Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Καλό και ευλογημένο Δωδεκαήμερο να έχουμε. Το Δωδεκαήμερο αναφέρεται στη χριστιανική παράδοση, συγκεκριμένα στη χρονική περίοδο των δώδεκα ημερών από τα Χριστούγεννα, δηλαδή την 25η Δεκεμβρίου, έως και την παραμονή των Θεοφανίων, την 5η Ιανουαρίου. Τα ήθη και τα έθιμα τις ημέρες αυτές πολλά, ιδιαίτερα και ξεχωριστά, γεμάτα όμως από φως και κυρίως από ατέρμονη αγάπη!
Στη χώρα μας, όμως, και σε κάθε γωνιά της, τα έθιμα του Δωδεκαημέρου και δη των Χριστουγέννων, είναι διαφορετικά αλλά και μοναδικής σημασίας για κάθε τόπο. Τα ήθη, τα έθιμα, οι παραδόσεις, περιβάλλονται από πανάρχαιες συνήθειες του λαού μας, είναι άλκιμοι λαϊκοί «νόμοι» με βαθύτατες ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα.
Ένα από αυτά είναι και ο πρόγονος του Χριστουγεννιάτικου δέντρου, οι αρχαίες Ειρεσιώνες που δεν ήταν τίποτα άλλο από κλαδιά ελιάς ή δάφνης στολισμένα με καρπούς, φρούτα τα οποία συμβόλιζαν την αφθονία, την ευγονία. Επίσης, στολίζονταν και με μαλλιά προβάτων, εξού και είρος, που σημαίνει μαλλί, εξ’ου και Ειρεσιώνη, αφιερωμένα στους θεούς Απόλλωνα και Άρτεμις στις γιορτές τους Πυανέψια και Θαργήλια, ψάλλοντας αγερμικά καλένδες, ομαδικά τα κάλαντα!
Ό,τι ακριβώς συμβαίνει και στις μέρες μας!
Το καραβάκι στολίζονταν προς τιμήν του θεού Διονύσου στη γιορτή των Ανθεστηρίων, το πέρασμα των ψυχών γινόταν εξάλλου με βάρκα στη καινούργια ζωή, στη σημερινή εποχή συμβολίζει την ελληνική ναυτοσύνη, την ελληνική θάλασσα.
Ας κάνουμε όμως νοερά, ένα μικρό ταξίδι στις γωνιές της Ελλάδας μας και γύρω από τα Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα!
Ένα έθιμο μεταμφιέσεων και ομαδικό που αναβιώνει στη Μακεδονία και στον Πόντο, είναι οι «Μωμόγεροι», τι είναι λοιπόν το έθιμο των Μωμόγερων;
Είναι κυριολεκτικά ένα υπαίθριο λαϊκό δρώμενο, μεταμφίεσης, εξού και μίμος ή μώμος, οι άνδρες μεταμφιέζονται σε γέρους, ντυμένοι με τομάρια ζώων και ραβδιά τα οποία είναι ιδιαίτερα συμβολικά, και με κρεμασμένες κουδούνες, ώστε να διώξουν τα κακά πνεύματα, αποτελώντας σημείο κάθαρσης και εξαγνισμού. Στη Θεσσαλία λέγονται «Ρουγκατσάρια», ενώ στη Θράκη ονομάζονται «Μπάμπαλοι.»
«Ελάτε εδώ γειτόνισσες, και εσείς γειτονοπούλες μου, τα σπάργανα να φτιάξουμε, και το Χριστό ν’ αλλάξουμε…» ψάλλουν τα κάλαντα στην Ήπειρο, αναβιώνοντας το έθιμο με τα σπάργανα του Χριστού στη φάτνη, στη γλυκιά εκδοχή τους, είναι τηγανίτες πλημμυρισμένες με μέλι και ζαχαρόνερο, καρύδια και κανέλα, μαγειρεμένα πάνω σε πυρωμένη πλάκα.
Στην Ήπειρο επίσης επικρατεί το άναμμα του πουρναριού, που δεν είναι τίποτα άλλο, από το άναμμα ενός κλαδιού, είθισται από πουρνάρι ή κρανιά, διότι συμβολίζει τα κλαδιά που άναψαν οι βοσκοί, όταν πήγαν να προσκυνήσουν και να ζεστάνουν το Θείο βρέφος.
Ακόμη, στη Θεσσαλία αναβιώνουν το έθιμο της «γουρουνοχαράς», το σφάξιμο του γουρουνιού, το οποίο αποτελούσε βασική τροφή της οικογένειας εκείνα τα χρόνια ποικιλοτρόπως, αφού εκτός από το κρέας που κατανάλωναν, συγκέντρωναν και αποθήκευαν το λίπος από αυτό. Επίσης, η εκτροφή χοίρου σε κάθε σπιτικό αποτελούσε σημάδι οικονομικής ευμάρειας.
Στα Δωδεκάνησα είναι διαδεδομένη η σφαγή του χοίρου αλλά και της γαλοπούλας.
Ακόμη, ένα πολύ ξεχωριστό έθιμο είναι αυτό της Πελοποννήσου, συγκεκριμένα ονομάζεται «το κούτσουρο της Παναγίας»: κάθε νοικοκύρης την παραμονή των Χριστουγέννων τοποθετεί στο τζάκι της οικίας του, ένα μεγάλο και χοντρό κούτσουρο ώστε να σιγοκαίει, προκειμένου να ζεσταίνει την Παναγιά και το Θείο Βρέφος.
Το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί σε όλη την Ελλάδα αλλά και στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα και στις Κυκλάδες, το στολίζουν περίτεχνα, με σκαλιστά στολίδια, όπως άνθη από ζυμάρι, ενώ στη μέση τοποθετούν ένα σταυρό. Κατόπιν μοιράζεται στην οικογένεια με απόλυτη ευλάβεια και προσήκοντα σεβασμό, αποτελώντας θρησκευτικό συμβολισμό όπως αυτόν της Θείας κοινωνίας.
Στις Κυκλάδες, τα δρομάκια γεμίζουν από καλαντισμούς, φαναράκια και μυρωδιές, από το γλυκό κουφέτο και από τα σιροπιαστά «φοινίκια», από το Χριστόψωμο και από τα ζυμώματα στους ξυλόφουρνους!
Στα Επτάνησα επίσης, φτιάχνουν Χριστόψωμα και μπομπότες, με πέντε προεκτάσεις που συμβολίζουν το χέρι του Χριστού, τοποθετώντας το πάνω από τη φωτιά λένε το εξής «Χριστός γεννιέται το φως αυξαίνει», μιας και η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου είναι πλησίον των Χριστουγέννων!
Όλα τα έθιμα φέρουν βαθιά πολιτισμική αξία και ταυτότητα, έχουν περάσει στη συλλογική συνείδηση των ανθρώπων.
Πολλά τα έθιμα και συμβολικά «ενδύουν» την παράδοσή μας, την παράδοση κάθε τόπου, η οποία εξυπηρετεί τις ανθρώπινες ανάγκες πρωτίστως και είναι ένας τρόπος να κρατήσει ο άνθρωπος τη σύνδεσή του με τις πολιτισμικές ρίζες του. Αυθεντικά και γηγενή έθιμα και όχι επίπλαστα, ανίερα και ξενόφερτα ή φτιαγμένα για να εξυπηρετήσουν σκοπούς εμπορικούς, να στοχεύσουν στην εμπορευματοποίηση του Γεγονότος, γιατί η παράδοση δεν είναι πρόληψη, είναι σεβασμός, είναι συνδετικός κρίκος του παρελθόντος με τη σύγχρονη κοινωνία, κρύβει δύναμη, η παράδοση είναι Πολιτισμός!
Χρόνια πολλά, καλά Χριστούγεννα, καλό Δωδεκαήμερο, καλή και ευλογημένη χρονιά για όλους μας!
