Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Δεκαπενταύγουστος μήνας ευλογημένος, μήνας καλοκαιριού που τιμούμε και εορτάζουμε τη Μητέρα Θεοτόκο σε όλη την Ελλάδα. Πόλεις, νησιά και χωριά γεμίζουν από κόσμο για να δοξολογήσουν την Παναγία μας με απόλυτη θρησκευτική κατάνυξη και προσήκοντα σεβασμό, ώστε να αναβιώσουν ήθη και έθιμα, μετέχοντας να γίνουν κοινωνοί στις λειτουργίες που τελούνται προς τιμήν της Παναγίας.
Από τις σημαντικότερες στιγμές της Χριστιανοσύνης η γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου την 15η Αυγούστου, Δεσποτική εορτή που τιμάται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας με λαμπρότητα, ονομάζεται αλλιώς και «μικρό Πάσχα του καλοκαιριού», που όμως για κάθε χριστιανό αποτελεί χαρά, εφόσον το σώμα της Μητέρας Παναγίας αναλήφθηκε στους ουρανούς και συναντήθηκε με τον Υιό Της Ιησού Χριστό.
Σύμφωνα με το απολυτίκιο προς τη Θεοτόκο, όσον αφορά την κοίμησή Της, «εν τη Γεννήσει την παρθενίαν εφύλαξας· εν τη Κοιμήσει τον κόσμον ου κατέλιπες Θεοτόκε· μετέστης προς την ζωήν, μήτηρ υπάρχουσα της ζωής, και ταις πρεσβείαις ταις Σαις λυτρουμένη, εκ θανάτου τας ψυχάς ημών». Γι’αυτό ακριβώς ήθη και έθιμα αναβιώνουν κάθε χρόνο, για να τιμήσουν με ιδιαίτερη ευλάβεια την Μητέρα του Ιησού Χριστού και Μητέρα όλων μας.
Αμέτρητα ονόματα αποδίδονται στη Θεοτόκο μας, σε κάθε περιοχή της Ελλάδας ξεχωριστά το κάθε ένα, θέλοντας να αποδώσει ο καθένας με το δικό του τρόπο την αγάπη, την πίστη και την αφοσίωσή του, απέναντι στη Παναγιά.
Συνήθως, τα ονόματα δίδονται λόγω του τόπου που βρίσκεται η εκκλησία, γεωγραφικά αφιερωμένα στη Χάρη Της, εξαιτίας του τρόπου που αποδίδεται η αγιογραφία Της και σύμφωνα με τα θαύματά Της, σε όλους όμως τους ναούς δεσπόζει η Παναγία η Πλατυτέρα των Ουρανών, με χέρια απλωμένα ως ασπίδα προστατευτική για όλους, μια αγκαλιά Αγάπης και στη μέση ο Ιησούς Χριστός. Ατέρμονος ο αριθμός από ονόματα, περιβάλλουν με αμέριστη και αδιάπτωτη αγάπη, το πρόσωπο της Παναγίας μας: Επτάσπαθη, Γλυκοφιλούσα, Φανερωμένη, Γρηγορούσα, Κρεμαστή, Θρηνούσα, Χρυσοσπηλιώτισσα, Ελεούσα, Μυρτιδιώτισσα, Γαλανή, Βρεφοκρατούσα, Οδηγήτρια, Αγνή, Καστριανή, Φοινικιώτισσα, Κακαβιώτισσα, Εκατονταπυλιανή και τόσα άλλα.
Όλα τα ονόματα αφιερωμένα στη χάρη Της, αμέτρητες ονομασίες προς τιμήν Της όπου υπάρχουν σε κάθε μέρος, σε κάθε γωνιά του Ελλαδικού χώρου.
Μερικά μόνο από τα έθιμα που αναβιώνουν κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του Δεκαπενταύγουστου, είναι και το έθιμο με τους «ιππείς» στη Μακεδονία, όπου με στολισμένα άλογα πορεύονται να τιμήσουν τη Παναγία και να ζητήσουν την ευλογία Της, το ίδιο συμβαίνει και σε νησιά του Βορείου Αιγαίου, Λέσβο και Λήμνο.
Το γνωστό έθιμο των «καβαλάρηδων» υπό τη συνοδεία της μελωδίας και των ήχων από τα χάλκινα όργανα, αναπόσπαστο τμήμα που συμπληρώνει τα πεδία της παράδοσης του τόπου.
Στην Ήπειρο, για παράδειγμα, αμέσως μετά τη θεία λειτουργία, ακολουθεί χορός με πρωτοστατούντες τους ιερείς, μετά τους ηλικιωμένους και έπονται οι νεώτεροι, στήνετε ατελείωτο γλέντι με παραδοσιακούς ηπειρώτικους χορούς και τοπικούς σκοπούς, που κρατάει τρεις μέρες και ο χορός λέγεται «διπλοκάγκελο» με τα χέρια σταυρωτά και δεμένα, χορεύουν και τραγουδούν όλοι μαζί με μία φωνή, «συ που σέρνεις το χορό, όμορφο παλίκαρο, κάνε διπλοκάγκελο, κάνε διπλοκάγκελο, κάνε καγκελίσματα…». Ο εορτασμός κρατάει τρεις μέρες και τρεις νύχτες – συμβολικός αριθμός – σύμφωνα με τα στοιχεία της παράδοσης αλλά και με τον ενωτικό συμβολισμό των Ηπειρωτών.
Έπειτα, ακολουθεί η λιτάνευση της Αγίας Εικόνας της Παναγίας, όπου συγκεντρώνονται χρήματα για τυχόν επισκευές του ναού.
Η Παναγία της Εκατονταπυλιανής στην Πάρο, η Παναγία στην Πάτμο, η Παναγία στη Φθιώτιδα και στην Κρήτη, εδώ το έθιμο προστάζει να ακολουθεί λιτάνευση της εικόνας και περιφορά του Επιταφίου της Παναγίας, ένα έθιμο με καταβολές από το Βυζάντιο, λαμπρύνει όλα τα στενά δρομάκια, τα καλντερίμια του νησιού και τις στράτες των χωριών τους αντίστοιχα.
Στην Πελοπόννησο, αναβιώνουν πανηγύρια και χοροί παραδοσιακοί στη Χάρη Της και με κύριο γεύμα αυτό της γουρ(ου)νοπούλας.
Τα «φιδάκια της Παναγιάς» στα Επτάνησα και συγκεκριμένα στην Κεφαλονιά, ένα ιδιαίτερο έθιμο, θεωρούνται σύμβολο ευλογίας και καλοτυχίας, όσα περισσότερα φιδάκια πλησιάσουν την εικόνα της Παναγίας και τον ιερό προαύλιο χώρο, τόσο μεγαλύτερη η ευλογία για το νησί και τους κατοίκους της.
Το Ποντιακό γλέντι αφιερωμένο στην «Παναΐα», όπως την αποκαλούν, στην εορτή της Παναγίας Σουμελά, όπου πλήθος κόσμου συρρέει κάθε χρόνο τέτοια μέρα!
Όλα τα ήθη και έθιμα ξεχωριστά καθώς και με ιδιαίτερο χρώμα αλλά και φώς, ένεκα της ημέρας αποδίδονται στη Χάρη της Παναγίας. Όλα μαζί συντελούν, συνδέουν, επικοινωνούν και αλληλοσυμπληρώνουν, με απόλυτη ευλάβεια και κατανυκτικά το θρησκευτικό αίσθημα και στοιχείο.
Υμνολογίες και δοξολογίες αμέτρητες στο πρόσωπό Της, επίσης πολλοί ποιητές και λογοτέχνες, ζωγράφοι, συγγραφείς, έχουν εμπνευστεί από τη Θεοτόκο, όπως για παράδειγμα ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Νίκος Γκάτσος, ο Κώστας Βάρναλης και τόσοι άλλοι. Ύμνοι λοιπόν και τραγούδια «μεταφέρθηκαν» στο στόμα του λαού, «… Μαρία λεν την Παναγιά, Μαρία λεν και σένα…», «Έχε γεια Παναγιά», «Κάλε συ Παναγιά μου», «Κυρά μου Πορταΐτισσα, άιντε, Έβγα από το θρονί σου, Να ιδείς χαρές που γίνονται, άιντε, έξω από την αυλή σου, …», και τόσα άλλα για να τραγουδήσουν και να δοξολογήσουν το πιο ιερό, το πιο γλυκό πρόσωπο άσπηλο και αδέκαστο πρόσωπο όλου του κόσμου.
Όπου και αν βρισκόμαστε να τη γιορτάσουμε και να τη δοξολογήσουμε την Υπεραγία Θεοτόκο, τη Μητέρα όλων μας, ο καθένας ξεχωριστά με το δικό του τρόπο, πρωτίστως με ευλάβεια και ευγνωμοσύνη.
Ας έχουμε την ευλογία Της όλοι μας, Χρόνια πολλά και του χρόνου!
