«Προστασία των ανηλίκων από προϊόντα καπνού και αλκοόλ – Τροποποιήσεις νόμων 3730/2008 και 4419/2016 – Ρυθμίσεις για μη καπνικά προϊόντα – Ψηφιακό μητρώο ελέγχου προϊόντων καπνού, αλκοόλ και λοιπών μη καπνικών προϊόντων και άλλες διατάξεις». Αυτός είναι ο τίτλος του Νόμου 5216/2025, ο οποίος αφού ψηφίστηκε από την Βουλή, δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ A’ 118/07.07.2025.
Aντικείμενο του νέου νόμου, όπως ορίζεται στο Άρθρο 2 είναι «η αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την πώληση, προσφορά και διάθεση προϊόντων καπνού και αλκοόλ και η καθιέρωση ενός αποτελεσματικού μηχανισμού ελέγχου για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων στα προϊόντα αυτά και ειδικότερα:
α) Η απαγόρευση της πώλησης, προσφοράς και διάθεσης, με οποιονδήποτε τρόπο, των προϊόντων αυτών σε ανηλίκους,
β) η θέσπιση της υποχρέωσης αναζήτησης στοιχείων ταυτότητας εκ μέρους του πωλητή σε όλα τα σημεία πώλησης,
γ) η υποχρεωτική αναγγελία στην Ελληνική Αστυνομία ή σε Λιμενική Αρχή των ιδιωτικών εκδηλώσεων οι οποίες πραγματοποιούνται σε κέντρα διασκέδασης και αμιγή μπαρ, εφόσον σε αυτές συμμετέχουν ανήλικοι, μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας,
δ) η καθιέρωση αυστηρών διοικητικών κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων και
ε) η πρόβλεψη ποινικών κυρώσεων σε περιπτώσεις πώλησης, προσφοράς και διάθεσης καπνού και αλκοόλ σε ανηλίκους και από ανηλίκους, καθώς και σε περιπτώσεις εισόδου, παραμονής και απασχόλησής τους σε κέντρα διασκέδασης και αμιγή μπαρ.»
Ο νέος νόμος εισάγει ένα αυστηρό και ολιστικό πλαίσιο για την προστασία της δημόσιας υγείας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού, αλκοόλ, ατμιστικά προϊόντα και προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη ή CBD.
Κύριες Απαγορεύσεις και Ρυθμίσεις
• Απαγόρευση διάθεσης σε ανηλίκους: Προϊόντων καπνού, αλκοόλ, ηλεκτρονικών τσιγάρων, ατμιστικών συσκευών, CBD, νικοτίνης.
• Απαγόρευση εμφανούς προβολής προϊόντων στους χώρους λιανικής.
• Υποχρεωτική σήμανση σε όλα τα σημεία πώλησης.
• Καθιέρωση Ψηφιακού Μητρώου Ελέγχου στο Υπουργείο Υγείας για την καταγραφή των ελέγχων, των παραβάσεων και της συμμόρφωσης.
ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΕΜΠΛΕΚΟΝΤΑΙ ΟΙ ΔΗΜΟΙ
Σύμφωνα με το άρθρο 8, παρ. 3 του νόμου:
Αρμόδιες αρχές για τον έλεγχο της εφαρμογής των άρθρων 1 έως 5, τη βεβαίωση παραβάσεων και την επιβολή κυρώσεων είναι:
• Οι Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών (ΟΤΑ β’ βαθμού),
• Η Ελληνική Αστυνομία,
• Η Δημοτική Αστυνομία,
• Οι Λιμενικές Αρχές,
• Το προσωπικό της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ),
• Οι ιατροί και επόπτες Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας.
Συγκεκριμένα, αναφέρονται τα εξής ως προς τους Φορείς προστασίας και ελέγχου για τη χρήση καπνού και αλκοόλ:
1. Στο Υπουργείο Υγείας αρμόδια για θέματα καπνού και αλκοόλ είναι η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Ποιότητας Ζωής.
2. Η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τη Σύμβαση Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο του καπνού, που κυρώθηκε με τον ν. 3420/2005 (Α’ 298) είναι αρμόδια για:
α) Την ανάπτυξη της εθνικής έρευνας και τον συντονισμό των ερευνητικών προγραμμάτων στον τομέα του ελέγχου του καπνού, της κατανάλωσης αλκοόλ και της προστασίας των ανηλίκων από το αλκοόλ,
β) την προώθηση, ενθάρρυνση και ανάπτυξη της έρευνας αναφορικά με τους καθοριστικούς παράγοντες και τις συνέπειες της κατανάλωσης καπνού και αλκοόλ, της έκθεσης σε καπνό, καθώς και της έρευνας για τον εντοπισμό εναλλακτικών καλλιεργειών,
γ) την υποστήριξη όλων όσοι εμπλέκονται σε δραστηριότητες ελέγχου του καπνού, της κατανάλωσης αλκοόλ και της προστασίας των ανηλίκων από το αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας, της εφαρμογής και της αξιολόγησης,
δ) την καθιέρωση, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.), ενός εθνικού συστήματος επιδημιολογικής παρακολούθησης της κατανάλωσης καπνού και αλκοόλ, καθώς και των σχετικών κοινωνικών και οικονομικών δεικτών και δεικτών υγείας,
ε) τη συγκρότηση και την ενημέρωση βάσης δεδομένων με αντικείμενο τη νομοθεσία και τους κανονισμούς ελέγχου, πληροφορίες αναφορικά με την εφαρμογή τους και τη σχετική νομολογία,
στ) τη συνεργασία με τα κατά περίπτωση αρμόδια όργανα άλλων χωρών, καθώς και με διεθνείς ή περιφερειακούς οργανισμούς, για την υλοποίηση των σκοπών και δράσεών τους και για την ανάπτυξη προγραμμάτων περιφερειακού και παγκόσμιου ελέγχου του καπνού,
ζ) τη διατύπωση γνώμης ή τη διαχείριση, κατόπιν σχετικής απόφασης του Υπουργού Υγείας, κάθε άλλου ζητήματος που αφορά τον καπνό, την κατανάλωση αλκοόλ και των προϊόντων τους και την προστασία των ανηλίκων από το αλκοόλ,
η) [Καταργείται].»
Και συνεχίζει με την υποχρέωση των αρμόδιων αρχών να υποβάλουν εξαμηνιαίες αναφορές και στατιστικά στοιχεία στη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Ποιότητας Ζωής του Υπουργείου Υγείας και στον Ε.Ο.Δ.Υ.. Με βάση τις αναφορές και τα στοιχεία αυτά συντάσσεται ετήσια έκθεση, η οποία υποβάλλεται στον Υπουργό Υγείας.
3. Αρμόδιες αρχές για τον έλεγχο της εφαρμογής των άρθρων 1 έως 5, τη βεβαίωση των παραβάσεων και την επιβολή κυρώσεων είναι οι Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης β’ βαθμού, η Ελληνική Αστυνομία, η Δημοτική Αστυνομία και οι Λιμενικές Αρχές στην περιοχή ευθύνης τους. Όργανα ελέγχου αποτελούν τα αρμόδια υγειονομικά όργανα των Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης β’ βαθμού, οι ιατροί και οδοντίατροι Δημόσιας Υγείας του κλάδου Εθνικού Συστήματος Υγείας (Ε.Σ.Υ.), οι επόπτες δημόσιας υγείας της κεντρικής υπηρεσίας του Υπουργείου Υγείας, το προσωπικό της
Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, της Ελληνικής Αστυνομίας, της Δημοτικής Αστυνομίας και των Λιμενικών Αρχών. Οι έλεγχοι δύνανται να διενεργούνται και από μικτά κλιμάκια των αρμοδίων αρχών της παρούσας.»
Συνεπώς οι οικείοι Δήμοι εμπλέκονται στη διαδικασία των ελέγχων στους οποίους δίνονται επισήμως ελεγκτικές αρμοδιότητες για:
• Έλεγχο πώλησης σε ανηλίκους προϊόντων καπνού, αλκοόλ, ηλεκτρονικών τσιγάρων, CBD.
• Έλεγχο για έλλειψη προβλεπόμενης σήμανσης σε καταστήματα.
• Βεβαίωση παραβάσεων και επιβολή προστίμων σε καταστήματα, περίπτερα, καφέ, χώρους εκδηλώσεων κ.λπ.
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ
Στα Άρθρα 9 και 10 του νέου Νόμου αναφέρονται οι διοικητικές και ποινικές κυρώσεις που επιβάλλονται από την παράβαση των διατάξεων αυτών. Ειδικότερα:
1. Η παράβαση των διατάξεων για την απαγόρευση του καπνίσματος από τους δημόσιους λειτουργούς και τους υπαλλήλους του δημόσιου τομέα, όπως αυτός ορίζεται στην περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143), στους χώρους όπου είναι εγκατεστημένες οι υπηρεσίες τους, αποτελεί πειθαρχικό παράπτωμα και τιμωρείται σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν την πειθαρχική ευθύνη τους.
1α. Στις περιπτώσεις εμπορίας, πώλησης και τοποθέτησης προϊόντων καπνού κατά παράβαση των περ. β), δ) και ε) της παρ. 1 και των παρ. 4 και 6 του άρθρου 2, επιβάλλεται πρόστιμο από πεντακόσια (500) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ.
2. Σε όσους καπνίζουν ή καταναλώνουν προϊόντα καπνού κατά παράβαση του άρθρου 3 επιβάλλεται πρόστιμο πενήντα (50) έως πεντακόσια (500) ευρώ. Η υποτροπή λαμβάνεται υπόψη για το ύψος του επιβαλ-
λόμενου προστίμου.
3. Σε κάθε υπεύθυνο διαχείρισης και λειτουργίας των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3, που ανέχεται την παραβίαση της διατάξεων του άρθρου 3, επιβάλλεται πρόστιμο από πεντακόσια (500) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ. Η υποτροπή λαμβάνεται υπόψη για το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου. Στην τέταρτη υποτροπή ανακαλείται προσωρινά η άδεια λειτουργίας του καταστήματος υγειονομικού ενδιαφέροντος με απόφαση της αρχής, η οποία τη χορήγησε, για χρονικό διάστημα δέκα (10) ημερών. Στην πέμπτη υποτροπή ανακαλείται οριστικά η άδεια λειτουργίας με απόφαση της αρχής, η οποία τη χορήγησε.
4. Σε όσους πωλούν, προσφέρουν ή διαθέτουν με οποιονδήποτε τρόπο προϊόντα καπνού και αλκοόλ σε ανηλίκους επιβάλλεται πρόστιμο από πεντακόσια (500) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ. Με απόφαση της αρχής, που εξέδωσε την άδεια λειτουργίας της επιχείρησης, εκτός του διοικητικού προστίμου, ανακαλείται προσωρινά η άδεια αυτής, για χρονικό διάστημα από πέντε (5) έως δέκα (10) ημερών, το οποίο προσαυξάνεται σε τριάντα (30) ημέρες, σε περίπτωση πρώτης υποτροπής. Σε περίπτωση δεύτερης υποτροπής, εκτός του διοικητικού προστίμου ανακαλείται οριστικά η άδεια λειτουργίας. Η υποτροπή λαμβάνεται υπόψη και για το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου.
4α. Σε όσους επιτρέπουν σε ανηλίκους την είσοδο και την παραμονή σε κέντρα διασκέδασης και αμιγή μπαρ, καθώς και σε όσους υπόχρεους δεν προβούν στην αναγγελία του τρίτου εδαφίου της παρ. 3 του άρθρου 4, επιβάλλεται πρόστιμο από πεντακόσια (500) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ για καθεμία από τις παραβάσεις ξεχωριστά. Με απόφαση της αρμόδιας αρχής, εκτός του διοικητικού προστίμου, ανακαλείται προσωρινά η άδεια λειτουργίας της επιχείρησης, για χρονικό διάστημα πέντε (5) ημερών, το οποίο σε περίπτωση πρώτης υποτροπής, προσαυξάνεται σε είκοσι (20) ημέρες. Σε περίπτωση δεύτερης υποτροπής, εκτός του διοικητικού προστίμου, η άδεια λειτουργίας ανακαλείται οριστικά. Η υποτροπή λαμβάνεται υπόψη για το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου.
Σε όσους απασχολούν ανηλίκους κατά παράβαση της παρ. 2 του άρθρου 4 επιβάλλονται οι κυρώσεις της παρ. 3 του άρθρου 67 του ν. 3850/2010 (Α’ 84) και της υπ’ αρ. 80016/31.8.2022 απόφασης του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων (Β’ 4629).
5. Σε όσους παραβιάζουν τις διατάξεις του παρόντος σχετικά με τη διαφήμιση προϊόντων καπνού επιβάλλεται πρόστιμο από πεντακόσια (500) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ. Η υποτροπή λαμβάνεται υπόψη για το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου. Πέραν των ανωτέρω, κυρώσεις που προβλέπονται από άλλους νόμους διατηρούνται.
5α. Τα ελεγκτικά όργανα υποχρεούνται να κοινοποιούν αμέσως ηλεκτρονικά το φύλλο κάθε βεβαιωμένης παράβασης που προβλέπεται από το παρόν προς τον οικείο Δήμο, τον αρμόδιο Φορέα Διοίκησης και Εκμετάλλευσης Λιμένα, την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), τον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-Ε.Φ.Κ.Α.) και τον Διαχειριστή του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.), για τη διεξαγωγή αντίστοιχων ελέγχων αρμοδιότητάς τους και την εφαρμογή των σχετικών κυρώσεων.
Ως προς τις ποινικές κυρώσεις:
«1. Τιμωρείται με ποινή φυλάκισης έως τρία (3) έτη και χρηματική ποινή, εκτός αν τιμωρείται βαρύτερα από άλλη διάταξη, όποιος: α) πωλεί, προσφέρει ή με οποιονδήποτε τρόπο διαθέτει προϊόντα καπνού σε ανηλίκους, κατά παράβαση της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 2, β) χρησιμοποιεί ανηλίκους για την πώληση, προσφορά ή την με οποιονδήποτε τρόπο διάθεση προϊόντων καπνού, γ) πωλεί, προσφέρει ή με οποιονδήποτε τρόπο διαθέτει αλκοολούχα ποτά σε ανηλίκους, κατά παράβαση της παρ. 1 του άρθρου 4, δ) πωλεί αλκοολούχα ποτά μέσω αυτόματου πωλητή, κατά παράβαση του άρθρου 6, ε) απασχολεί με οποιαδήποτε μορφή ανηλίκους σε κέντρα διασκέδασης και αμιγή μπαρ, κατά παράβαση της παρ. 2 του άρθρου 4, στ) επιτρέπει την είσοδο και παραμονή ανηλίκων σε κέντρα διασκέδασης και αμιγή μπαρ, κατά παράβαση της παρ. 2 του άρθρου 4.
2. Στα αδικήματα του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται πάντοτε οι διατάξεις των άρθρων 417 έως 427 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α’ 96).»
Ο Νόμος 5216/2025 όντως θέτει ένα πιο αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων αλλά και της δημόσιας υγείας από ουσίες και συνήθειες ιδιαιτέρως βλαβερές. Μία νέα πραγματικότητα δημιουργείται στην οικοδόμηση της οποίας συστρατεύονται όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, μεταξύ αυτών και οι Δήμοι.
