Αυτό το Σαββατοκύριακο κλείνουν 51 χρόνια από την εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο. Το σύνθημα ήταν «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», το οποίο θα ακούσουμε και στις φετινές εκδηλώσεις – ακόμη και από τα παιδιά του νηπιαγωγείου. Η ημέρα του Πολυτεχνείου πέφτει Κυριακή και, όπως μαθαίνω, οι εκδηλώσεις στα σχολεία θα γίνουν την Παρασκευή 15 Νοέμβρη και έτσι δεν χάνουν οι καθηγητές την αργία. Μη ξεχνάτε ότι η αργία ισχύει και για τα νηπιαγωγεία… Κάθε χρόνο βιώνουμε μια υποβάθμιση των νοημάτων των εκδηλώσεων και την κυριαρχία ατόμων και ιδεών που δεν υπήρχαν στο Πολυτεχνείο εκτός των δύο αντισυμμετρικών κομμάτων ΚΚΕ (μ-λ) και (μ-λ) ΚΚΕ, που επιβιώνουν από τότε!! Θα δοθεί και ευκαιρία για πρακτική εξάσκηση των ΜΑΤ με τους λεγόμενους «αντιεξουσιαστές» για να ξεσκουριάσουν λίγο…
Έχω γράψει πολλές φορές ότι οι εκδηλώσεις και πορείες για το Πολυτεχνείο θα πρέπει καταργηθούν γιατί βεβηλώνουν αντί να τιμούν τον αγώνα εκείνων των φοιτητών – μεταξύ των οποίων ήμουν και εγώ. Γι’ αυτό το λόγο στο σημερινό άρθρο θα ασχοληθώ με ένα εντελώς διαφορετικό θέμα που όμως έχει αρχίσει και επηρεάζει την ζωή μας. Το θέμα είναι οι «Αλγόριθμοι», μια λέξη που καλά να τη χρησιμοποιούν οι σχετικοί, αλλά οι περισσότεροι άσχετοι από τα κανάλια μέχρι το Τικ-Τοκ κτλ, χρησιμοποιούν την λέξη χωρίς να γνωρίζουν τί ακριβώς σημαίνει.
Η λέξη «αλγόριθμος» προέρχεται από μία διατριβή του Πέρση μαθηματικού Μοχάμεντ ιμπν Μουσά αλ-Χουαρίζμι (781-850 μ.Χ.), η οποία περιείχε συστηματικές τυποποιημένες λύσεις αλγεβρικών προβλημάτων και αποτελεί ίσως την πρώτη πλήρη πραγματεία άλγεβρας. Πιο συγκεκριμένα ο αλγόριθμος στις μέρες μας ορίζεται ως μια διαδικασία – τρόπος, με βήματα σαφώς καθορισμένα, που με πεπερασμένο αριθμό βημάτων επιλύουν ένα πρόβλημα. Εφαρμόστηκε στα μαθηματικά και στο σχολείο μάθαμε τον περίφημο «Αλγόριθμο του Ευκλείδη» για να βρούμε τον Μέγιστο Κοινό Διαιρέτη δύο αριθμών. Για αποφυγή παρανόησης, ο Ευκλείδης είχε βρει τον τρόπο το 300 π.Χ. περίπου, αλλά ο τρόπος ονομάστηκε αλγόριθμος στα νεότερα χρόνια. Από τον παραπάνω ορισμό, αλγόριθμοι υπάρχουν άπειροι, τρόπος του λέγειν, γιατί δεν είναι παρά μια διαδικασία να λύσεις ένα πρόβλημα ή να φτιάξεις κάτι που και αυτό το φτιάξιμο είναι πρόβλημα.
Για παράδειγμα, θέλω να φτιάξω μουσακά. Τότε αφού το πρόβλημα είναι «φτιάξε ή πώς φτιάχνω μουσακά», ακολουθώ τα βήματα της συνταγής (αλγορίθμου) και τον φτιάχνω. Τώρα θα μου πείτε ο μουσακάς της κυρίας Αναστασίας θα είναι ίδιος με της κυρίας Τούλας; Όχι βέβαια γιατί η κάθε μια θα βάλει την δική της μαεστρία ή ανικανότητα στην μαγειρική και το αποτέλεσμα θα είναι ανάλογο.
Οι αλγόριθμοι μπήκανε ως έννοια στην ζωή μας από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και είναι τα θεμέλια του προγραμματισμού. Ένας καλός αλγόριθμος θα λύνει όμορφα, αποτελεσματικά και οικονομικά ένα πρόβλημα, ενώ ένας κακός θα λύνει μεν το πρόβλημα, αλλά με επιπλοκές. Πόσες φορές δεν κολλάει το κομπιούτερ αν πάω να τυπώσω, να υποβάλω φορολογική δήλωση ή ο,τιδήποτε άλλο; Δεν φταίει ο κακός του ο καιρός, αλλά ο κακός αλγόριθμος, όπως γίνεται και με το μουσακά.
Οι αλγόριθμοι πήραν «τα πάνω τους», όπως είπαμε, με τους υπολογιστές και έγιναν ως λέξη κτήμα της κάθε νοικοκυράς από τότε που βγήκαν τα σόσιαλ και η Τεχνητή Νοημοσύνη και άρχισαν να τους αναφέρουν τα πρωινάδικα χωρίς να καταλαβαίνουν το νόημά τους.
Για να μπούμε περισσότερο στο νόημα και στα ενδεχόμενα προβλήματα του μέλλοντος από τους κακούς ή κακόβουλους αλγορίθμους, θα αναφερθώ για λίγο σε κάποιες απλές τεχνικές πληροφορίες. Στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές οι αλγόριθμοι είναι συνυφασμένοι με τον προγραμματισμό και πιο συγκεκριμένα δεν υπάρχει κανένα πρόγραμμα υπολογιστή που επιλύει κάποιο πρόβλημα που να μην στηρίζεται σε κάποιον σχετικό αλγόριθμο. Ο αλγόριθμος και το πρόγραμμα είναι όπως η κότα με το αυγό. Ποιο έγινε πρώτα; Η σωστή απάντηση είναι ότι πρώτα έγινε το πρόβλημα!! Θέλω να πώ ότι, όπως όλα στη ζωή, παρουσιάζονται και τα προβλήματα που θέλουν λύση και εκεί έρχεται η ανάγκη να κατασκευαστεί ένας αλγόριθμος που αντιμετωπίζει σωστά, ποιοτικά και οικονομικά το πρόβλημα και μετά έρχεται ο προγραμματισμός που είναι πιο εύκολη δουλειά από την εύρεση ενός αλγορίθμου.
Φανταστείτε τώρα ένα πρόγραμμα της εφορίας που έχει να αντιμετωπίσει χιλιάδες περιπτώσεις της φορολογικής νομοθεσίας, πόσο πολύπλοκος θα είναι ο αλγόριθμός του.
Τέθηκαν λοιπόν πολύ νωρίς τα προβλήματα της πολυπλοκότητας των αλγορίθμων και της υπολογισιμότητας και αντιμετωπίστηκαν από λαμπρά μαθηματικά μυαλά του 20ου αιώνα, όπως ο Άγγλος Alan Turing, ο Von Neuman, o Dijkstra και πολλοί άλλοι. Ανάμεσα σε αυτούς βρέθηκαν και τρεις καμπαλέρος μαθηματικοί (φίλοι και συνεργάτες) οι Rivest, Shamir και Adleman που χρησιμοποίησαν αποτελέσματα προγενέστερων μαθηματικών και επινόησαν μια μέθοδο κρυπτογράφησης μηνυμάτων, την οποία χρησιμοποιούμε όλοι μας όταν πάμε να κάνουμε «Internet Shopping». Αυτοί οι τύποι, παρά του ότι τα μαθηματικά ανήκουν σε άλλους, πατεντάρισαν τον συνδυασμό τους και έβγαλαν τον αλγόριθμο RSA από τα αρχικά των ονομάτων τους. Η πατέντα τους είναι σαν να έχουν βάλει ένα καλαμάκι στον αγωγό ροής του ιντερνετικού χρήματος και ρουφάνε λίγο από τον καθένα ως δικαιώματα χρήσης της πατέντας. Καταλάβαμε δηλαδή ότι ένας αλγόριθμος μπορεί να έχει μεγάλη, πολύ μεγάλη οικονομική αξία, όπως π.χ. και ο αλγόριθμος της Google που ψάχνουμε στο Internet για μοντελάκια, γόβες ή κινητά.
Η μεγάλη ανάπτυξη των υπολογιστών, των ηλεκτρονικών συναλλαγών και οι ανάγκες του προωθητικού μάρκετινγκ προκάλεσαν μεγάλη πολυπλοκότητα στους αλγορίθμους, που οι επιστήμονες της πληροφορικής την συμβολίζουν με Ο(n), Ο(n2) κ.τ.λ. Άρχισαν να ψάχνονται για άλλους τρόπους αντιμετώπισης των υπολογιστικών προβλημάτων και έτσι μας προέκυψε η Τεχνητή Νοημοσύνη που δεν χρειάζεται ακριβώς την ύπαρξη αλγορίθμου για να λύσει ένα πρόβλημα, αλλά να διδαχτεί από παραδείγματα.
Για παράδειγμα, δίνουμε φωτογραφίες από μήλα και πορτοκάλια και ο αλγόριθμος που έχουμε φτιάξει είναι να μπορεί να χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες ώστε να μάθει διακρίνει ένα οποιοδήποτε μήλο που δεν έχει ξαναδεί από ένα πορτοκάλι από την «προτέρα αποκτηθήσαν εμπειρίαν» και γι’ αυτό καμιά αφορά ακούμε την φράση «να εκπαιδεύσουμε το μοντέλο», δηλαδή να του δώσουμε πάρα πολλά παραδείγματα. Έτσι αποφύγαμε τις πολύπλοκες προγραμματιστικές διαδικασίες και έχουμε γρήγορα αποτελέσματα, αλλά με κόστος την συγκέντρωση πληροφορίας. Όταν λέμε «κόστος πληροφορίας» είναι π.χ. πού θα βρούμε φωτογραφίες προσώπων άσπρων, μαύρων, κίτρινων, κόκκινων, κολοράτων κτλ, γατιών, σκυλιών, σπιτιών, αυτοκινήτων, σκαφών, ξαπλωστρών κτλ; Τα βρήκανε τζάμπα από τις φωτογραφίες που βάζουμε στα σόσιαλ. Διακοπές, ποτάκια, τραπέζια, ουίσκια, αυτοκίνητα κτλ όλα τα ανεβάζουμε στα σόσιαλ. Σου δίνει «ελεύθερη» πρόσβαση για ικανοποίηση κάποιων αναγκών π.χ. αγοράς ή ικανοποίησης ματαιοδοξίας, αλλά αυτός κερδίζει από την διαφήμιση πρώτα και δεύτερον από τα γιγαντιαία δεδομένα που εμείς διαθέτουμε καθημερινά στο Internet. Τα κέρδη δηλαδή των εταιρειών που χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι δυσανάλογα τεράστια συγκριτικά με την ανταμοιβή που προσφέρουν εταιρείες όπως Google, FB, Instagram, Tick-Tok, Youtube κτλ.
Πολλά από αυτά τα κέρδη επανεπενδύονται για ανάπτυξη πιο έξυπνων συστημάτων και σήμερα έχουμε φτάσει στο σημείο να αντικαθίστανται θέσεις εργασίας από υπολογιστικά συστήματα, αλλά οι κυβερνήσεις επειδή βλέπουν μόνο το οικονομικό αποτέλεσμα δεν ενδιαφέρονται, τουλάχιστον προς το παρόν, για τα κοινωνικά προβλήματα που δημιουργούνται.
Πριν μερικά χρόνια είχε μιλήσει στην Αθήνα για την Τεχνητή Νοημοσύνη ο καθηγητής του ΜΙΤ Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, ο οποίος είναι σήμερα επικεφαλής της «Συμβουλευτικής Επιτροπής Υψηλού Επιπέδου για την Τεχνητή Νοημοσύνη» που έχει οργανώσει ο Πρωθυπουργός. Σε αυτή τη συνάντηση του έθεσα το εξής ερώτημα: Μέχρι τον 20ο αιώνα οι μηχανές αντικαθιστούσαν την δύναμη του ανθρώπου, τώρα με την Τεχνητή Νοημοσύνη αντικαθίσταται το μυαλό του. Είμαστε προετοιμασμένοι ως ανθρωπότητα για την νέα εποχή; Η απάντησή του ήταν αρνητική και σήμερα ακόμη μετά από τέσσερα τουλάχιστον χρόνια πάλι αρνητική είναι.
Η τεχνητή νοημοσύνη να ξέρετε ότι είναι δίπλα μας και κοιμόμαστε μαζί της αν έχουμε smart phone, smart watch ή tablet στο κρεβάτι. Μαζί μας είναι όταν στέλνουμε sms ή viber, watch up ή όταν διαβάζουμε τα νέα στο κινητό μας ή στον υπολογιστή μας κτλ. Κανείς δεν γνωρίζει πώς δουλεύουν αυτοί οι αλγόριθμοι, τί δικαιώματα και περιορισμούς έχουν και τί μας σερβίρουν για να χάψουμε. Γρηγορείτε, δεν γνωρίζουμε από πού θα μας έρθει…
