Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια, Συγγραφέας,Απόφοιτη Σχολής Μ.Ε.Χ.Α. & Λαογραφίας
Σε λίγες μέρες ανοίγει το Τριώδιο, τι σημαίνει όμως το «άνοιγμα» ή αλλιώς η έναρξη του Τριωδίου; Απόκριες και Τριώδιο ταυτίζονται μεταξύ τους, οι Απόκριες αποτελούν χρονικά τις τρεις εβδομάδες πριν από την Καθαρά Δευτέρα.
Tο Τριώδιο ολοκληρώνεται το Μεγάλο Άγιο Σάββατο, μια ημέρα πριν από την Κυριακή του Πάσχα. Συγκεκριμένα κάθε Κυριακή των πρώτων τριών εβδομάδων, έχει τη δική της σηματοδότηση και οι Κυριακές του Τριωδίου είναι του Τελώνου και Φαρισαίου, του Ασώτου, των Απόκρεω και της Τυροφάγου. Πάμε να τις δούμε αναλυτικά και σημειολογικά.
Τριώδιο λέγονται γιατί προέρχονται από τις τρεις Ωδές, οι συγκεκριμένοι ύμνοι έχουν τρεις ωδές σε αντίθεση με τους υπόλοιπους που έχουν εννέα, έτσι η συγκεκριμένη περίοδος ονομάζεται Τριώδιο. Το εκκλησιαστικό βιβλίο περιλαμβάνει τους ύμνους, στις ακολουθίες δηλαδή που ψάλλονται στις εκκλησίες μας κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.
Πάμε να δούμε τις Κυριακές αναλυτικά.
Το Τριώδιο ξεκινά με την πρώτη Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου, όπου μας προτρέπει να είμαστε ταπεινοί, όπως ακριβώς ήταν ο Τελώνης. Η πρώτη εβδομάδα ονομάζεται «Προφωνή», επειδή σε παλαιότερους χρόνους διαλαλούσαν ότι άρχιζαν οι Απόκριες.
Η δεύτερη Κυριακή είναι του Ασώτου, εδώ οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι διδασκόμαστε την έννοια της μετανοίας και την πολύτιμη αξία της συγχώρεσης. Η δεύτερη εβδομάδα ονομάζεται «Κρεατινή» ή της «Κρεοφάγου», επειδή καταναλώνουμε κρέας, όλες τις ημέρες εκτός της Τετάρτης και της Παρασκευής, οπότε απέχουμε ακόμα και από το λάδι, όπως και τις ημέρες της Μεγάλης Σαρακοστής.
Την Πέμπτη αυτή της εβδομάδας επικρατεί το έθιμο της Τσικνοπέμπτης, επιτρέπεται η κρεατοφαγία κα μάλιστα τσικνιστή, όλα ψημένα στα κάρβουνα!
Ακολουθεί το Ψυχοσάββατο, το Σάββατο των ψυχών, η μέρα αυτή είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στους νεκρούς, ακολουθούν τα πολυσπόρια που δεν τίποτα άλλο από τα κόλλυβα προς τη μνήμη, των ψυχών των θανόντων.
Την Κυριακή της εβδομάδας αυτής, είναι η Κυριακή της Απόκρεω και είναι αφιερωμένη στη μέλλουσα Θεία Κρίση. Η τρίτη εβδομάδα ονομάζεται «Τυρινή» ή της «Τυροφάγου», επειδή καταναλώνουμε γαλακτοκομικά προϊόντα, απαγορεύεται όμως η κατανάλωση κρέατος, ώστε οι πιστοί να προετοιμαστούμε για τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής.
Η συγκεκριμένη Κυριακή της Τυρινής αναφέρεται στη εξορία των πρωτόπλαστων από τον Παράδεισο.
Ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, όπου από εκεί και έπειτα ξεκινά η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και ονομάζεται έτσι για να διαχωριστεί από την νηστεία των Χριστουγέννων και Τεσσαρακοστή για να μας υπενθυμίσει τη σαρανταήμερη νηστεία του Ιησού Χριστού μας.
Αποκριά λοιπόν, ετυμολογικά σημαίνει χωρίς κρέας, η αποχή, η απομάκρυνση από το κρέας, την κρεατοφαγία, όπου ο Χριστιανός Ορθόδοξος προετοιμάζεται ψυχικά, πνευματικά και σωματικά, κατά συνέπεια καλείται να γίνει κοινωνός στη μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας το Πάσχα, την Ανάσταση! Είναι μια περίοδος ξεφαντώματος, χορού, τραγουδιού, οινοποσίας και μεταμφιέσεων, μασκαρέματος, με καταβολές από την αρχαία Ελλάδα.
Οι ρίζες της Αποκριάς ενδύουν την παράδοση μας και αναβιώνουν ως τις ημέρες μας από τα αρχαία ελληνικά χρόνια! Επίσης, η λέξη Καρναβάλι προέρχεται από το ρήμα «καρναβαλίζω» που σημαίνει χοροπηδάω. Επίσης ο Κάρνος υπήρξε θεός της γονιμοποίησης στην Αρχαία Λακωνία, στη γιορτή του οι άνθρωποι μεταμφιεσμένοι χοροπηδούσαν και χόρευαν, υπό τη συνοδεία φαγητού και κρασιού, όπως ακριβώς συνέβαινε και στη γιορτή του Διονύσου, θεού του κρασιού. Εν αντιθέσει για τους καθολικούς, η λέξη «Καρναβάλι», σημαίνει την απομάκρυνση από το κρέας εφόσον στα λατινικά κάρνε σημαίνει κρέας και βάλε σημαίνει χαιρετώ, δηλαδή αποχαιρετώ το κρέας, απομακρύνομαι από την κατανάλωσή του.
Τα ήθη και έθιμα της Αποκριάς έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα, είναι άμεσα συνδεδεμένα με την γονιμότητα και την ευφορία της γης, την κάθαρση και τον εξαγνισμό, εφόσον καλωσορίζουν την άνοιξη και το άνοιγμα του καιρού.
Εν κατακλείδι, όλα αυτά συναποτελούν οι άνθρωποι στο να ξεφαντώνουν, να διασκεδάζουν και να ξορκίζουν κάθε τι παλιό, καλωσορίζοντας το καινούριο και το γόνιμο, ιδιαίτερα οι άνθρωποι της υπαίθρου που ήταν και είναι άμεσα εξαρτημένοι και συνδεδεμένοι με τη γη. Έτσι λοιπόν το άνοιγμα του Τριωδίου για τους Ορθόδοξους χριστιανούς πραγματοποιείται με βαθιά θρησκευτική κατάνυξη, με εξαγνισμό, μέσω της σαρανταήμερης νηστείας που έπεται αμέσως μετά τις Απόκριες.
Ας ευχηθούμε να έχουμε όλοι μας καλό και ευλογημένο Τριώδιο, καλό αγώνα, με υπομονή, με μετάνοια αλλά και συγχώρεση. Καλές Απόκριες!
