O Δημήτριος Βασιλάκης, Σαξοφωνίστας, Συνθέτης και Πανεπιστημιακός, μιλάει στη Μαίρη Γκιώνη Λαρεντζάκη
Ο Δημήτριος Βασιλάκης είναι ένας διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας σαξοφωνίστας, τραγουδιστής, συνθέτης και ακαδημαϊκός με τέσσερα (4) βραβευμένα άλμπουμ για την ιστορική εταιρεία τζαζ Candid Records. Έχει εμφανιστεί σε περιοδείες, κυρίως στη Νέα Υόρκη στο Dizzy’ s Club – Jazz at The Lincoln Center, Birdland, Yale, Natural History Museum DC Smithsonian Institute, Jazz Showcase, Onassis Cultural Centre, Ίδρυμα Νιάρχου, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης, Μουσείο Γουλανδρή, London Jazz Festival Ronnie Scott’s και σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια Yale, Queens, Skidmore, Columbia, DePaul, Georgia Tech, Paris Conservatoire, Singularity, Queen Mary, Guildhall School of Music & Drama, Αριστοτέλειο και Μακεδονία, ενώ από το 2017 είναι ερευνητής και διδάσκων στον μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών του ΕΚΠΑ. Παρουσιάζει συνέδρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, ερευνητικά και performances για τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτική διεθνώς, ενώ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών σε συνεργασία με το Georgia Tech της Ατλάντα παρουσίασαν σε μια μοναδική συναυλία τα αποτελέσματα της έρευνάς του jazz mapping, με το Shimon Robot, το τζαζ κουαρτέτο του, και φοιτητές του μεταπτυχιακού κύκλου στο ΕΚΠΑ.
Έχει παίξει και ηχογραφήσει με μεγάλους της τζαζ, όπως τους David Liebman, Jeff “Tain” Watts, Abdullah Ibrahim, Ralph Peterson, Marc Johnson, Essiet Essiet, Dave Kikoski, Dan Wall, Sylvia Cuenca, Andy Sheppard, Adam Nussbaum, Benito Gonzalez, Theodosii Spassov, Jamie Cullum, Espen Berg. Παρουσίασε το «Jazz Democracy» forum στα Ηνωμένα Έθνη της Νέας Υόρκης για τη Διεθνή Ημέρα Τζαζ 2018. Είναι ιδρυτής και διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Τζαζ της Ρόδου και του Νοτίου Αιγαίου RIJF σε αδελφοποίηση με τα Φεστιβάλ Τζαζ του Bodrum και της Άγκυρας.
Έχει εκδώσει τεις (3) ποιητικές συλλογές, «88 εν κινήσει» εκδόσεις Αίτιον, «αναcoda» εκδόσεις Γαβριηλίδης και «Μαγικό χαλί» εκδόσεις Ιωλκός 2024. Μέρος τους πριν εκδοθούν έγινε θεατρικό με τίτλο generator στο θέατρο Cartel 2013.
Συχνά παρουσιάζει multi-performances όπου συνδυάζει τζαζ αυτοσχεδιασμό με ποίηση, πρόζα, εικαστικά, χορό και τεχνητή νοημοσύνη με applications που έχει αναπτύξει σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ, ΔΗΜΟΚΡΙΤΟ, GTech, IRCAM, Queen Mary University.
«ΠΑΛΜΟΣ»: Σε ποιό περιβάλλον μεγαλώσατε και πως ήταν τα παιδικά σας χρόνια;
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ: Αρχικά περάσαμε δύσκολα οικονομικά, αλλά με μεγάλη αγάπη και φροντίδα και από τους δυο γονείς, κυρίως ώστε να αγαπήσουμε το διάβασμα και την τέχνη. Αργότερα όταν ο πατέρας Νέστωρας άρχισε να εργάζεται στο Εθνικό Θέατρο, αρχικά ως τεχνικός, που στην πορεία εξελίχθηκε και έφτασε μέχρι την θέση του διευθυντή σκηνής, τα πράγματα πήγαν καλύτερα, ενώ με τον αδερφό μου βιώσαμε έτσι όλη την μαγεία του θεάτρου. Ο πατέρας επίσης ζωγράφιζε, ενώ η μητέρα έγραφε και γράφει ποίηση.
«Π»: Τι σας ώθησε στη μουσική;
Δ.Β.: Γρήγορα κατάλαβα μαζί με τον αδερφό μου, Παντελή Βασιλάκη, ότι είχαμε αγάπη και κλίση στην μουσική, κυρίως αυτοδίδακτοι, μικρός άρχισα με βιολί, μετά ασχολήθηκα με την βυζαντινή μουσική, αργότερα με την κιθάρα και το μπάσο, με λίγα μαθήματα πιάνου.
Στην πορεία όμως το πιο δυνατό κίνητρο ήταν το εφηβικό όνειρο της ροκ μπάντας. Έτσι ξεκίνησε η new wave pop μπάντα μας «Art Of Parties» στα 80’s. Κάναμε ένα επιτυχημένο single στην Creep Records, που τώρα έχει αναβιώσει ειδικά μετά την ταινία The Return of the Creeps. Στην συνέχεια περάσαμε μια πειραματική περίοδο όπου έγραψα πολλά τραγούδια, αλλά όταν μπήκε στην ζωή μου το σαξόφωνο και η τζαζ τα παρέσυρε όλα.
«Π»: Τι είναι για εσάς η μουσική;
Δ.Β.: Δεν μπορώ να φανταστώ την ζωή μου χωρίς την μουσική, είναι το οξυγόνο μου.
«Π»: Ποια τα ακούσματά σας;
Δ.Β.: Έχω πολλά ακούσματα, ανάλογα την περίοδο. Αρχικά pop, rock, r&b, new wave, ενδεικτικά μερικά σχήματα, Beatles, Doors, Roxy Music, David Bowie, Japan, καλλιτέχνες της Motown όπως ο Smokey Robinson, μετά βέβαια με απορρόφησε η τζαζ. Η λίστα εδώ είναι μεγάλη: John Coltrane, Sonny Rolins, Miles Davis, Joe Henderson, Chet Baker, Nina Simone, Dexter Gordon, και πολλοί άλλοι.
«Π»: Γιατί Σαξόφωνο; Μιλήστε μας για αυτό.
Δ.Β.: Σε μια ηχογράφηση που κάναμε με τους Art Of Parties χρειάστηκε σαξόφωνο να παίξει κάποια ορχηστρικά αλλά και σολιστικά μέρη και έτσι ακούγοντας τον νεαρό τότε David Lynch, ήρθα σε επαφή με το όργανο καθώς μου άρεσε ο ήχος και είχα γενικά ευχέρεια στο να παίζω διάφορα μουσικά όργανα. Δεν είχα συνειδητοποιήσει σε τι μεγάλο σύμπαν θα έμπαινα με την τζαζ αλλά και με την κλασική μουσική όταν ξεκίνησα με το άλτο σαξόφωνο.
«Π»: Μιλήστε μας για τις μουσικές σπουδές σας.
Δ.Β.: Αρχικά ωδειακές στην Νέα Σμύρνη και μετά από ένα μόλις χρόνο – αφού στο μεταξύ τελείωσα το Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Σχολή Χημικών Μηχανικών – έφυγα στο Λονδίνο να προετοιμαστώ για τις ακροάσεις στις ακαδημίες. Έκανα Πανεπιστημιακές σπουδές στο κλασικό σαξόφωνο στο London College of Music με υποτροφία του Ωνάσειου Ιδρύματος και μεταπτυχιακά στην τζαζ στην Royal Academy of Music mε υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου.
«Π»: Και κάπως έτσι μπήκε η τζαζ στη ζωή σας;
Δ.Β.: Θα πως πως «Jazz is my religion» από το ομώνυμο ποίημα του τρομπετίστα και ποιητή της beat περιόδου Ted Jones.
«Π»: Τι είναι το τραγούδι για εσάς;
Δ.Β.: Το τραγούδι ανέκυψε ξανά στην τζαζ μέσα από τις παλιότερες rock επιρροές μου αλλά μετουσιωμένο, ώστε να συμπεριλαμβάνει και τον αυτοσχεδιασμό αλλά και την αναφορά στους τραγουδιστές της τζαζ. Έτσι σημαντικές επιρροές στον ήχο μου, στο φραζάρισμα, στο στιλ, στην έκφραση είναι ο Chet Baker, η Nina Simone, o John Hendrics, ο Johnny Hartmann. Το ρεπερτόριό μου αποτελείται από jazz standards, αλλά και διασκευές ροκ κομματιών που κυκλοφόρησα στο «Across The Universe» album.
«Π»: Τι γράφετε ως συνθέτης και ποιό το συνθετικό σας έργο;
Δ.Β.: Γράφω κυρίως τζαζ με πιο σύγχρονες επιρροές, instrumental αλλά και με τραγούδι, συνήθως για μικρά σύνολα, κουαρτέτα, κουιντέτα, ενώ σπανιότερα και για σύνολα εγχόρδων και Big Band. Επίσης και σε ambient style, ενώ τελευταία κάνω – μέσω της έρευνας στο ΕΚΠΑ όπου διδάσκω στο μεταπτυχιακό – και διάδραση με AI applications.
Συνθετικά με έχουν επηρεάσει τα πιο σύγχρονα ρεύματα της τζαζ από τα 60’s και μετά, με συνθέτες όπως ο Wayne Shorter, ενώ χρησιμοποιώ τεχνικές και από την κλασική μουσική, όπως δωδεκαφθογγισμός. Από τους κλασικούς, αγαπώ πολύ τους Debyssy, Bartok, Messiaen, Stravinsky.
«Π»: Πώς βλέπετε τις μουσικές σπουδές στον τόπο μας;
Δ.Β.: Από το 1991 που άρχισα να διδάσκω έχουν εξελιχθεί τα πράγματα και σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Αρχικά δίδαξα στο Ωδείο Φίλιππος Νάκας 1991-2000, μετά στα Πανεπιστήμια Μακεδονία και Αριστοτέλειο, 2001-2008. Από το 2017 είμαι ερευνητής και διδάσκων στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα των Μουσικών Σπουδών στο ΕΚΠΑ. Για την έρευνα μου σχετικά με τεχνητή νοημοσύνη και τζαζ αυτοσχεδιασμό έχω συνεργαστεί επίσης με ΔΗΜΟΚΡΙΤΟ, Georgia Tech Atlanta, Queen Mary University London, IRCAM Paris.
Οι μουσικές σπουδές στην Ελλάδα σε ακαδημαϊκό επίπεδο θα πρέπει να συμπεριλάβουν ακόμη πιο ενεργά την τζαζ και να δοθεί υποστήριξη στην έρευνα.
«Π»: Ως Ακαδημαϊκός, πώς πιστεύετε ότι η μουσική παιδεία διαμορφώνει τους νέους;
Δ.Β.: Τα μουσικά σχολεία και τα τμήματα μουσικής στα Πανεπιστήμια προσφέρουν, κατά την γνώμη μου, πολύτιμα εφόδια στους νέους ακόμη και αν δεν ασχοληθούν τελικά επαγγελματικά με τη μουσική. Η τζαζ και ο αυτοσχεδιασμός γενικότερα, και σαν έννοια και σαν πρακτική, είναι σημαντικό εργαλείο που ξεκλειδώνει την δημιουργικότητα, την φαντασία, την διάδραση και την ισότιμη επικοινωνία. Όπως αναφέρθηκα και στο Jazz Democracy Forum στον ΟΗΕ στην Νέα Υόρκη, «we don’t play against each other…jazz celebrates the individual…jazz means freedom of expression and group interaction».
«Π»: Η διδασκαλία είναι μια εύκολη υπόθεση, χρειάζεται έρευνα προετοιμασία τελειώνει ποτέ η μελέτη στη μουσική;
Δ.Β.: Σίγουρα όλα τα παραπάνω. Στην τζαζ ειδικότερα πραγματικά μελετάς και μαθαίνεις μέχρι το τέλος. Η διδασκαλία είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο καθώς ο δάσκαλος στην τζαζ είναι και το φωτεινό παράδειγμα. Δεν γίνεται αλλιώς, δεν μπορείς να είσαι απλά κάποιος που μαθαίνει έναν νέο μουσικό μέσα από βιβλία. Χωρίς το προσωπικό παράδειγμα, την ζωντανή ενασχόληση πάνω στην σκηνή, την καλλιέργεια ενός προσωπικού ύφους, την μελέτη, την αφοσίωση και την αγάπη δεν μπορείς να λέγεσαι καν δάσκαλος.
«Π»: Τι πιστεύετε σας προσφέρει η ενασχόλησή σας με τη μουσική;
Δ.Β.: Υγεία και χαρά, ενδοσκόπηση και εξωστρέφεια, ελεύθερη έκφραση και σεβασμό στην παράδοση, καλλιέργεια της διαίσθησης, της ενσυναίσθησης και της ανάγκης του μοιράσματος. Ελευθερία!
«Π»: Έχετε βραβευτεί για τα τέσσερα μουσικά αλμπουμ σας. Είστε ικανοποιημένος;
Δ.Β.: Δικαιωμένος, ικανοποιημένος σίγουρα, ειδικά για κριτικές που έλαβα από σημαντικούς ανθρώπους στον χώρο μας. Πιο πολύ όμως με ικανοποιεί η αγάπη του κόσμου και των συμπαικτών μου. Γενικά οι βραβεύσεις δεν λένε και πολλά στην δική μας μουσική γιατί πάντα είσαι όσο καλός ακούγεσαι στο τελευταίο σου live performance ή jam session.
«Π»: Ποια η σημαντικότερη συνεργασία σας; Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας κάποια διαφορετική από τις άλλες;
Δ.Β.: Απλά θα ανaφέρω μερικές: με τον Abdullah Ibrahim στη Νότιο Αφρική, με τους Jeff “Tain¨ Watts, Dave Liebman, Benito Gozales, Dave Kikoski, Essiet Essiet, Sylvia Cuenca, Ralph Peterson, Espen Berg, σε Νέα Υόρκη, Washington DC, Αθήνα. Και άλλες ακόμη που θα πάρουν πολύ χρόνο να περιγράψω.
«Π»: Έχετε εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές, τι πραγματεύονται;
Δ.Β.: Ξεκίνησα να γράφω το 2010, μέρος από τα ποιήματα έγινε θεατρικό στο θέατρο Cartel με τίτλο Generator. Οι επιρροές μου είναι οι συγγραφείς και ποιητές της beat περιόδου, όπως ο Jack Kerouac, αλλά και ο Ε.Ε. Cummings, από τους Έλληνες ο Καβάφης και ο Σαχτούρης, ενώ για την ιδιωματική χρήση της γλώσσας ο James Joyce και ο Samuel Beckett.
Το 2016 εκδόθηκε η πρώτη μου ποιητική συλλογή με τίτλο «88 εν κινήσει» από τις εκδόσεις Αίτιον. Στην συνέχεια ήρθε η ≤Aναcoda≥ από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη το 2018, ενώ πρόσφατα εκδόθηκε η τρίτη μου συλλογή που ουσιαστικά κλείνει την τριλογία με τίτλο «Μαγικό χαλί». Αναφέρεται στο πιο παλιό μαγικό χαλί της ανθρωπότητας που είναι η γη που πατάμε, αυτή είναι που μας ταξιδεύει στο σύμπαν αέναα και χρειάζεται την φροντίδα μας. Η αγάπη για την γη που μας γέννησε, η αγάπη για το περιβάλλον και την προστασία του, η αναζήτηση για το νόημα του σύμπαντος μέσα από την αυθόρμητη δημιουργία ενός καλλιτέχνη είναι τα κίνητρα και το καύσιμο αυτού του μαγικού οχήματος.
Η συλλογή χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, αρχικά τα καινούργια ποιήματα, κατόπιν επιλογές από τις άλλες δύο συλλογές που είναι μέσα στο πνεύμα του νέου έργου, καθώς και ένα παράρτημα αφιερωμένο στη μητέρα μου. Το εικαστικό κομμάτι του βιβλίου έχει επιμεληθεί η εικαστικός Λυδία Βενιέρη, ενώ την επιμέλεια των κειμένων ο Ίκαρος Μπαμπασάκης.
Συχνά εντάσσω στις παρουσιάσεις μου multi-performances, με ποίηση, πρόζα, χορό, τζαζ αυτοσχεδιασμούς και τεχνητή νοημοσύνη.
«Π»: Τι σας θλίβει;
Δ.Β.: Να νέμονται τον χώρο μας… Η προδοσία, η υποκρισία.
«Π»: Τι ετοιμάζετε;
Δ.Β.: Πάντα κάτι καινούργιο, συχνά το …γυαλίζω μέχρι να ματώσει που λέει και ένα ποίημα μου…
Σίγουρα περιμένουν στην σειρά 2-3 άλμπουμ, ενώ ένα νέο project είναι με τον γιο μου Νέστορα, επίσης σαξοφωνίστα, που σπουδάζει στο Guildhall School of Music & Drama με υποτροφία στο Λονδίνο. Το λέμε father & son – ballads & blues. Παίξαμε πρόσφατα σε Half Note, Nublu Jazz Club New York, στο φεστιβάλ που διευθύνω στην Ρόδο: Rhodes & South Aegean International Jazz Festival, στο αδελφοποιημένο φεστιβάλ στο Bodrum, ενώ έπονται το φεστιβάλ στο Bansko στην Βουλγαρία 6/8/2025, και στο πρόγραμμα της Λυρικής Σκηνής, «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» στους Δελφούς 21-22/8/2025.
