Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Ο χειμώνας ήλθε πάλι
κι όλοι γύρω στο μαγκάλι
έχουν μαζευτεί.
Ρίχτε κάστανα στη θράκα,
παραμύθια η γιαγιάκα
θά ‘ρθει, να μας πει.»
Λάκης Παπαδήμας, από το Αναγνωστικό της Β’ τάξης του Δημοτικού, ΟΕΔΒ, 1963
Πόσο όμορφα μηνύματα και θέματα περιελάμβαναν κάποτε τα αναγνωστικά βιβλία του Δημοτικού σχολείου. Ποιήματα που ευαισθητοποιούσαν τα παιδιά, αποτελούσαν βασικό μέρος της εκπαίδευσης και καλλιεργούσαν τη φαντασία, τη σκέψη, τα συναισθήματα και φυσικά τη γλώσσα.
Ένα από αυτά τα θέματα είναι και τα κάστανα, επίκαιρο θέμα ένεκα της επικείμενης συγκομιδής τους αλλά συγχρόνως και ευχάριστο, διότι κάποτε αποτελούσε μια ουσιαστική γιορτή αλλά και γεμάτη γευστική απόλαυση! Αλλά και σήμερα διοργανώνονται γιορτές για αυτό τον ξεχωριστό καρπό όπως, στην Αρκαδία, στην Εύβοια, στη Μακεδονία, στην Κρήτη, στη Μαγνησία, στην Ήπειρο, στην Κέρκυρα και αλλού.
Η γιορτή του κάστανου έρχεται να μας υπενθυμίσει πως η παράδοση είναι αυτή που κάνει το φθινόπωρο στην Ελλάδα ξεχωριστό, αλλά και με διαφορετικό ύφος από κάθε άλλη χώρα. Στα ορεινά χωριά του Ελλαδικού χώρου η περίοδος συγκομιδής τους αποτελούσε και αποτελεί μια γιορτή. Παλιότερα συνήθως οι χωριανοί συγκεντρώνονταν από σπίτι σε σπίτι δημιουργούσαν κύκλο και, καθήμενοι στο έδαφος, ξεφλούδιζαν τα κάστανα από το αγκαθωτό περίβλημά τους. Αυτός ο κύκλος σηματοδοτούσε τη σύνδεση, την ενότητα του χωριού, την επικοινωνία των κατοίκων μεταξύ τους.
Επίσης, οι πλατείες των χωριών έσφυζαν από κόσμο και τα καζάνια έβραζαν αυτό τον πολύτιμο καρπό ή άλλοτε τα έψηναν και η ατμόσφαιρα γλύκαινε από το θεσπέσιο άρωμά τους.
Τα κάστανα αποτελούσαν και αποτελούν σημείο αναφοράς ανθρώπινης επικοινωνίας.
Στη λαογραφία μας τώρα, τα κάστανα συμβόλιζαν ότι και το ψωμί, δηλαδή υπήρξε τροφή που συμβόλισε την επιβίωση σε δυσμενείς καιρούς κατ’επέκταση υπήρξε το ψωμί των φτωχών, εξαιτίας του άμυλου που περιέχει.
Ο καστανάς ένα παλιό επάγγελμα, με τη φουφού του, η οποία είναι σηματοδοτούμενη χειμερινή εικόνα, μια φυσιογνωμία στην πόλη ή στην επαρχία, άμεσα συνδεδεμένη με τη ζεστασιά, τη θαλπωρή και την κοινωνική επαφή. Οι καστανάδες λοιπόν αυτοί, οι οποίοι πουλούσαν ψημένα κάστανα την περίοδο της μεταπολεμικής Ελλάδας, συνήθως έστηναν τη φουφού τους σε γωνιακή και περίοπτη θέση, έτσι ώστε να απλώνεται η μυρωδιά του ψημένου κάστανου σε όλες τις πλευρές του δρόμου.
Όταν ο καστανάς γέμιζε το χάρτινο χωνάκι από εφημερίδα με φρεσκοψημένα και αχνιστά κάστανα, έτοιμα για ξεφλούδισμα και φάγωμα, η χαρά όλων ήταν μεγάλη, καθώς τα κάστανα συμβόλιζαν την αίσθηση της γιορτής!
Επίσης, τους καστανάδες τους συναντούσες στις πλατείες, στα γήπεδα, και σε άλλα σημεία κοινωνικών συγκεντρώσεων. Μια εικόνα που πολλοί θα έχουμε ίσως βιώσει ή ακόμα και παρατηρήσει σε ταινίες του παλιού ασπρόμαυρου ελληνικού κινηματογράφου ή σε κάποιο κλασικό πίνακα ζωγραφικής ή σε κάποιο βιβλίο, όταν υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που πλησίαζαν τους καστανάδες, όχι μόνο να αγοράσουν και να φάνε κάστανα, αλλά για να πιάσουν κουβέντα να μιλήσουν και να ζεσταθούν τις κρύες μέρες του χειμώνα.
Επίσης, η εποχή που διανύουμε είναι μια αγαπημένη εποχή και τα κάστανα συγκομίζονται από μέσα Σεπτεμβρίου ως και τέλη Νοεμβρίου.
Τα είδη καστανιάς είναι τέσσερα λένε οι ειδικοί, η Ευρωπαϊκή, η Αμερικανική, η Κινέζικη και η Ιαπωνική.
Τα κάστανα είναι μια εξαιρετική τροφή, θεωρούνταν και θεωρούνται υπερτροφή για τον άνθρωπο, πλούσια σε βιταμίνη C, ένας εξαιρετικός και τεράστιος καρπός! Ακόμα, είναι πλούσια σε μαγνήσιο και κάλιο, διατηρούν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σε σταθερές τιμές, λόγω των πλουσίων φυτικών ινών που περιέχουν.
Καταναλώνονται είτε ωμά είτε ψημένα, αλλά ωμά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή γιατί περιέχουν ταννικό οξύ, το οποίο μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό στο στομάχι, καθώς και ηπατική βλάβη. Παν μέτρον άριστον λοιπόν!
Υπάρχουν αμέτρητες συνταγές με βασικό υλικό το καστανό. Μους, παστές, κέικ, τούρτες, λικέρ, σοκολάτα, πίτες, σούπες, μπισκότα, παγωτά, γλυκό κάστανο, μαρμελάδα και άλλα πολλά, συνοδεύουν πολλές φορές το χοιρινό ή το μοσχάρι ψητό μαγειρεμένο σε πήλινο σκεύασμα.
Να και μια ωραία συνταγή με κάστανα, αν θέλετε μπορείτε να τη δοκιμάσετε! Πάμε να δούμε τα βήματα, με απλά υλικά:
– 500 γρ. κουβερτούρα
– 1 κιλό κάστανα βρασμένα
– 200 γραμμάρια βούτυρο
– 100 γραμμάρια ζάχαρη ή μέλι
– 4 κουταλιές της σούπας κονιάκ ή λικέρ κάστανο, λίγο κακάο για πασπάλισμα.
Η διαδικασία επίσης απλή, λιώνουμε την κουβερτούρα σε μπεν μαρί και την αφήνουμε να κρυώσει.
Βάζουμε τα κάστανα στο μούλτι, τα αλέθουμε να γίνουν σχεδόν σαν πουρές.
Ρίχνουμε στον κάδο του μίξερ το βούτυρο, τη ζάχαρη και τα χτυπάμε μέχρι να γίνουν μια λεία κρέμα. Ενσωματώνουμε τη λιωμένη σοκολάτα, τα λιωμένα κάστανα και στο τέλος το κονιάκ ή το λικέρ και τα ανακατεύουμε.
Σε μια μακρόστενη φόρμα για κέικ βάζουμε λαδόκολλα και αδειάζουμε εκεί το μείγμα, το πιέζουμε να πάρει το σχήμα της φόρμας και το καλύπτουμε με μεμβράνι, το βάζουμε στο ψυγείο για 2 με 3 ώρες, ξεφορμάρουμε και πασπαλίζουμε με κακάο.
Κι αν σας άνοιξα την όρεξη…, ψημένα, βραστά ή ωμά τα κάστανα, είναι εξαιρετικά τόσο γευστικά όσο και διατροφικά. Και επειδή ο καιρός σήμανε την έναρξη της χειμερινής περιόδου πάρτε λίγα κάστανα από τη λαϊκή ή το σούπερ μάρκετ, καλέστε φίλους το Σαββατοκύριακο, απολαύστε μια γευστική πανδαισία και περάστε υπέροχα!
Κάτι ήξεραν οι παλιοί Έλληνες…, κάπως έτσι έστηναν τα γλέντια τους με το «τίποτα» όπως έλεγαν, που τελικά αυτό το τίποτα ήταν τόσο ουσιαστικό και σχεδόν τα πάντα.
Έτσι απλά λοιπόν, μιας και τα κάστανα έχουν την τιμητική τους αυτή τη περίοδο και τα αρώματα από τα φρεσκοψημένα κάστανα δημιουργούν έτσι κι αλλιώς μια αίσθηση γιορτής που αντέχει τελικά στο χρόνο!
