Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια, Συγγραφέας, Απόφοιτη Σχολής Μ.Ε.Χ.Α. & Λαογραφίας
Καλώς μας ήρθες Μάρτη, καλωσόρισες Άνοιξη! Καλό μήνα με εαρινή διάθεση, αλλά δεν αρκεί μόνο η διάθεση η δική μας αλλά και του καιρού, ώστε να προμηνύσει ότι η Άνοιξη έφτασε και είμαστε έτοιμοι να την υποδεχτούμε και μαζί με αυτή και την επιστροφή των χελιδονιών εκ νέου στις φωλιές τους. Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας που καλωσορίζει με το άνοιγμα της πόρτας του την πιο όμορφη εποχή την Άνοιξη, αλλά είναι και μήνας που μας ξεγελά!
Ακριβώς γι’ αυτό και οι παροιμίες άφθονες για το μήνα όπως «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης» ή «Τσοπάνη μου την κάπα σου το Μάρτη φύλαγε την», λόγω των απότομων μεταβολών του καιρού.
Ο Μάρτης είναι μήνας τρυφής σε λαογραφία, ήθη και έθιμα, γιορτές, καιρικές εναλλαγές, ονόματα και δημώδεις παροιμίες όπως «Φυτευτής» εφόσον είναι ο καταλληλότερος μήνας για φύτευση νέων δένδρων ή «Βαγγελιώτης» λόγω της γιορτής του Ευαγγελισμού, λέμε «λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή…;» άρρηκτα συνδεδεμένος μήνας με τη μεγάλη και Αγία Τεσσαρακοστή, τη μεγάλη νηστεία πριν από το Πάσχα.
Επίσης, τον αποκαλούν και «Λωλομάρτη» σύνθετο από τη λέξη λωλός που σημαίνει τρελός, μια ονομασία που σχετίζεται ακριβώς με τις ασταθείς καιρικές συνθήκες που επικρατούν κατά τη διάρκεια των ημερών του.
Ακόμα, ο Μάρτης υπήρξε ο πρώτος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου λόγω της Εαρινής ισημερίας, το όνομά του προέρχεται από το θεό Άρη, όπου στα λατινικά είναι Mars / Martius, η Πρωτοχρονιά δηλαδή των αρχαίων Ρωμαίων, όπου γιορτάζονταν την 1η Μαρτίου, οι ονομαζόμενες Καλένδες του Μαρτίου.
Συνεπώς, στην αρχαία Ρώμη το μήνα Μάρτιο πραγματοποιούνταν πολλές εορταστικές εκδηλώσεις, όπως τα Ματρωνάλια, τα Αγωνάλεια και τα Λιμπεράλια, προς τιμή των θεών, Άρη και Ήρα αντίστοιχα.
Στην αρχαία Ελλάδα το μήνα Μάρτιο, υπήρχαν πάρα πολλές γιορτές αφιερωμένες στους θεούς, ο Μάρτης αντιστοιχεί με τους μήνες Ανθεστηριώνα και Ελαφηβολιώνα του αρχαίου ημερολογίου. Ήταν γιορτές αφιερωμένες στο θεό Διόνυσο και στη θέα Άρτεμις, κατά τη διάρκεια της οποίας προσφέρονταν αγγεία με άνθη, φαγητά με λαχανικά και όσπρια, καθώς δοκίμαζαν και έπιναν το νέο κρασί.
Διαπιστώνουμε ότι τίποτα στην παράδοσή μας, ιδιαίτερα στη λαογραφία δεν είναι τυχαίο αλλά οι ρίζες των εθίμων προέρχονται από την αρχαιότητα. Ένα από αυτά τα έθιμα είναι και το κλωστένιο βραχιόλι του Μαρτίου, όπου έχει συνδεδεμένες τις καταβολές του στην Αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα στα Ελευσίνια μυστήρια, όπου οι μύστες τοποθετούσαν βραχιόλια από κλωστή συνήθως πολύχρωμη αλλά και σε κοκκινωπή απόχρωση στα χέρια ή τα πόδια τους, τη λεγόμενη κρόκη!
Το έθιμο αυτό αναβιώνει στις μέρες μας δηλαδή το βραχιόλι του Μαρτίου από άσπρη και κόκκινη κλωστή, για αυτό και λέμε, «Μάρτη έβαλες»;
Έχει μια ιδιαίτερη χρήση το βραχιόλι του Μαρτίου, τοποθετείται στο χέρι των παιδιών για την προστασία από το κάψιμο των ακτίνων του ήλιου και η κόκκινη κλωστή, δηλαδή το κόκκινο χρώμα της λειτουργεί αποτρεπτικά από κάθε τι κακό και βλαβερό.
Συνήθως το βραχιόλι το βγάζουν την ημέρα του Πάσχα και το βάζουν στο αρνί για να μην καεί το κρέας κατά τη διάρκεια του ψησίματος, ή ακόμα το τοποθετούν σε μια χελιδονοφωλιά για να τους φέρει τύχη!
Ένα ακόμη έθιμο ήταν και αυτό με τις ανύπαντρες κοπέλες να τοποθετούν των Αγίων Θεοδώρων κόλλυβα, (απίστευτο κι όμως αληθινό) κάτω από το μαξιλάρι τους για να τους φανερώσουν τον μέλλοντα σύζυγό τους.
Επίσης, το έθιμο της «χελιδόνας» έθιμο σηματοδοτούμενης σημασίας! Τα χελιδονίσματα, ένα μεγάλο κεφάλαιο στη λαογραφία, ένα πανάρχαιο έθιμο, δηλαδή τα κάλαντα της άνοιξης, τα παιδιά γιόρταζαν το τέλος του χειμώνα.
Την 1η Μαρτίου ή την 21η Μαρτίου την Εαρινή Ισημερία άρα τον ερχομό των χελιδονιών και της άνοιξης! Κρατούσαν το ομοίωμα ενός χελιδονιού, συνήθως ξύλινο και τραγουδούσαν τη «χελιδόνα», ο κόσμος τους πρόσφερε διάφορα κεράσματα!
Το έθιμο αυτό αναβιώνει μέχρι σήμερα στην Ήπειρο και στη Θράκη, τα παιδιά και οι μεγαλύτεροι κατασκευάζουν ένα ξύλινο ομοίωμα χελιδονιού το τοποθετούν ψηλά σε ένα επίσης ξύλινο ραβδί, όπου πλέκουν πάνω σε αυτό φύλλα από κισσό, στολίζοντας το από πολλές κορδέλες, όπως άσπρες, κόκκινες και με ένα καλάθι στο χέρι περνούν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας τα «χελιδονίσματα», τον ερχομό της άνοιξης!
Τα κεράσματα πάνε και έρχονται, συνήθως κερνούν αυγά γιατί τα αυγά συμβολίζουν τη νέα ζωή που κλείνουν μέσα τους, την αναγέννηση, το νέο, το καινούριο, τη δημιουργία που επέρχεται με το τσούγκρισμα τους, όλα αυτά σηματοδοτούν το καλό που θα επέλθει στο σπίτι αλλά και στη γεωργική παραγωγή.
Επίσης, ο μήνας Μάρτιος είναι μήνας άρρηκτα συνδεδεμένος με τη μεγάλη Εκκλησιαστική Θεομητορική γιορτή, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, τη χαρμόσυνη είδηση της επικείμενης γέννησης του Ιησού Χριστού, από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ προς τη Μαριάμ, τη Θεοτόκο μας. Ακόμα, η επέτειος της Ελληνικής Εθνεγερσίας με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821.
Όλα τα παραπάνω στοιχεία ενδύουν ένα μήνα άφθονο από ήθη και έθιμα, γιορτές, καιρικές εναλλαγές, πάντα με πνεύμα αναγέννησης, αγγελιαφόρος της επικείμενης Άνοιξης.
Μάρτη λοιπόν ήρθες, καλώς μας ήρθες!
