Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια, Συγγραφέας, Απόφοιτη Σχολής Μ.Ε.Χ.Α. & Λαογραφίας
Πάσχα Κυρίου Πάσχα, Πάσχα γεγονός ή γιορτή ή και τα δύο μαζί. Πάσχα σημαίνει διάβαση, το πέρασμα από τον θάνατο στη ζωή, αλλά την αιώνια και αμόλυντη ζωή την οποία μας χάρισε ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός και στάθηκε δίπλα μας! Πάσχα η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από την αμαρτία, ο καθαγιασμός των οδυνών μας και η καταπάτηση του θανάτου, μέσω της σταύρωσης του Ιησού Χριστού μας.
Το μεγαλύτερο γεγονός στην ανθρωπότητα του Ορθόδοξου Χριστιανισμού είναι το Πάσχα! Αλλιώς το Πάσχα ονομάζεται και Λαμπροφόρος, όνομα προερχόμενο από τους αναστάσιμους κανόνες της Εκκλησίας μας. Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας τηρούνται με προσήκοντα σεβασμό και ευλάβεια και αναβιώνουν ήθη, έθιμα της Αγίας Μεγάλης Εβδομάδας.
Ξεκινώντας με το Σάββατο του Λαζάρου, μέρα χαράς πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα των παθών Του Κυρίου, η έγερση του Λαζάρου φίλος του Χριστού. Οι νοικοκυρές ξεκινούν τα ζυμώματα με το να φτιάχνουν τα «λαζαράκια», μικρά κουλουράκια βανίλιας νηστίσιμα που απεικονίζουν τον Λάζαρο σπαργανωμένο, για να τιμήσουν την ανάσταση του από τον αγαπημένο του φίλο Ιησού Χριστό.
Επίσης, έχουμε τα κάλαντα της Λαμπρής στην Ήπειρο, στη Θράκη και στη Στερεά Ελλάδα ψάλλονται περιγράφοντας τη νεκρανάσταση του Λαζάρου υπό τη συνοδεία μουσικών οργάνων και κουδουνιών, οι καλανδιστές φιλεύονται με αυγά, φρούτα ή χρήματα.
Σε κάθε σπίτι ρωτούν τους νοικοκυραίους, «να πούμε το Λάζαρο…;»
«Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια, / Ήρθε των Βαγιών η εβδομάδα. / Ξύπνα Λάζαρε και μην κοιμάσαι, / Ήρθε η μέρα σου και η χαρά σου…»
Τα «Λαζαρούδια» στην Ήπειρο πάνε αντάμα με την παράδοση και αναβιώνουν μέσα από τη δράση πολιτιστικών συλλόγων και ανθρώπων έως σήμερα.
Ακολουθεί η Κυριακή των Βαΐων, τελειώνει είναι η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής και αυτή που αρχίζει είναι η νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας, κάθε Εκκλησία στον Ελλαδικό χώρο πανηγυρίζει στολισμένη από βαγιόφυλλα, την έλευση του Σωτήρα του κόσμου, προσφέροντας στους πιστούς βάγια τα οποία όλο το χρόνο κρατούν και φυλάσσουν στο εικονοστάσι τους, ως φυλαχτό για υγεία, ευημερία, μα πάνω απ’ όλα ευλογία.
Ακολουθεί η Αγία και Μεγάλη Δευτέρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Ιωσήφ του Παγκάλου και στην άκαρπη συκιά, που την καταράστηκε ο Χριστός και ξεράθηκε με έναν Του λόγο.
Η Αγία Μεγάλη Τρίτη είναι αφιερωμένη στην παραβολή των Δέκα Παρθένων, συμβολίζοντας την πίστη και την προνοητικότητα. Ψάλλεται το τροπάριο που έγραψε η μοναχή Κασσιανή, (ποιήτρια, υμνογράφος και μελωδός) της Εκκλησίας.
Η Αγία Μεγάλη Τετάρτη είναι αφιερωμένη στη μνήμη της αμαρτωλής γυναίκας, όπου μετανόησε για τα αμαρτήματα της, πίστεψε στο Χριστό και άλειψε τα πόδια Του με μύρο.
Η Αγία Μεγάλη Πέμπτη είναι αφιερωμένη στο Μυστικό Δείπνο, το δείπνο πριν την προδοσία του Ιούδα, ο Χριστός μας πλένει τα πόδια των μαθητών του, έπεται η σύλληψη του Ιησού, η Άρνηση του Πέτρου και η καταδίκη του Χριστού από τον Καϊάφα.
Τώρα, όσον αφορά τις προετοιμασίες για το Πασχαλινό τραπέζι τα ζυμώματα έχουν την τιμητική τους για αυτό σε κάθε σπίτι, σε κάθε νοικοκυριό, σε κάθε φούρνο ή ζαχαροπλαστείο η προετοιμασία των τσουρεκιών και των κουλουριών, έχει ήδη ξεκινήσει από τη Μεγάλη Πέμπτη.
Τα ζυμώματα των κουλουριών αποτελούν ταφικό έθιμο, οι πιστοί τιμούν με αυτό τον τρόπο τους νεκρούς τους, όταν οι ψυχές βγαίνουν από τον Άδη, ώστε να τις «ευχαριστήσουν». Ένα ακόμη ταφικό έθιμο είναι και το βάψιμο των αυγών, ιδιαίτερα το κόκκινο χρώμα που σηματοδοτεί το αίμα του Ιησού Χριστού, αλλά και τη ζωή, τη χαρά, την Ανάσταση, βάφονται κυρίως την Μεγάλη Πέμπτη ή το Μεγάλο Σάββατο.
Συμβολικής σημασίας επίσης και το τσούγκρισμα τους, προμηνύει την έλευση της νέας αλλά αιώνιας ζωής, δηλαδή αυτό που κρύβεται μέσα του, το νέο, το καινούριο ξεκίνημα, συμβολίζοντας τον κλειστό τάφο του Χριστού, όπου έσπασε και από τον οποίο προήλθε η Ανάσταση.
Συνήθως βάφουν 12 αυγά, συμβολικός αριθμός όσα δηλαδή και τα Άγια και ιερά Ευαγγέλια. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, το πρώτο κόκκινο αυγό που θα βάψουν το φυλάσσουν στο εικονοστάσι του σπιτιού καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου πάντα για ευλογία.
Η Αγία και Μεγάλη Παρασκευή ημέρα απόλυτου πένθους, ο Επιτάφιος, μια λέξη καθαρά προερχόμενη από την αρχαία Ελλάδα όλα τα λουλούδια της πλάσης «συμμετέχουν» στο πένθος της ημέρας αυτής, η παπαρούνα για παράδειγμα που βρισκόταν κάτω από το Σταυρό του Κυρίου βάφτηκε κόκκινη από το Άγιο αίμα Του, ονομάστηκε και «Χριστολούλουδο». Την ημέρα αυτή οι πιστοί δεν τρώνε απολύτως τίποτα, μερικοί σε αρκετά μέρη της Ελλάδας πίνουν ξύδι εις ανάμνηση του Κυρίου Ιησού Χριστού, που του έδωσαν να πιει ξύδι αντί νερό.
Τα κοιμητήρια της χώρας είναι γεμάτα από κόσμο που επισκέπτονται τους θανόντες συγγενείς τους, προσδοκώντας μαζί με την Ανάσταση του Κυρίου και την Ανάσταση των συγγενών τους.
Επίσης, σε χωριά και νησιά συγκεντρώνονται κλαδιά από ξύλα για να κάψουν το ομοίωμα του Ιούδα, η στάχτη που θα συγκεντρωθεί από την καύση ρίχνετε στα μνήματα των νεκρών, αποτελώντας μια πράξη κάθαρσης και εξαγνισμού.
Ξημέρωμα του Αγίου και Μεγάλου Σαββάτου ακούγεται από τα χείλη του ιερέα κάθε ενορίας, το «Ανάστα ο Θεός κρίναι την Γην», σείεται ολάκερη η Γη, οι καμπάνες ηχούν χαρμόσυνα, οι εκκλησιές γεμίζουν από δάκρυα χαράς των πιστών και παντού σκορπίζονται δαφνόφυλλα!
Το Άγιο Φώς πλημμυρίζει με Αγάπη και χαρά το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, όταν ακούγεται από όλους τους πιστούς με μια φωνή το, «Χριστός Ανέστη», τότε γεμίζουν τον ουρανό βεγγαλικά, κροτίδες, βαρελότα, πυροτεχνήματα, ρουκετοπόλεμο στη Χίο, χαλκουνάδες στο Αγρίνιο ή όπως αλλιώς τα ονομάζουν – πρωτίστως με απόλυτη προσοχή όλα αυτά… – κάνουν τη νύχτα μέρα και σηματοδοτούν το φως της Αναστάσεως, τη δύναμη της Αγάπης του Χριστού προς εμάς, τη χαρά, την έναρξη, την έλευση της νέας αιώνιας ζωής, απαλλαγμένη από κάθε αμαρτία.
Το Άγιο Φώς από το Αγιοκέρι της άσπρης λαμπάδας της Αναστάσεως, ευλογεί το πάνω μέρος της εξώπορτας για να φωτίσει το σπίτι και τους οικείους του.
Η δεύτερη Ανάσταση, ο Εσπερινός της Αγάπης πραγματοποιείται το μεσημέρι της Κυριακής του Πάσχα, το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε δώδεκα γλώσσες, συμβολικός αριθμός που σηματοδοτεί την ενότητα όλων των Εθνών.
Ημέρα γιορτής και χαράς, χορός και γλέντι στήνεται στους προαύλιους χώρους της Εκκλησίας, με πρωτοχορευτή τον ιερέα, ακολουθούν οι ηλικιακά γηραιότεροι και έπονται οι νεώτεροι. Τα σπίτια και οι γειτονιές πλημμυρίζουν από κόσμο, συγγενείς και φίλους που ετοιμάζουν τον οβελία και η τσίκνα απλώνεται παντού, από τη Ρούμελη έως την Μακεδονία και τη Θράκη, από την Κρήτη έως την Πελοπόννησο και την Ήπειρο και τα πανέμορφα νησιά μας, αλλά και στην Αττική σε κήπους και ταράτσες σπιτιών ο κόσμος τιμά το έθιμο αυτό. Το ψήσιμο του οβελία είναι ένα πανάρχαιο έθιμο που αναβιώνει ως στις ημέρες μας.
Όταν οι αρχαίοι Έλληνες για να τιμήσουν τον εκλιπόντα συγγενή τους, ακριβώς σαράντα ημέρες μετά τον θάνατο του, συνήθιζαν να μαγειρεύουν δίπλα από τον τάφο και το γεύμα παραθέτονταν προς τη μνήμη του. Θεωρούσαν ότι συμμετείχε μαζί τους και ο ίδιος ο νεκρός, έψηναν λοιπόν αρνιά, έπιναν και έσταζαν κρασί στο έδαφος, χόρευαν προκειμένου να τον τιμήσουν. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει στις ημέρες μας, στο πλαίσιο της χριστιανικής μας παράδοσης, από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή ο αμνός συμβολίζει τον Χριστό, τον αμνό του Θεού, που πήρε στις πλάτες του και ξέπλυνε τις αμαρτίες όλου του κόσμου, όλων μας.
Ώστε, η Κυριακή του Πάσχα ολοκληρώνεται με το πιο ελπιδοφόρο και μεγαλύτερο γεγονός με το πολυαγαπημένο μήνυμα, «Χριστός Ετέχθη, Αληθώς Ετέχθη»!
Ας ευχηθούμε με γεμάτη τη φωνή της καρδιάς μας, Χριστός Ανέστη, Αληθώς Ανέστη! Χρόνια πολλά σε όλους μας!
