Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Μιας και χρονικά βρισκόμαστε στο κατώφλι του νέου έτους, λίγο πριν την προετοιμασία και την κοπή της πατροπαράδοτης βασιλόπιτας, θα αφιερώσουμε το σημερινό άρθρο στη συγκεκριμένη πίτα. Μια πίτα που εστιάζει στην αγάπη, στη χαρά, στην αφοσίωση, στην πίστη μας, στην ομόνοια και στο μοίρασμα, είναι η βασιλόπιτα η πίτα του Αγίου Βασιλείου, η πίτα της νέας χρονιάς που φτιάχνεται σε κάθε σπίτι και γεμίζει από τα αρώματά της!
Η Βασιλόπιτα, σύμφωνα με το ελληνικό έθιμο, βρίσκεται στο τραπέζι τα μεσάνυχτα της πρώτης ημέρας του χρόνου, κόβεται και μοιράζεται απλόχερα δίνοντας ευχές ο ένας στον άλλον, ευχές για υγεία, μακροημέρευση, τύχη και ευτυχία για την έναρξη του νέου έτους.
Η παράδοση θέλει το έθιμο της τοποθέτησης του νομίσματος στο κέντρο της βασιλόπιτας, όπου ο τυχερός που βρίσκει το «φλουρί» να θεωρείται ο καλότυχος, δηλαδή ο ευνοούμενος κατά κάποιον τρόπο της νέας χρονιάς.
Το έθιμο της βασιλόπιτας, είναι ένα αρχέγονο έθιμο που συνδέεται με την Πρωτοχρονιά και τον Άγιο Βασίλειο, και οι ρίζες του ταυτίζονται με αυτές στην αρχαία Ελλάδα με τους αντίστοιχους «εορταστικούς άρτους». Επίσης, στα Ρωμαϊκά χρόνια στη γιορτή των «Κρονίων» και στα «Σατουρνάλια» οι άνθρωποι τοποθετούσαν και αυτοί νομίσματα μέσα στη πίτα, άλλες φορές τοποθετούσαν και διάφορους καρπούς για την καλή και γόνιμη γεωργική παραγωγή.
Αυτά όσον αφορά το έθιμο της τοποθέτησης νομίσματος σε εορταστικό άρτο, τον οποίο σε μεγάλες αγροτικές γιορτές οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στους θεούς, στα «Θαλύσια» και στα «Θεσμοφόρια».
Παρατηρούμε ότι τίποτα στην παράδοση δεν προέρχεται από παρθενογένεση, αλλά οι ρίζες τους βρίσκονται στην Αρχαία Ελλάδα.
Στα καθ’ημάς λοιπόν, η κοπή της βασιλόπιτας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο μας, στην Ορθόδοξη θρησκευτική μας παράδοση, συνδέει τη βασιλόπιτα με τον Άγιο Βασίλειο. Στην Καισαρεία της Καππαδοκίας, όταν επίσκοπος ήταν ο Μέγας Βασίλειος, τότε που πήγε να καταλάβει την Καισαρεία της Καππαδοκίας ο Έπαρχος και με πρόθεση να τη λεηλατήσει, ο Άγιος Βασίλειος ζήτησε από τους προύχοντες της πόλης του να συγκεντρώσουν όσα τιμαλφή μπορούσαν, ώστε να τα παραδώσει ως «λύτρα» στον κατακτητή, αλλά ως εκ θαύματος, ο Άγιος Μερκούριος με πλήθος από τα εννέα τάγματα των Αγγέλων, απομάκρυνε τους κατακτητές και αυτόματα η πόλη γλίτωσε από την λαίλαπα της επικείμενης καταστροφής.
Τα χρυσαφικά όμως που συγκεντρώθηκαν ήταν παρά πολλά, τότε ο Άγιος Βασίλειος θέλησε να τα επιστρέψει στις κτήτορες του αλλά υπήρχε ένα θέμα: μη γνωρίζοντας σε ποιόν ανήκε τι, τότε έδωσε εντολή οι νοικοκυρές να φτιάξουν μικρές πίτες, μικρά ψωμάκια και μέσα σε αυτές να τοποθετηθούν τα χρυσαφικά. Όταν έγινε το μοίρασμα των μικρών πιτών, ψωμιών, τότε συνέβη το εξής θαυμαστό, έτυχε στον καθένα, ακριβώς ό,τι είχε προσφέρει, προκειμένου να μην καταστραφεί η πόλη τους. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να συνεχιστεί η παράδοση αυτή, προς τιμήν της μνήμης του Αγίου και Μεγάλου Βασιλείου.
Στις μέρες μας, ο νοικοκύρης του σπιτιού το βράδυ της Πρωτοχρονιάς σταυρώνει με το μαχαίρι τρεις φορές την πίτα στο όνομα του Πατρός και του Αγίου πνεύματος, και αρχίζει να την κόβει σε τριγωνικά κομμάτια, προσφέρει στους παρισταμένους με πρώτο κομμάτι να πηγαίνει στο σπίτι, στο Χριστό, στην Παναγία και στον Άγιο Βασίλη, στο νοικοκύρη του σπιτιού, στη νοικοκυρά, με τελευταίο το κομμάτι του φτωχού. Επίσης, κόβονται κομμάτια για συγγενείς και μέλη της οικογένειας που απουσιάζουν λόγω εργασίας ή ασθενείας και δεν παρευρίσκονται στη κοπή της βασιλόπιτας.
Σε αυτόν που θα «πέσει» στο κομμάτι της πίτας του το φλουρί, θεωρείται ο τυχερός της χρονιάς!
Οι γευστικές παραλλαγές της είναι πολλές, όπως η γλυκιά βασιλόπιτα ή η αλμυρή.
Για παράδειγμα στην Ήπειρο, συνηθίζεται η αλμυρή εκδοχή της και συνήθως η γεμιστή, με πράσο ή κρέας κάτι σαν κρεατόπιτα δηλαδή. Στη Μακεδονία, τη φτιάχνουν με τυρί ή πράσα, τυρόπιτα ή πρασόπιτα. Στην Αθήνα, φτιάχνουν την γλυκιά εκδοχή με ζάχαρη αλλά πάντα μυρωδάτη με μαχλέπι, γλυκάνισο, μαστίχα ή κακουλέ. Επίσης, αντί για νόμισμα σε κάποιες αγροτικές περιοχές της Ελλάδας τοποθετούν αντικείμενα, όπως έναν καρπό ή ένα κομμάτι κλαδιού από άμπελο ανάλογα με τι ευδοκιμεί στην περιοχή.
Και όλα αυτά γίνονται όπως προαναφέρθηκε, για να αποφέρουν καλή τύχη ή αύξηση της παραγωγής, της συγκομιδής για την επερχόμενη νέας χρονιά αλλά και καλοτυχία στο σπιτικό τους και στα μέλη αυτού.
Η κοπή της βασιλόπιτας συνεχίζεται καθ’όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, σύλλογοι, αδελφότητες, καταστήματα, δημόσιες υπηρεσίες, αθλητικοί σύνδεσμοι και άλλα πολλά συνεχίζουν την κοπή της πίτας για την καλή λειτουργία και το κοινό καλό. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, συνήθιζαν την επόμενη μέρα της πρώτης του νέου έτους, ο σπιτονοικοκύρης να ρίχνει αγιασμό στο σπίτι κρατώντας ένα κομμάτι από τη βασιλόπιτα και να την πηγαίνει στα κτήματά του ή στο στάβλο του, κάνοντας το σταυρό στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, χαρακτηριστικό έτσι ώστε να πάνε όλα κατ’ ευχή και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού.
Όταν λοιπόν οι δείκτες του ρολογιού «δείξουν» 12 το βράδυ της Πρωτοχρονιάς και σβήσουν όλα τα φώτα στο σπίτι, στο πρώτο άναμμά τους, απολαύστε τη βασιλόπιτα, και αν είστε εσείς ο τυχερός της νέα χρονιάς, τυχεροί να είναι και όσοι βρίσκονται δίπλα σας!
Χρόνια πολλά, καλή χρονιά με υγεία, αγάπη, τύχη και χαμόγελα πολλά!
