Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια, Συγγραφέας, Απόφοιτη Σχολής Μ.Ε.Χ.Α. & Λαογραφίας
Οκτώβριος και πρωτομηνιά, ο δεύτερος μήνας του φθινοπώρου είναι πλέον εδώ, για πότε μας αποχαιρέτησε το καλοκαίρι και για πότε μπήκαμε για τα καλά στο φθινοπωρινό τοπίο και μάλιστα στο δεύτερο μήνα του, ούτε που το καταλάβαμε… Όμορφη εποχή το φθινόπωρο, η φύση χρησιμοποιεί τα καλύτερα χρώματά της ζωγραφίζοντας καταπληκτικά σκηνικά, δημιουργώντας μαγευτικά τοπία.
Σύμφωνα με το Ρωμαϊκό ημερολόγιο, το ξεκίνημα του έτους πραγματοποιούνταν με το μήνα Μάρτιο, άρα ο μήνας Οκτώβριος υπήρξε ο όγδοος μήνας του χρόνου, εξού και το όνομά του Οκτώβριος όπου προέρχεται από το λατινικό «octo», δηλαδή τον αριθμό οκτώ και χωρίς το σύμφωνο «μ», εφόσον είναι «October» και όχι «Octomber», άρα Οκτώβριος.
Στα καθ΄ ημάς λοιπόν, στην Αρχαία Ελλάδα ονομάζονταν «Πυανεψιών» από τα ιερά Πυανέψια, δηλαδή μια γιορτή αφιερωμένη στο θεό Απόλλωνα, τον ευχαριστούσαν μαγειρεύοντας πύανα δηλαδή κύαμα – κουκιά με κριθάρι τα πολυσπόρια ή αλλιώς τα γνωστά κόλλυβα σε εμάς σήμερα – για την εξασφάλιση της καλής συγκομιδής, ευελπιστούσαν για την επερχόμενη καλή παραγωγή των καρπών τους.
Ο μήνας Οκτώβριος στην εποχή μας είναι γεμάτος προσωνύμια, αλλά και ιστορικά σηματοδοτούμενα γεγονότα για την χώρα μας. Ένα από αυτά τα προσωνύμια είναι και «Αϊδημητριάτης», ο λαός τον αποκαλεί έτσι λόγω της μεγάλης εορτής του Αγίου Δημητρίου την 26η Οκτωβρίου.
Για το καλαντάρι των ανθρώπων της υπαίθρου και συγκεκριμένα για τον τομέα της γεωργίας, είναι ξεχωριστός μήνας, είναι μήνας των βροχών, άρα και της σποράς, για αυτό τον λένε και «Βροχάρη» και «Σποριάτη», ή «Σποράς», δηλαδή πρέπει να βρέξει για να επιτευχθεί η καλή σπορά, κατά συνέπεια η καλή παραγωγή.
«Οκτώβρης βροχερός, Οκτώβρης καρπερός» συνήθιζε ο λαός να λέει.
Επίσης είναι ο μήνας των χρυσανθέμων, εφόσον τότε ανθίζουν τα όμορφα χρυσάνθεμα ή αλλιώς Αϊδημητριάτικα λουλούδια, που στολίζουν την Αγία εικόνα του Αγίου Δημητρίου!
Σύμφωνα με μια δημώδη παροιμία, «Οκτώβρη που δεν έσπειρες, λίγο ψωμί θα λάβεις». Αν δεν έβρεχε μετά τη σπορά, οι γεωργοί πραγματοποιούσαν λιτανείες, χαρακτηριστικά στη Θράκη και στην Ήπειρο, τραγουδούσαν ένα πολύ όμορφο τραγούδι την «Πιρπιρούνα» ή «Περπερούνα» ή «Περπερίτσα» ή «Μπερμπερίτσα», αντίστοιχα στην κάθε περιοχή όπως την ονομάζουν. Καθαρά μια τελετουργική διαδικασία, επέλεγαν ένα κοριτσάκι μικρής συνήθως ηλικίας, το στόλιζαν με ένα στεφάνι από λουλουδάκια και κρατώντας ένα καλάθι από άνθη, γυρνούσε από σπίτι σε σπίτι, από γειτονιά σε γειτονιά και απήγγειλε το εξής τραγούδι:
«Πιρπιρούνα περπατεί,
τον Θεό παρακαλεί,
βρέξει Κύρ(γ)ιε μια βροχή,
καλή βροχή, να βραχούν
οι τσιόπανοι»
έτσι ώστε να επιτευχθεί η βροχή, μέσω της επίκλησης του τραγουδιού.
Στην Πελοπόννησο δε, συνήθιζαν να πηγαίνουν στην εκκλησία ένα μπουκάλι κρασί ή ένα μπουκάλι λάδι, ώστε να ευλογηθεί, μετά το έριχναν στα βαρέλια που εναπόθεταν στο σπιτικό τους το κρασί και το λάδι αντίστοιχα, ώστε να πάει καλά και η επόμενη παραγωγή των αμπελιών και των ελαιώνων τους. Γι’ αυτό πολύ εύστοχα η δημώδης παροιμία έρχεται να κλειδώσει την παραπάνω διαδικασία, «Το Οκτωβριανό το λάδι, άλλος μήνας δεν το βγάζει».
Κάτι αντίστοιχο με το κρασί συνέβαινε και στην Αρχαία Ελλάδα, προς τιμήν του θεού Διονύσου, του θεού της αμπέλου, όσον αφορούσε την παραγωγή του κρασιού.
Παρατηρείται στη λαογραφία μας, ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο και δεν προέρχεται από παρθενογένεση, αλλά οι επιρροές τους βρίσκονται βαθιά καλά ριζωμένες στην Αρχαία Ελλάδα και αναβιώνουν στη σύγχρονη εποχή.
Τέλος, μεγάλης ιστορικής αξίας και σημασίας όπου θα πρέπει να αναφερθεί η Εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου, η αξιοσύνη, η λεβεντιά όλων των Ελλήνων εκείνης της εποχής, που με τόλμη και ανδρεία υπερασπίστηκαν την πατρίδα τους, με αντάλλαγμα την ίδια τους τη ζωή, παράδειγμα μίμησης αξιών και ιδανικών σε εμάς τους μεταγενέστερους.
Επίσης αυτό το μήνα τιμάται η γυναικεία παρουσία και ο ρόλος που διαδραμάτισε η Ελληνίδα γυναίκα σε κάθε άκρη αυτής της χώρας, για παράδειγμα η Ηπειρώτισσα, η γυναίκα της Πίνδου κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων, ο ρόλος που αξιώθηκε να αναλάβει στα δυσπρόσιτα εκείνα μέρη, κουβαλώντας με τα μουλάρια πυρομαχικά, είδη ένδυσης και τροφίμων, στους ήρωες φαντάρους από κάθε γωνιά της Ελλάδας, Κρήτη, Πελοπόννησο, Μακεδονία, Θράκη, Θεσσαλία, Επτάνησα, Δωδεκάνησα, Σποράδες, Βόρειο Αιγαίο και Κυκλάδες, μια Ελλάδα δημιουργός ηρώων!
Εν κατακλείδι, εύφορος μήνας ο Οκτώβριος από πλευράς γεωργικής παραγωγής και σημαντικός από λαογραφικής σημασίας. Ένας μήνας που άφησε ανεξίτηλη τη σελίδα του, ιστορικής σημασίας εις το διηνεκές για τη χώρα μας και για τους Έλληνες!
Σηματοδοτούμενος από κάθε άποψη ο δεύτερος μήνας του φθινοπώρου, καλώς όρισες Οκτώβρη καλοτάξιδος και βροχερός νά’σαι!
*Φωτογραφία από προσωπικό φωτογραφικό αρχείο
