Γράφει ο ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής – Εναλλακτικές Θεραπείες
Η θεωρία της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης που δημιουργήθηκε από τον Erik Erickson είναι ίσως μία από τις πιο γνωστές θεωρίες προσωπικότητας. Η θεωρία διαφέρει από πολλές άλλες, δεδομένου ότι ασχολείται με την ανάπτυξη καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, από τη γέννηση μέχρι το θάνατο. Σε κάθε στάδιο, το άτομο διαπραγματεύεται μια θεμελιώδη σύγκρουση που λειτουργεί ως κομβικό σημείο στην ανάπτυξή του. Όταν αυτή η σύγκρουση / πρόκληση έχει επιλυθεί επιτυχώς, το άτομο είναι σε θέση να αναπτύξει την ψυχοκοινωνική ποιότητα, που σχετίζεται με το συγκεκριμένο στάδιο ανάπτυξης.
Ο Erik Erickson ήταν ένας ψυχολόγος που ανέπτυξε τις πιο δημοφιλείς και επιδραστικές θεωρίες για την ανάπτυξη. Ενώ η συγκεκριμένη θεωρία είχε τη βάση της στη δουλειά του ψυχαναλυτή Sigmund Freud, επικεντρώνεται στην ψυχοκοινωνική παρά στην ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη.
ΣΤΑΔΙΟ 1ο: Εμπιστοσύνη εναντίον Αμφιβολίας (βρεφική ηλικία, από τη γέννηση ως τους 18 μήνες)
Κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης φάσης της ανάπτυξης, ένα βρέφος εξαρτάται εντελώς από τους φροντιστές του. Όταν οι γονείς ή οι φροντιστές ανταποκρίνονται στις ανάγκες ενός παιδιού με συνέπεια και με τρόπο που αποπνέει ζεστασιά, το παιδί, στη συνέχεια, μαθαίνει να εμπιστεύεται τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω του.
ΣΤΑΔΙΟ 2ο: Αυτονομία εναντίον Ντροπής (νηπιακή ηλικία, από 18 μηνών ως τριών ετών)
Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει την ψυχοκοινωνική σύγκρουση ανάμεσα στην αυτονομία και την ντροπή ή την αμφιβολία. Καθώς το παιδί εισέρχεται στα νηπιακά χρόνια, το κέρδος μίας μεγαλύτερης αίσθησης του προσωπικού ελέγχου γίνεται όλο και πιο σημαντικό. Καθήκοντα όπως το να μαθαίνει πώς να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα, να επιλέγει τροφές και παιχνίδια, είναι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά αποκτούν μια μεγαλύτερη αίσθηση της ανεξαρτησίας.
ΣΤΑΔΙΟ 3ο: Πρωτοβουλία εναντίον Ενοχής (προσχολική ηλικία, από 3 ως 5 ετών)
Αυτό το στάδιο επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μιας αίσθησης της αυτο-πρωτοβουλίας. Τα παιδιά που ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε παιχνίδια με αυτο-σκηνοθεσία, συνεχίζουν στη ζωή με μια αίσθηση ισχυρής πρωτοβουλίας, ενώ όσα έχουν αποθαρρυνθεί από αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να αρχίσουν να αισθάνονται μια αίσθηση ενοχής για τις δραστηριότητες που ξεκινούν οι ίδιοι.
ΣΤΑΔΙΟ 4ο: Εργατικότητα εναντίον Αισθήματος Κατωτερότητας (σχολική ηλικία, από 6 ως 11 ετών)
Καθώς τα παιδιά συμμετέχουν στην κοινωνική αλληλεπίδραση με τους φίλους και τις ακαδημαϊκές δραστηριότητες στο σχολείο, αρχίζουν να αναπτύσσουν μια αίσθηση υπερηφάνειας και ολοκλήρωσης στην εργασία και τις ικανότητές τους. Τα παιδιά που επαινούνται και ενθαρρύνονται, αναπτύσσουν μια αίσθηση επάρκειας, ενώ εκείνα τα οποία αποθαρρύνονται, μένουν με ένα αίσθημα κατωτερότητας.
ΣΤΑΔΙΟ 5ο: Ταυτότητα εναντίον Σύγχυσης των ρόλων (εφηβική ηλικία, από 12 ως 18 ετών)
Εδώ, ο σχηματισμός μιας προσωπικής ταυτότητας γίνεται κρίσιμος. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας, οι έφηβοι εξερευνούν διαφορετικές συμπεριφορές, ρόλους και ταυτότητες. Ο Erickson πίστευε ότι αυτό το στάδιο ήταν ιδιαίτερα σημαντικό και ότι η σφυρηλάτηση μιας ισχυρής ταυτότητας χρησιμεύει ως βάση για την εξεύρεση της μελλοντικής κατεύθυνσης στη ζωή. Εκείνοι που βρίσκουν μια αίσθηση ταυτότητας αισθάνονται ασφαλείς, ανεξάρτητοι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν το μέλλον, ενώ όσοι παραμένουν σε σύγχυση μπορεί να αισθάνονται χαμένοι, ανασφαλείς και αβέβαιοι για τη θέση τους στον κόσμο.
ΣΤΑΔΙΟ 6ο: Οικειότητα εναντίον Απομόνωσης (νεαροί ενήλικες, από 18 ως 40 ετών)
Αυτό το στάδιο επικεντρώνεται στον σχηματισμό οικείων σχέσεων αγάπης με τους άλλους ανθρώπους. Οι γνωριμίες, ο γάμος, η οικογένεια και οι φιλίες είναι πολύ σημαντικές. Με τη διαμόρφωση επιτυχών σχέσεων αγάπης με άλλους ανθρώπους, τα άτομα είναι σε θέση να βιώσουν την αγάπη και να απολαύσουν την οικειότητα. Εκείνοι που αποτυγχάνουν να σχηματίσουν σταθερές σχέσεις, μπορεί να αισθάνονται απομονωμένοι και μόνοι.
ΣΤΑΔΙΟ 7ο: Παραγωγικότητα εναντίον Απραξίας (μέση ηλικία, από 40 ως 65 ετών)
Οι ενήλικες είναι ανάγκη να δημιουργούν πράγματα που θα τους ξεπεράσουν, όπως το να κάνουν παιδιά ή να επιφέρουν μια θετική αλλαγή που θα ωφελήσει και άλλους ανθρώπους. Η επιτυχία οδηγεί σε συναισθήματα χρησιμότητας και επιτεύγματος, ενώ η αποτυχία έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη συμμετοχής στον κόσμο.
ΣΤΑΔΙΟ 8ο: Πληρότητα του Εγώ εναντίον Απελπισίας (ενήλικη ζωή, από 65 ετών ως το θάνατο)
Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονικής περιόδου, το άτομο κοιτάζει πίσω στη ζωή του. Το μείζον ζήτημα κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου είναι: «Έζησα τελικά μια ζωή με νόημα;». Όσοι έχουν ζήσει μια ζωή με νόημα θα νιώσουν μια αίσθηση ειρήνης, σοφίας και πληρότητας, ακόμα και όταν αντιμετωπίζουν τον θάνατο. Για όσους κοιτάζουν πίσω στη ζωή τους και βλέπουν καταστάσεις πικρίας και λύπης, τότε θα νιώσουν συναισθήματα απελπισίας.
(https://www.psychologynow.gr/ & https://www.therapia.gr/)
