Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Τον άρτον ημών τον επιούσιον, δός ημίν σήμερον…» Υποδειγματική προσευχή, η βασική προσευχή των Χριστιανών, την οποία όλοι μαθαίναμε και λέγαμε στα σχολικά μας χρόνια. Πόσο συχνά άραγε την λέμε σήμερα πρίν ξεκινήσουμε να καταναλώσουμε την τροφή μας έστω νοερά μέσα μας…; Άρτος σημαίνει ψωμί, και ψωμί ίσον ζωή, πάμε να τα δούμε παρεούλα και ένα ένα.
Σε παλαιότερες μορφές της ελληνικής γλώσσας το ψωμί λέγεται και άρτος. Η λέξη ψωμί είναι μεταγενέστερη και προέρχεται από τη λέξη «ψωμίον» που σημαίνει κομματάκι ή μπουκιά. Παγκόσμια Ημέρα Άρτου ήταν η χθεσινή ημέρα και συγκεκριμένα η γιορτή αυτή καθιερώθηκε το 2006 από τη Διεθνή Ένωση Αρτοποιών. Η 16η Οκτωβρίου, λοιπόν, είναι μια ημέρα αφιερωμένη σε ένα από τα πιο βασικά και αρχαία τρόφιμα του ανθρώπου που δεν είναι άλλο από το ψωμί!
Τη μέρα αυτή τιμούμε τη διαχρονική αξία του ψωμιού, ένα αγαθό υπέρτατο τόσο διατροφικά όσο και συμβολικά. Αφορά την ενότητα της ελληνικής οικογένειας, τη συνέχεια της ελληνικής οικονομίας αλλά και τη συνέχεια της πολιτιστικής κληρονομιάς μας.
Υψίστης σημασίας λοιπόν είναι το ψωμί καθώς δεν πρέπει να πεταχτεί ή να πατηθεί, παλαιότερα αν τύχαινε και έπεφτε στο χώμα, το μάζευαν αμέσως και το φιλούσανε, το έβαζαν σε μια τρύπα του τοίχου, μην τύχει και πατηθεί, γιατί αυτό αποτελούσε μεγάλη αμαρτία.
Το ψωμί είναι ένα τρόφιμο πανάρχαιο και απαραίτητο διατροφικό κομμάτι, όπου και παραμένει βασική τροφή στην καθημερινότητα μας.σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως επίσης βασική τροφή αποτελεί και σε όλες τις κοινωνίες ανά τον κόσμο.
Η Παγκόσμια Ημέρα Άρτου όμως εμπεριέχει και έναν άλλο συμβολισμό, πέρα από το να μας θυμίσει την απαραίτητη σημασία της σωστής και ισορροπημένης διατροφής και αξίας.
Έρχεται να μας θυμίσει την εξ’ολοκλήρου καθολική αξία του και την εξασφάλιση αυτής της απαραίτητης τροφής για όλο τον κόσμο, για όλους τους ανθρώπους, που δεν πρέπει να λείπει από κανένα τραπέζι. Για αυτό τη συγκεκριμένη ημέρα, το επιμύθιο είναι να διοργανώνονται φιλανθρωπικές δραστηριότητες με προσφορά ψωμιού στις ευάλωτες και ευπαθείς ομάδες ανθρώπων.
Επίσης, σε πολλές χώρες, η παγκόσμια ημέρα του ψωμιού τιμάται με την παρουσία των αρτοποιών οι οποίοι προβάλλουν τις τέχνες τους, αλλά ταυτόχρονα διοργανώνονται διαλέξεις και συζητήσεις σχετικά με αυτό το παγκόσμιο διατροφικό αγαθό.
Ακόμη, το ψωμί θεωρούνταν πλήρης αλλά ταυτόχρονα και φτηνή τροφή. Στην περίοδο του πολέμου υπήρξε βασικό αλλά και βοηθητικό τρόφιμο, διότι επικρατούσε ακραία διατροφική ένδεια. Για παράδειγμα, πόσες φορές είχαμε ακούσει από τους παππούδες μας – για εμάς αφηγηματικές ιστορίες αλλά για εκείνους έντονα βιωματικές εμπειρίες – ότι στα χρόνια της κατοχής ο κόσμος είπε «το ψωμί, ψωμάκι». Στερήθηκαν το πιο βασικό και βοηθητικό αγαθό επιβίωσης!
Στις μέρες μας το ψωμί είναι επίσης απαραίτητο και τα είδη του παρά πολλά, όπως λευκό, μαύρο, ολικής, σίκαλης, πολύσπορο, καλαμποκιού, χωριάτικο, κατοχικό, καρβελάκι, μπαγκέτα, Αγίου Όρους, Γιαννιώτικο, ψωμί για τοστ, για σάντουιτς, τορτίγια, τσιαμπάτα και άλλα. Όπως επίσης και τα παράγωγα αυτού, παξιμάδια, φρυγανιές, κριτσίνια, κουλούρια, κριθαροκούλουρα, σταφιδόψωμο και πολλά ακόμα.
Και αν το δούμε και από τη θρησκευτική του πλευρά, το ψωμί είναι ένα ευλογημένο αγαθό από τον Κύριο Ιησού Χριστό, όταν αναφέρεται σε δύο βασικά στοιχεία της Καινής Διαθήκης, όπως για παράδειγμα στο Θαύμα του Πολλαπλασιασμού των Άρτων και το Μυστικό Δείπνο όπου ο Ιησούς παρουσιάζεται ως το «Ψωμί της Ζωής», θέτοντας έτσι τα θεμέλια για τη θεία ευχαριστία.
Το αντίδωρον, παλαιότερα προσφερόταν «αντί του δώρου», της Θείας Κοινωνίας σε όσους πιστούς δεν κοινωνούσαν τη συγκεκριμένη ημέρα, σήμερα δωρίζεται και προσφέρετε σε όλους τους πιστούς. Ο άρτος συμβολίζει το σώμα του Χριστού, που δόθηκε σε εμάς από Εκείνον ώστε να μας απαλλάξει από τις αμαρτίες μας.
Επίσης, πολύ σημαντικό και αξίζει να αναφερθεί είναι, ότι στην Αρχαιότητα οι αρχαίοι ημών πρόγονοι προσέφεραν άρτους στους θεούς τους, κάτι σαν ανάθημα, τάμα δηλαδή, και τους ονόμαζαν «θειαγόνους άρτους».
Στη γιορτή των Θεσμοφοριών στο ναό της θεάς Δήμητρας στην Ελευσίνα, προσφέρονταν προς τιμήν της θεάς μεγάλος άρτος από τον οποίο η συγκεκριμένη γιορτή ονομαζόταν «Μεγαλάρτια».
Παρατηρούμε ότι το ψωμί συνδέει την Αρχαία Ελλάδα, την Ορθόδοξη Εκκλησία μας, όπου χωρίς άρτο δεν είναι δυνατόν να τελεσθεί ιερά θεία λειτουργία αλλά και την απαραίτητη σε εμάς διατροφική αξία στην καθημερινότητα μας.
Στη λαογραφία μας, στην παράδοση μας, επίσης η αξία και η έννοια του ψωμιού κατέχει σημαντική θέση. Ένα από αυτά είναι και το έθιμο της «λαγάνας» της Σαρακοστής, δηλαδή με τη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Επίσης, τα «Λαζαράκια», την παραμονή του Λαζάρου, ζυμώνονται αυτά τα άγλυκα ψωμάκια για τα παιδιά που λένε τα κάλαντα, συμβολίζοντας την επερχόμενη ανάσταση.
Τα πασχαλινά κουλουράκια συμβολικής σημασίας και αυτά.
Το «συγχώριο», που δεν είναι τίποτα άλλο από ένα ψωμάκι με γλυκάνισο, που προσφέρεται μετά το πένθος για να παρηγορηθεί η οικογένεια του εκδημήσαντος.
Τίποτα λοιπόν δεν είναι τυχαίο και όλα σχετίζονται και είναι αλληλένδετα μεταξύ τους, θρησκεία και παράδοση, ήθος και έθος. Ας διαφυλάξουμε με σεβασμό τις ρίζες μας, την πίστη μας, τα ήθη και έθιμά μας. Ας τιμήσουμε και ας γιορτάσουμε την ημέρα αυτή, το πολύτιμο αυτό και ευλογημένο αγαθό που λέγεται ψωμί, αλλά και τους ανθρώπους που φροντίζουν, και που εργάζονται νυχθημερόν και ακαταπόνητα από τις πρώτες-πρώτες πρωινές ώρες, ώστε να το έχουμε εμείς στο τραπέζι μας προς κατανάλωση! Και ας το προσφέρουμε σε ανθρώπους που το έχουν ανάγκη και δυστυχώς το στερούνται εν έτει 2025, απλόχερα και από καρδιάς.
Χρόνια πολλά, ψωμάκι!
