Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια, Συγγραφέας, Απόφοιτη Σχολής Μ.Ε.Χ.Α. & Λαογραφίας
Την Καθαρά Δευτέρα, 3 Μαρτίου, οι ουρανοί θα γεμίσουν από χρώματα και σχήματα εξαιτίας των χαρταετών και τις πολύχρωμες χαρτοουρές τους! Το πέταγμα του χαρταετού στον ουρανό ξεκινά την Καθαρά Δευτέρα, την ημέρα που ξεκινά η νηστεία της Σαρακοστής, ημέρα που αρχίζει η πνευματική και σωματική μας κάθαρση.
Το πέταγμα του χαρταετού, ένα πολύ όμορφο κεφάτο αλλά και ελπιδοφόρο έθιμο, ιδιαίτερα στη χώρα μας αποτελεί όχι απλά ένα παιχνίδι αλλά κάτι πολύ περισσότερο και πιο ουσιαστικό. Μετά το γλέντι και την οινοποσία του Καρναβαλιού και των Αποκριών το πέταγμα του χαρταετού αποτελεί την ανάταση, τον καθαρμό της ψυχής και του πνεύματος μας, μια μικρή προσευχή, μια προσέγγιση στον πλάστη και Δημιουργό μας.
Στην αρχαιότητα λοιπόν και συγκεκριμένα σε αρχαίο ελληνικό αγγείο της κλασικής περιόδου, παρατηρείται σε παράσταση κόρη να κρατά στα χέρια της μια μικρή λευκή σαΐτα (είδος χαρταετού) με το νήμα της να κρέμεται, έτοιμη να την πετάξει. Κατά πάσα πιθανότητα, το πέταγμα του χαρταετού των Αρχαίων Ελλήνων να πραγματοποιούνταν από πανί, διότι στην αρχαία Ελλάδα το χαρτί δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο αλλά δεν υπήρχε και σε αφθονία. Επίσης, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί ο αρχιμηχανικός Αρχύτας του Τάραντα τον 4ο αιώνα π.Χ., χρησιμοποίησε στην αεροδυναμική του τον αετό. Άρα, ο χαρταετός δεν υπήρξε κάτι άγνωστο για τους αρχαίους Έλληνες, κατά συνέπεια δεν αποτελεί σημερινή ανακάλυψη!
Ο χαρταετός όμως καταβολές φέρει από την Αρχαία Κίνα και μάλιστα η γέννησή του μετρά 3.000 χρόνια περίπου, όπου σιγά, σιγά εξαπλώθηκε και στον υπόλοιπο κόσμο. Επίσης, κάτι πολύ σημαντικό είναι ότι ο χαρταετός στη μακραίωνη ιστορία του χρησιμοποιήθηκε με διάφορους τρόπους, όπως για να μετρήσουν τη θερμοκρασία, την ταχύτητα των ανέμων, να μελετήσουν τον ηλεκτρισμό, την κεραυνική δραστηριότητα και τον υετό.
Ο συμβολισμός του όμως και δη το πέταγμά του στην ελληνική χριστιανική παράδοση, συμβολίζει το «άγγιγμα», το πέταγμα της ψυχής του ανθρώπου κοντά στο Θεό. Το πνεύμα και η ψυχή του ανθρώπου, βρίσκεται στον ουρανό στον Πλάστη και Δημιουργό του, καθ’όλη τη διάρκεια του πέταγματός του.
Γι’ αυτό ακριβώς και το πέταγμά του πραγματοποιείται την πρώτη μέρα της Σαρακοστής, ακριβώς την ημερομηνία που ξεκινάμε την νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής. Μέσω του πέταγμάτος του όπως προαναφέρθηκε, πραγματοποιείται και η δική μας εσωτερική κάθαρση, πνευματική και ψυχική.
Ουσιαστικής σημασίας λοιπόν ο συμβολισμός του πετάγματος του χαρταετού στην ελληνική χριστιανική παράδοση και όχι μόνον αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, όπως για παράδειγμα στην Κίνα.
Στην Κίνα λοιπόν σήμερα το πέταγμά του αποτελεί ιερή γιορτή, καθώς η κατασκευή του γίνεται ευλαβικά και στο τέλος διοργανώνονται εκδηλώσεις και βραβεύονται οι καλύτεροι από αυτούς. Οι Κινέζοι πιστεύουν ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τους, τόσο αυξάνεται η τύχη, η ευζωία και η μακροζωία τους. Έτσι, σε κάθε χαρταετό κάθε οικογένεια τοποθετεί το δικό της χειρόγραφο σημείωμα, έτσι ώστε τα αιτήματά τους να φτάσουν όσο περισσότερο ψηλά γίνεται και να πραγματοποιηθούν, κάτι σαν τάμα δηλαδή.
Επίσης, το ίδιο έθιμο επικρατεί στη Βόρεια Ινδία κάθε Φεβρουάριο πραγματοποιείται γιορτή, ώστε να υποδεχτούν με χαρά την άνοιξη.
Συμβολικής λοιπόν σημασίας και εδώ το πέταγμά του.
Οι ονομασίες του χαρταετού στη χώρα μας αρκετές, όπως «αϊτός» στην Ήπειρο, «πετάκι» τον ονομάζουν στη Θράκη, στα Επτάνησα «φύσουνα» και στην Πελοπόννησο «αστέρι», συγκεκριμένα τα μικρά παιδιά λένε την εξής φράση, «εμπρός πάμε να ντώσουμε αστέρι»!
Κάθε περιοχή λοιπόν στην Ελλάδα τιμά και γιορτάζει το πέταγμά του, με ξεχωριστό και ιδιαίτερο τρόπο, ένα έθιμο που καλά κρατεί εδώ και αιώνες. Μάλιστα το 1963 ο χαρταετός έδωσε το όνομα του σε ένα μουσικό κομμάτι που έγραψε ο αείμνηστος Μίκης Θεοδωράκης για τις ανάγκες του θεατρικού έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Η γειτονιά των αγγέλων» και είναι το παρακάτω:
«Ένας χαρταετός
με πήρε αγκαλιά
μου έδωσε φιλιά με πέταξε ψηλά.
Σύννεφα συναντήσαμε και
όλα τα πουλιά
πετούσαν με χαρά τριγύρω
σαν τρελά!»
Επίσης, ένα πανέμορφο τραγούδι που έχει ερμηνεύσει ο αείμνηστος Δημήτρης Μητροπάνος, με τίτλο «Ο χαρταετός», σε μουσική Απόστολου Καλδάρα και στίχους Βασίλη Μπουσιώτη:
«Εγώ είμ’ ένας χαρταετός
κι όσο ψηλά ανεβαίνω
Τόσο καταλαβαίνω
και τόσο συγχωρώ
Εγώ είμ’ ένας χαρταετός και
απ’ τ’ ουρανού τα βάθη
τ’ ανθρώπινα τα λάθη
τα βλέπω και γελώ».
Ακόμα, ένα εξαιρετικό τραγούδι εμπνευσμένο από το χαρταετό, σε ερμηνεία και σύνθεση του κ. Κώστα Χατζή με τίτλο, «Ο χαρταετός» και στίχους της κ. Σώτια Τσώτου:
«Διεύθυνση βάλαν ουρανός
κι’ έφυγε ο χαρταετός
αποστολεύς ένας φτωχός
και παραλήπτης ο Θεός.»
Το επιμύθιο είναι ότι ο χαρταετός αποτέλεσε και αποτελεί αέναη πηγή έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες, αλλά αέναο και το πέταγμά του από όλους εμάς! Ας ευχηθούμε λοιπόν με το πέταγμά του χαρταετού, να πραγματοποιηθεί κάθε προσωπική μας ευχή και επιθυμία!
Χρόνια πολλά και του χρόνου!
