Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Όποιος δεν θέλει να πεθάνει, να τρώει ή να πιεί φασκόμηλο το Μάη”, λέει ο σοφός λαός. Τα ελληνικά βότανα και η λαογραφία συνδέονται άμεσα μεταξύ τους, καθώς τα βότανα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής γης, της παράδοσής μας, από την αρχαία ακόμη Ελλάδα ως τις μέρες μας.
Ξεκινώντας αξίζει να αναφέρουμε ότι υπάρχουν 6.500 καταγεγραμμένα ελληνικά βότανα, που βρίσκονται ή αυτοφύονται επί αιώνες στην ελληνική γη. Άγρια βότανα γεμάτα βιταμίνες, μέταλλα, ενέργεια και άλλες χημικές ουσίες με φαρμακευτική δράση. Ιδιαίτερα μάλιστα αυτή την εποχή, δυστυχώς πολλοί αναγκαζόμαστε να μείνουμε στα σπίτια μας καθώς νοσούμε από διάφορους ιούς ή κρυολογήματα. Με αφορμή, λοιπόν, τα κρούσματα από τις ιώσεις η φύση έρχεται ως οδηγός και βοηθός να «ξεμπλοκάρει» ως ένα βαθμό το ανοσοποιητικό μας.
Η φύση μάς προσφέρει απλόχερα ποικιλίες βοτάνων που ενδείκνυνται, για την αντιμετώπιση τέτοιων περιπτώσεων. Επίσης, με τη αλλαγή του καιρού από το φθινόπωρο στο χειμώνα και από το χειμώνα στην άνοιξη, είναι καλό να προετοιμάζουμε τον οργανισμό μας για την αλλαγή των καιρικών συνθηκών, να τον θωρακίζουμε απέναντι στις ιώσεις και, με την βοήθεια της φύσης.
Αστείρευτη πηγή είναι τα βότανα που γίνονται σύμμαχοί μας και μας προσφέρουν ενίσχυση, καθώς βοηθούν στην πρόληψη αλλά κυρίως στο πώς θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τη γρίπη και τα κρυολογήματα. Επίσης, τα αφεψήματα που προκύπτουν από τα ελληνικά βότανα είναι πολλά και γίνονται καθημερινή συνήθεια σε πολλούς από εμάς, ως μια ευχάριστη συνήθεια, ως χαλάρωση ή ως υποκατάστατα άλλων ροφημάτων.
Τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα ελληνικά βότανα είναι το γνωστό σε όλους μας τσάι του βουνού ή αλλιώς σιδερίτης, η μέντα, το θυμάρι, το χαμομήλι, το φασκόμηλο ή αλλιώς αλίσφακος, το δίκταμο, ο ιβίσκος, το δεντρολίβανο, η λεβάντα, ο ευκάλυπτος, η λουίζα, το μελισσόχορτο και αμέτρητα άλλα, όλα απαραίτητα για βοτανική χρήση, για ενίσχυση και θωράκιση του ανοσοποιητικού.
Ακόμη, τα βότανα απολαμβάνονται ως ένα αφέψημα ή ακόμα πιο δροσερό όλους τους μήνες του χρόνου, με αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις, τονωτικές ιδιότητες, καθώς και της απόλαυσης που προσφέρουν.
Ενδείκνυνται, επίσης, σε καταστάσεις γρίπης το βράσιμο των βοτάνων και η εισπνοή των υδρατμών από αυτά. Έρχονται και ισορροπούν γευστικά με έναν άλλο θησαυρό της φύσης αυτό του μελιού ή του λεμονιού, του κάρδαμου, της κανέλλας, του γαρύφαλου και άλλων πολλών.
Οι χρήσεις των βοτάνων πολλές μια από αυτές ήταν και είναι η χρήση τους στη μαγειρική, καθώς και στην προφύλαξη των ενδυμάτων από το σκόρο ή των αρωματισμό αυτών, για τη βαφή των ρούχων καθώς και για την απολύμανση του σπιτιού.
Επιπρόσθετα, από τα βότανα έχουν εμπνευστεί λογοτέχνες, ποιητές, πεζογράφοι, η μυθολογία μας κάνει επίσης αναφορές σε αυτά, ήθη και έθιμα του τόπου μας, παροιμίες, όλα συνδέονται μέσω των θεραπευτικών τους ιδιοτήτων αλλά και των αρωμάτων τους.
Ο άνθρωπος της φύσης συνδέεται με τα βότανα όπως φαίνεται σε αρχαία κείμενα και από λαογραφικές μελέτες, σε δημοτικά τραγούδια αλλά και στην ποίηση. Οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί χρησιμοποιούσαν συστηματικά βότανα για θεραπευτικούς λόγους, για παράδειγμα από τα χρόνια του Ιπποκράτη ως τις μέρες μας η σπουδαιότητα των βοτάνων είναι ατέρμονη. Κι αυτό διότι από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι γνώριζαν τις φαρμακευτικές ιδιότητες των βοτάνων, τη δράση κάθε ενός χωριστά, κατ’ επέκταση την αποτελεσματική τους χρήση. Παρατηρούσαν και μάθαιναν ότι μέσω της λήψης των βοτάνων και την εκάστοτε επίδραση που είχαν στην υγεία του ανθρώπου.
Όλο αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να διαμορφώνουν πλατύτερη γνώση για τις ιδιότητες τους, με πολυετή έρευνα ρευνα πάνω στα βότανα.
Πολλές φορές στα βότανα απέδιδαν όχι μόνο θεραπευτικές αλλά και μαγικές ιδιότητες, και αυτό φαίνεται σε πολλά τραγούδια της δημοτικής παράδοσης, της λαϊκής καθώς και της ποίησης. Για παράδειγμα, «Μάγισσες φέρτε βότανα» λέει ένας κλασικός τίτλος ρεμπέτικου, λαϊκού τραγουδιού, γραμμένο από τον Νίκο Ρούτσο σε μουσική του Γιάννη Τατασόπουλου, εκφράζει την αγωνία ενός άντρα που θέλει να γιατρέψει, να επουλώσει τον πληγωμένο του έρωτα – με τι άλλο! – μα με βότανα!
Επίσης, αναφορά των βοτάνων γίνεται στον «Εφιάλτη της Περσεφόνης» ένα από τα τραγούδια της συλλογής «Τα παράλογα του συνθέτη» Μάνου Χατζηδάκη και σε στίχους του ποιητή Νίκου Γκάτσου: «Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα, / κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο…»
Ας μην ξεχνάμε και τη λαϊκή μας παράδοση με το τραγούδι «Πήγα να μάσω βότανα και άγριο χορτάρι, να δώσω στην αγάπη μου ποτέ να μην πεθάνει», ερμηνεία Κώστας Νάκας.
Βότανα της φύσης, λοιπόν, από τη λέξη «φύσις» που όλα συνδέονται μεταξύ τους μέσω του ρήματος «φύομαι», που σημαίνει αναπτύσσομαι και φυτρώνω. Υπάρχει λοιπόν πιο ωραία και… ζεστή εικόνα από ένα γυάλινο βαζάκι, όπου μέσα σε αυτό κυριολεκτικά κλείνεται όλη η φύση με αποξηραμένα βότανα στην κουζίνα μας και από κει στην κούπα μας; Καλό είναι να γνωρίζουμε πως το υλικό του γυαλιού αποθηκεύει και διατηρεί σωστά και σε άριστη κατάσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα τα βότανα.
Και αν θέλετε να χαλαρώσετε και να ενισχύσετε παράλληλα και το ανοσοποιητικό σας, βράσετε λίγο νεράκι και ετοιμάστε μια κούπα με τσάι του βουνού ή ό,τι άλλο εσείς προτιμάτε.
Καλή ζεστή και υγιεινή απόλαυση!
