Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Γυρίσαμε πάλι στο φθινόπωρο, το καλοκαίρι σαν ένα τετράδιο που μας κούρασε γράφοντας μένει, γεμάτο διαγραφές αφηρημένα σχέδια στο περιθώριο κι ερωτηματικά…», του ποιητή Γιώργου Σεφέρη, του πρώτου Έλληνα που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Σαν να φθινοπώριασε, Οκτώβριος λοιπόν ο δεύτερος μήνας της φθίνουσας οπώρας, επιτέλους έκανε την εμφάνισή του και πλέον μπήκαμε για τα καλά στο μελαγχολικό φθινοπωρινό τοπίο! Μια όμορφη εποχή που η φύση χρησιμοποιεί τα καλύτερα γήινα χρώματά της ζωγραφίζοντας καταπληκτικά σκηνικά, δημιουργώντας ζεστή φθινοπωρινή ατμόσφαιρα.
Στο Ρωμαϊκό ημερολόγιο το ξεκίνημα του έτους πραγματοποιούνταν με το μήνα Μάρτιο, ο μήνας Οκτώβριος υπήρξε ο όγδοος μήνας του χρόνου, εξ’ού και το όνομά του Οκτώβριος. Το όνομα του μήνα αυτού προέρχεται από το λατινικό «octo», δηλαδή τον αριθμό οκτώ και χωρίς το σύμφωνο «μ», εξ’ού και «October» και όχι «Octomber», συνεπώς να σου ο Οκτώβριος!
Αντίθετα, στην Αρχαία Ελλάδα ονομάζονταν «Πυανεψιών» από τα ιερά Πυανέψια, μια όμορφη γιορτή αφιερωμένη εξολοκλήρου στο θεό Απόλλωνα, τον ευχαριστούσαν με το να μαγειρεύουν πύανα ή αλλιώς κύαμα – δηλαδή κουκιά με κριθάρι, τα γνωστά πολυσπόρια, ή αλλιώς κόλλυβα σε έμας τους μεταγενέστερους. Όλα αυτά γίνονταν για την εξασφάλιση της καλής συγκομιδής, ευελπιστούσαν για την επερχόμενη καλή παραγωγή των καρπών τους και με αυτό τον τρόπο εξευμενούσαν τους θεούς τους.
Στις μέρες μας ο μήνας Οκτώβριος είναι γεμάτος προσωνυμία αλλά και ιστορικά σηματοδοτούμενα γεγονότα για την χώρα μας.
Ένα από αυτά τα προσωνύμια είναι και «Αϊδημητριάτης», ο λαός τον αποκαλεί με αυτή την ονομασία λόγω της μεγάλης εορτής του Αγίου Δημητρίου την 26η Οκτωβρίου.
Για το καλαντάρι των ανθρώπων της υπαίθρου και συγκεκριμένα για τον τομέα της γεωργίας, είναι ξεχωριστός μήνας, είναι μήνας των βροχών, άρα και της σποράς, για αυτό τον λένε αλλιώς «Βροχάρη» και «Σποριάτη» ή «Σπορά», δηλαδή πρέπει να βρέξει αυτό το μήνα για να επιτευχθεί η καλή σπορά, κατά συνέπεια η καλή παραγωγή.
«Οκτώβρης βροχερός, Οκτώβρης καρπερός» συνήθιζε ο λαός να λέει, άλλη μια δημώδης παροιμία έρχεται να προστεθεί στο μήνα αυτό, μέσα από αυτές τις φράσεις φανερώνεται εύστοχα, γλαφυρά και με θυμοσοφία, το φθινοπωρινό τοπίο του μήνα Οκτωβρίου.
Επίσης, τον ονομάζουν και «Χρυσνθεμίτη» γιατί είναι μήνας που ανθίζουν τα χρυσάνθεμα ή αλλιώς «αϊδημητριάτικα» λουλούδια, όπου και στολίζουν την Αγία εικόνα του Αγίου Δημητρίου σε όλους τους ναούς που είναι αφιερωμένοι στη Χάρη και στη μνήμη του Αγίου.
Σύμφωνα ακόμα με μια δημώδη παροιμία, που αποδίδεται στο συγκεκριμένο μήνα είναι η εξής: «Οκτώβρη που δεν έσπειρες, λίγο ψωμί θα λάβεις». Αν δεν έβρεχε αμέσως μετά τη σπορά, το ψωμί θα ήταν λιγοστό, γι’ αυτό και οι γεωργοί προσπαθούσαν να το αυξήσουν με το να πραγματοποιήσουν λιτανείες.
Για παράδειγμα, χαρακτηριστικό έθιμο στη Θράκη και στην Ήπειρο, έλεγαν τραγούδια σηματοδοτούμενης σημασίας, περικλείοντας μέσω αυτού, την επίτευξη του σκοπού της λιτανείας. Τραγουδούσαν λοιπόν την «Πιρπιρούνα» ή «Περπερούνα» ή «Περπερίτσα» ή «Μπερμπερίτσα», αντίστοιχα στην κάθε περιοχή όπως την ονόμαζαν και την ονομάζουν έως τις μέρες μας. Ξεκάθαρα μια τελετουργική διαδικασία, επέλεγαν ένα κοριτσάκι μικρής ηλικίας, το στόλιζαν με ένα στεφάνι από λουλουδάκια και κρατώντας ένα καλάθι από άνθη, γυρνούσε από σπίτι σε σπίτι, από γειτονιά σε γειτονιά και απήγγειλε το εξής τραγούδι:
«Πιρπιρούνα περπατεί,
τον Θεό παρακαλεί,
βρέξει Κύρ(γ)ιε μια βροχή,
καλή βροχή, να βραχούν οι τσιόπανοι» δηλαδή οι τσοπάνοι, έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί η ευχή τους και να βρέξει, μέσω της επίκλησης του τραγουδιού.
Όταν τελείωνε το τραγούδι, η εκάστοτε νοικοκυρά έριχνε λίγο νερό στο κεφαλάκι του κοριτσιού, της Πιρπιρούνας δηλαδή και της έλεγε, «καλή βροχή να δώσει ο Θεός» και της έδινε άλλοτε γλυκά ή ένα νόμισμα για το καλό της εσοδείας.
Στην Πελοπόννησο, συνήθιζαν να πηγαίνουν στην εκκλησία ένα μπουκάλι κρασί ή ένα μπουκάλι λάδι, ώστε να ευλογηθούν, μετά τα έριχναν στα δρύινα βαρέλια ή στις ονομαζόμενες λάτες, όπου εναπόθεταν το κρασί και το λάδι αντίστοιχα. Και όλα αυτά για να πάει καλά η επόμενη παραγωγή των αμπελιών και των ελαιώνων τους. Άλλη μια εύστοχη δημώδης παροιμία έρχεται να ολοκληρώσει την παραπάνω διαδικασία: «Το Οκτωβριανό το λάδι, άλλος μήνας δεν το βγάνει».
Κάτι αντίστοιχο με το κρασί συνέβαινε και στην Αρχαία Ελλάδα, προς τιμήν του θεού Διονύσου, του θεού της αμπέλου, όσον αφορούσε την αύξηση αλλά και την καλή σε ποσότητα και ποιότητα παραγωγή του.
Στη λαογραφία μας παρατηρούμε, ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο και δεν προέρχεται από παρθενογένεση και οι επιρροές τους βρίσκονται βαθιά καλά ριζωμένες στην Αρχαία Ελλάδα και αναβιώνουν ως στη σύγχρονη εποχή.
Επιπρόσθετα, μεγάλης ιστορικής αξίας και σημασίας όπου χρίζεται να αναφερθεί είναι η Εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου, η αξιοσύνη και η ικανότητα όλων των Ελλήνων εκείνης της εποχής, όπου με τόλμη και ανδρεία υπερασπίστηκαν την πατρίδα τους, με αντάλλαγμα την ίδια τους τη ζωή, παράδειγμα μίμησης αξιών και ιδανικών σε εμάς τους (πολύ) μεταγενέστερους.
Τον Οκτώβριο τιμούμε τη γυναικεία παρουσία και το ρόλο που διαδραμάτισε η Ελληνίδα γυναίκα σε κάθε άκρη αυτής της χώρας.
Για παράδειγμα, η Ηπειρώτισσα, η γυναίκα της Πίνδου κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων, ο ρόλος που αξιώθηκε να αναλάβει στα δυσπρόσιτα εκείνα μέρη, κουβαλώντας με τα μουλάρια πυρομαχικά, είδη ένδυσης και τρόφιμα, στους ήρωες φαντάρους από κάθε γωνιά της Ελλάδας, Κρήτη, Πελοπόννησο, Μακεδονία, Στερεά, Θράκη, Θεσσαλία, Επτάνησα, Δωδεκάνησα, Σποράδες, Βόρειο Αιγαίο, Κυκλάδες και Ήπειρο μια Ελλάδα αδιαπραγμάτευτα δημιουργός ηρώων.
Εν κατακλείδι, πλούσιος ο μήνας Οκτώβριος από πλευράς γεωργικής παραγωγής και σημαντικός από λαογραφικής σημασίας. Ένας μήνας που αφήνει σημάδια ανεξίτηλα στη σελίδα της ιστορίας εις το διηνεκές για τη χώρα μας και για τους Έλληνες! Αλλά και σηματοδοτούμενος από κάθε πολιτισμικό και ιστορικό πεδίο, ο δεύτερος γιός του φθινοπώρου.
Πρωτίστως, καλώς μας ήρθες Οκτώβρη, καλοτάξιδος αλλά και βροχερός νά’σαι, με άφθονα νερά που τόσο τα έχει ανάγκη το χώμα, τα φυτά, όλοι μας. Καλό μήνα!
