνει έντονο φόβο, αίσθημα αβοήθητου ή τρόμο».
Η Jane Simington, θεραπεύτρια τραύματος, είπε πως «το τραύμα θρυμματίζει την καθημερινή, υγιή και φυσιολογική λειτουργία, σε φυσικό, συναισθηματικό και πνευματικό επίπεδο».
ΠΟΣΟ ΚΟΙΝΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ
«Το ψυχολογικό τραύμα είναι πολύ πιο κοινό απ’ ό,τι νομίζουμε» λέει η ειδικευμένη στο τραύμα, ψυχολόγος Karol Darsa. Σύμφωνα με το αμερικανικό National Institute of Mental Health, «περίπου οι μισοί ενήλικες θα αντιμετωπίσουν τουλάχιστον μια τραυματική εμπειρία στη ζωή τους», ο τρόπος όμως με τον οποίο θα το βιώσει ο καθένας αλλά και τα συμπτώματα που θα εμφανίσει, μπορεί να είναι διαφορετικός.
Τα σημάδια ότι κάποιος υποφέρει από ένα τέτοιο τραύμα, μπορεί να είναι τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά και μπορεί να προκύψουν ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων γεγονότων ή χρόνιων παραγόντων άγχους.
ΚΥΡΙΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
• Πόλεμος, πολιτικός τρόμος και βασανιστήρια
• Φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, τυφώνες κλπ.)
• Ατύχημα με αυτοκίνητο, τρένο, αεροπλάνο, κλπ.
• Απαγωγή
• Σωματική κακοποίηση, σεξουαλική επίθεση, βιασμός, ενδοοικογενειακή βία
• Λεκτική/Συναισθηματική κακοποίηση
• Μάρτυρες ενός τρομακτικού τραυματισμού, επίθεσης ή θανάτου
• Αναπάντεχος θάνατος οικείου προσώπου
• Σοβαρά νοσήματα
• Τραύμα κατά τη γέννα (περιγεννητικό τραύμα) ή κατά την κύηση (ενδομήτριο τραύμα)
• Πτώσεις, τραυματισμοί, χειρουργεία, απειλή σωματικής ακεραιότητας
ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΔΙΑ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
• Παιδική παραμέληση
• Ασαφείς ρόλοι γονέα-παιδιού
• Συναισθηματικά κακοποιητικοί γονείς
• Άρρωστοι γονείς
• Ρατσισμός/Διακρίσεις
• Παγκόσμια πανδημία
ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
Χρόνιος πόνος
Προβλήματα στομάχου
Χρόνιος πονοκέφαλος
Εθισμοί
Κακή στάση σώματος
Προβλήματα σχέσεων
Ευερεθιστότητα
Δυσκολία συγκέντρωσης
Ανασφάλεια / Φοβίες
Αϋπνία / Εφιάλτες
Κρίσεις πανικού
Ενοχές
Κατάθλιψη
Ψυχοσωματικά συμπτώματα
Συναισθηματικό μούδιασμα.
ΠΩΣ ΤΟ ΨΥΧΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
Όταν κάποιος βιώνει σοβαρό ψυχικό τραύμα, κάποια τμήματα του εγκεφάλου καταστέλλονται, όπως οι περιοχές που συνδέονται με την επιτυχία, την επίτευξη των στόχων, τη χαλάρωση, την ευγνωμοσύνη ή την ασφαλή σύνδεση με τους άλλους.
Αν κάποιος έχει μετατραυματικό στρες (PTSD) μπορεί να νιώθει αναστάτωση σε συνθήκες συναισθηματικού ή σωματικού στρες, να ενεργοποιείται γρήγορα ο μηχανισμός πάλης ή φυγής, να αντιδρά με οργή, να απομακρύνεται από μια κατάσταση και να κλείνεται στον εαυτό του. Αυτό είναι αποτέλεσμα της ενεργοποίησης του μηχανισμού επιβίωσης στον εγκέφαλο.
Τα ψυχικά τραύματα αλλάζουν την χημεία του εγκεφάλου όπως επίσης και τη δομή του, και αυτές οι επιδράσεις επηρεάζουν τη φυσιολογική λειτουργικότητα. Πιο συγκεκριμένα, ένα τραύμα επηρεάζει την αμυγδαλή, τον ιππόκαμπο και τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου.
ΝΕΥΡΟΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Τα τραύματα της παιδικής ηλικίας επηρεάζουν τον εγκέφαλο στην ενήλικη ζωή. Οι νευρώνες του εγκεφάλου έχουν πλαστικότητα, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι μπορούμε να συνεχίζουμε να αλλάζουμε από τις νέες εμπειρίες, ακόμη και στην ενήλικη ζωή. Μπορούμε να μάθουμε να αλλάζουμε τον εγκέφαλό μας κάνοντας μικρές αλλαγές επαναλαμβανόμενα. Μπορούμε επίσης να μάθουμε νέους τρόπους σκέψης, να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματά μας και να υιοθετήσουμε νέους τρόπους συμπεριφοράς.
Φυσικά, οι νέες συνήθειες φαίνονται αδύναμες συγκριτικά με τις συνηθισμένες αποκρίσεις μας. Μπορεί να σκεφτούμε ότι δεν λειτουργούν και να σταματήσουμε να τις χρησιμοποιούμε. Όμως, αν επιμείνουμε, οι νευρώνες που διέπουν αυτές τις νέες συνήθειες θα αρχίσουν να γίνονται πιο δυνατοί. Αν συνεχίσουμε να τηρούμε τις νέες μας συνήθειες, τότε ενισχύονται τα νέα δίκτυα των νευρώνων.
ΜΕΘΟΔΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
Ψυχοθεραπεία
EMDR (Εye Movement Desensitization and Reprocessing – Απευαισθητοποίηση & Επαναπροσαρμογή μέσω Οφθαλμικών Κινήσεων)
Trauma Recovery (Αποκατάσταση Ψυχικού Τραύματος – Jane Simington)
Τραυματοθεραπεία (Focusing – Eugene Gendlin)
Somatic Experiencing (SE – Peter Levine)
Εσωτερική θεραπεία οικογενειακών συστημάτων (Internal Family Systems Therapy – Richard Schwartz)
Regression Therapy (Αναδρομική Θεραπεία)
Inner Child Work (Θεραπεία Εσωτερικού Παιδιού – Trisha Caetano)
Narrative Therapy (Αφηγηματική Θεραπεία)
Hypnotherapy (Υπνοθεραπεία).
