Η Μαρία Α. Ναουμίδου, συγγραφέας, μιλάει στην Μαίρη Γκιώνη – Λαρεντζάκη
Η Μαρία Α. Ναουμίδου γεννήθηκε στον Δαφνώνα Ξάνθης. Αποφοίτησε από το Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Είναι Διδάκτορας της Φιλοσοφίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έχει συγγράψει και εκδώσει την «Αρχαιολογία και Εκπαίδευση – Η Προϊστορική Αρχαιολογία και ο Εκπαιδευτικός της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2007), Εγχάρακτες Διακοσμήσεις «Σημειώσεις» στην Προϊστορική Κεραμική της Μακεδονίας (Εκδόσεις Βάνιας ,Θεσσαλονίκη 2008), «Η Γλώσσα της Ραδιοφωνικής Διαφήμισης» (Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2009), Η Εικονογραφία του Κρόνου (Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2010), «Ψίθυροι Εραστών» (Εκδόσεις Ελκυστής, Θεσσαλονίκη 2020).
Στην Ποίηση εμφανίστηκε με τη συμμετοχή ποιημάτων της στις Ποιητικές Ανθολογίες: Femina του Έρωτα το Κόκκινο, εκδόσεις Διάνοια 2023, Άνθη Λόγου και Ψυχής, εκδόσεις Κούρος 2023, Φιλολογική Πρωτοχρονιά, Αθήνα, Απρίλιος 2023, Φιλολογική Πρωτοχρονιά, Αθήνα, Απρίλιος 2024, Σύγχρονοι Έλληνες ποιητές, εκδόσεις Σπίτι του ποιητή, Αθήνα 2024, Οι τελευταίες των ρομαντικών της Ποιητικής Έλξης, εκδόσεις Γλαύκα 2024, Λογοτεχνικό ημερολόγιο 2025, εκδόσεις Κέφαλος. Επίσης, ποιήματά της έχουν δημοσιευτεί σε έγκριτες λογοτεχνικές διαδικτυακές σελίδες.
Υπηρέτησε τη Δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ως Φιλόλογος καθηγήτρια, Προϊσταμένη Γραφείου Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Διευθύντρια Γυμνασίου και Λυκείου.
Διετέλεσε επιστημονικός συνεργάτης του ΑΠΘ και επισκέπτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου La Sapienza της Ρώμης.
Κατέχει δεύτερο πτυχίο της Ιατρικής σχολής ΑΠΘ. Ζει και δραστηριοποιείται στη Θεσσαλονίκη.
«ΠΑΛΜΟΣ»: Σε ποιο περιβάλλον μεγαλώσατε και πώς ήταν τα παιδικά σας χρόνια στην Ξάνθη;
ΜΑΡΙΑ Α. ΝΑΟΥΜΙΔΟΥ: Γεννήθηκα σε ένα μικρό χωριό της Ξάνθης, τον Δαφνώνα, αλλά σε προσχολική ηλικία ακολούθησα τους γονείς μου στη Γερμανία, όπου πήγαν ως εργατικοί μετανάστες. Τελείωσα Γερμανικό Δημοτικό με δυο ώρες μόνο Ελληνικά την εβδομάδα. Η Γερμανική παιδεία που δέχτηκα ήταν καθοριστική σε όλη τη μετέπειτα ζωή μου.
«Π»: Τι σας ώθησε στην επιλογή των σπουδών σας και αργότερα να διδάξετε στο ΑΠΘ Αρχαιολογία;
Μ.Α.Ν.: Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα που, αν το πιάσουμε, θα χρειαστεί να γράψουμε βιβλίο. Γι’ αυτό θα είμαι όσο πιο σύντομη μπορώ. Από το Γερμανικό σχολείο πήρα πολύ καλές βάσεις στα μαθήματα Θετικών επιστημών, ερχόμενη όμως στην Ελλάδα είχα πρόβλημα με την Ελληνική γλώσσα, οπότε υστερούσα υπερβολικά στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου στα μαθήματα των Ανθρωπιστικών Σπουδών. Ωστόσο, κατέβαλα μεγάλη προσπάθεια και χωρίς φροντιστήριο, με προσωπική μελέτη, να βελτιωθώ σημαντικά. Τότε ανακάλυψα ότι μου άρεσε υπερβολικά το επάγγελμα του Εισαγγελέα και έκανα υπερπροσπάθεια για να βελτιωθώ ακόμη περισσότερο στα Φιλολογικά. Οι γονείς μου όμως θεώρησαν ότι ήταν προτιμότερο να στραφώ σε εκπαιδευτικό κλάδο, για να διοριστώ άμεσα στο Δημόσιο και μου απαγόρευσαν να δηλώσω στο Μηχανογραφικό μου τη Νομική. Έτσι βρέθηκα στη Φιλοσοφική σχολή, που την έβρισκα πολύ θεωρητική για τα ενδιαφέροντά μου. Ανακάλυψα όμως στο Β’ έτος σπουδών μου την Αρχαιολογία, που τη λάτρεψα, γιατί είχε και πρακτικό κομμάτι με ανασκαφές και έρευνα. Ολοκληρώνοντας τις σπουδές μου με προτροπή του καθηγητή μου της Προϊστορικής Αρχαιολογίας έδωσα εξετάσεις και πήρα υποτροφία Fullbright για εκπόνηση διδακτορικής διατριβής στη Φυσική Ανθρωπολογία στο Harvard . Πάλι στάθηκαν οι γονείς μου εμπόδιο στον δρόμο μου και έτσι αναγκαστικά βρέθηκα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση στρέφοντας κυριολεκτικά την πλάτη στην Αρχαιολογία. Την ενασχόλησή μου εκ νέου με την Αρχαιολογία την επανάφερε φίλος αρχαιολόγος, ο οποίος με προέτρεψε να συμμετάσχω στην ανασκαφή της Τουμπίτσας στη Θεσσαλονίκη, όπου επικεφαλής ήταν ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Γεώργιος Χουρμουζιάδης. Κατόπιν ξεκίνησα μεταπτυχιακό στην Προϊστορική Αρχαιολογία στο ΑΠΘ, ενώ παράλληλα εργαζόμουν ως Φιλόλογος. Όταν ολοκλήρωσα τα μεταπτυχιακά μου και αποφάσισα να κάνω διδακτορικό στη Φυσική Ανθρωπολογία, που ήταν η λατρεία μου, διαπίστωσα ότι στην Ελλάδα ο Φυσικός Ανθρωπολόγος δεν ήταν Αρχαιολόγος, όπως στο εξωτερικό, αλλά Ιατρός ή Βιολόγος. Έτσι έδωσα κατατακτήριες και πέρασα στην Ιατρική, για να κάνω το όνειρό μου πραγματικότητα. Δίδαξα στο ΑΠΘ ως επιστημονικός συνεργάτης Προϊστορική Αρχαιολογία, αφού τελείωσα το διδακτορικό μου, με παρότρυνση καθηγητή μου, για να κρατήσω την επαφή μου με το αντικείμενο και να μη με καταπιεί ολοκληρωτικά η Δ.Ε.
«Π»: Τι είναι για εσάς η ποίηση;
Μ.Α.Ν.: Η ποίηση είναι οξυγόνο και ανάσα για μένα, τρόπος ζωής. Στην ποίηση βρίσκω το καταφύγιο για να εκφράσω συναισθήματα, σκέψεις, ιδέες, ανησυχίες κλπ., προσωπικά και πανανθρώπινα, καιρικά και διαχρονικά.
«Π»: Έχετε συγγράψει έξι βιβλία. Τί πραγματεύονται;
Μ.Α.Ν.: Τα τέσσερα πρώτα βιβλία μου είναι επιστημονικά, τα τρία αρχαιολογικού περιεχομένου και το τέταρτο γλωσσολογίας:
1. Αρχαιολογία και Εκπαίδευση: Η Προϊστορική Αρχαιολογία και ο Εκπαιδευτικός της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2007).
2. Εγχάρακτες Διακοσμήσεις «Σημειώσεις» στην Προϊστορική Κεραμική της Μακεδονίας (Εκδόσεις Βάνιας 2008)
3. Η Γλώσσα της Ραδιοφωνικής διαφήμισης (Εκδόσεις Βάνιας , Θεσσαλονίκη 2009)
4. Η Εικονογραφία του Κρόνου (Εκδόσεις Βάνιας 2010)
Το πέμπτο βιβλίο μου «Ψίθυροι Εραστών» (Εκδόσεις Ελκυστής, Θεσσαλονίκη 2020) είναι μυθιστόρημα που αφορά ερωτικές σχέσεις που ξεκινούν διαδικτυακά και τους κινδύνους που εγκυμονούν, ενώ το έκτο «Εωθινές Σπονδές» Εκδόσεις Κούρος , Αθήνα 2025) είναι ανθολόγιο Ποίησης.
«Π»: Ποιήματά σας συναντάμε σε Ποιητικές Ανθολογίες και σε έγκριτες λογοτεχνικές σελίδες. Πώς βοηθούν τον ποιητή;
Μ.Α.Ν.: Αυτές οι δημοσιεύσεις φέρνουν τον δημιουργό σε μια πρώτη επικοινωνία με το κοινό. Αυτό συμβαίνει, όταν πλέον δεν γράφεις μόνο για σένα, αλλά θέλεις να μοιραστείς και με άλλο κόσμο τις σκέψεις σου και τα συναισθήματά σου. Βλέπεις την απήχηση που έχουν τα ποιήματά σου και παράλληλα γνωστοποιείς την παρουσία σου στον χώρο. Νομίζω πως είναι ένα πολύ καλό βήμα πριν αποφασίσεις να εκδόσεις μια προσωπική ποιητική μονογραφία.
«Π»: «Όταν μιλάς γι’ αγάπη / από τα χείλη σου να πέφτουν /διάττοντες αστέρες στους αμπελώνες / κι από τα μάτια σου βροχή / τα μαργαριτάρια και τα διαμάντια στους λειμώνες». Απόσπασμα από τα αγαπημένα σας ποιήματα. Τι είναι η αγάπη;
Μ.Α.Ν.: Η αγάπη είναι ανώτερο συναίσθημα, που ελάχιστοι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να το νιώσουν. Είναι ανιδιοτελής, απαλλαγμένη από εγωισμούς, εγωπάθεια και ζήλια. Είσαι πάντα εκεί έτοιμος να προσφέρεις δίχως να απαιτείς ή να περιμένεις ανταλλάγματα. Είσαι μια αγκαλιά ανοιχτή, που επιτρέπει στον άλλον να ανοιχτεί, γιατί γνωρίζει ότι δεν θα τον κρίνεις, αλλά θα σκύψεις στο πρόβλημά του και θα μοιραστείς τις αγωνίες του και θα το αντιμετωπίσετε μαζί. Η αληθινή αγάπη δεν κυνηγά, δεν απαιτεί, δεν πιέζει, δεν καταπιέζει. Είναι ένωση πνευματική, ψυχική και σωματική. Ουδεμία σχέση έχει με την ερωτική έλξη, που είναι προσωρινή και τον έρωτα που δεν σε αφήνει να κλείσεις μάτι το βράδυ, αλλά έχει ημερομηνία λήξης. Το υποκείμενο της αγάπης σου είναι απόλυτα ελεύθερο να επιλέξει να μείνει ή να φύγει… Βέβαια, στη δεύτερη περίπτωση, όταν επιστρέψει, δεν είναι σίγουρο, αν το δεχτείς πίσω, με εξαίρεση τη γονική αγάπη, γιατί το άτομο που αγαπά δεν σημαίνει πως δεν έχει αξιοπρέπεια… Μπορεί να αγαπά και από μακριά!
«Π»: Οι σημαντικότατες σπουδές σας, η μετέπειτα πορεία σας, η θέση σας στο Πανεπιστήμιο, τι προσωπικές θυσίες απαίτησαν ή απαιτούν;
Μ.Α.Ν.: Πολλές ώρες εργασίας κλεισμένη σε ένα γραφείο πάνω από τα βιβλία – από επιλογή όμως και όχι αναγκαστικά. Ο σωστός όμως προγραμματισμός με βοήθησε να μη στερηθώ πολλά και στην προσωπική μου ζωή. Έκανα οικογένεια και έχω έναν υπέροχο γιο, που τον καμαρώνω και νομίζω πως από όλα τα επιτεύγματά μου, είναι το πιο σπουδαίο!
«Π»: Οι νέοι σήμερα ενδιαφέρονται για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες; Τι συμβουλή τους δίνετε;
Μ.Α.Ν.: Στην τεχνοκρατούμενη εποχή μας που η τεχνολογική ανάπτυξη και η ΑΙ καλπάζουν με ιλιγγιώδεις ταχύτητες μηδενίζοντας τις ανθρώπινες αξίες, οι ανθρωπιστικές σπουδές επιβάλλονται, για να μη χάσουμε τελείως την ανθρωπιά μας μέσα στη δίνη των εξελίξεων… και να έχουμε ως μέτρο σε όλα τον άνθρωπο (πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος), ώστε να επιλέγουμε από τα τεχνολογικά επιτεύγματα αυτά που ωφελούν τον άνθρωπο και όχι αυτά που τον ποδηγετούν. Ωστόσο, οι ανθρωπιστικές σπουδές όλο και υποβαθμίζονται σκοπίμως, διότι η σύγχρονη κοινωνία θέλει ανθρώπους παθητικούς, που δε θα αντιστέκονται και θα είναι χειραγωγήσιμοι, διότι δε θα έχουν κριτική ικανότητα.
Θα πρότεινα στους νέους να κρατούν σε ό,τι βλέπουν και ακούν, το πανέρι τους μισογεμάτο, να περιηγούνται λιγότερο χρόνο στο διαδίκτυο και να μελετούν βιβλία, για να μπορούν τα εγκεφαλικά τους κύτταρα να παράγουν σκέψη, ώστε να είναι υποψιασμένοι και να μην πέφτουν στις παγίδες των επιτήδειων.
«Π»: Πώς διαμορφώνονται σήμερα οι διαπροσωπικές σχέσεις στην πραγματικότητα που ζούμε;
Μ.Α.Ν.: Είναι λυπηρό γιατί σήμερα οι σχέσεις των ανθρώπων είναι ρηχές και επιφανειακές. Το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα απορροφούν ζωτικό ελεύθερο χρόνο τους και σημασία δίνουν περισσότερο πλέον στην εικονική πραγματικότητα παρά στη φυσική παρουσία ανθρώπων. Είναι γενικά αντιληπτό πως ακόμη και με φιλική συντροφιά σε κάποιο εστιατόριο ή καφέ, βλέπουμε να είναι όλοι βυθισμένοι στα κινητά τους παρά να μιλούν μεταξύ τους. Είναι δίπλα ο ένας στον άλλον, αλλά δεν επικοινωνούν.
«Π»: Πώς είναι η διαδικασία, το γράψιμο ενός ποιήματος;
Μ.Α.Ν.: Προσωπικά δεν λέω τώρα θα γράψω ένα ποίημα με αυτό το θέμα και κάθομαι και το γράφω. Για μένα προαπαιτούμενο είναι κάποιο εξωτερικό ή εσωτερικό ερέθισμα. Αυτό είναι το σπίρτο που πυροδοτεί την έμπνευση και μετά αυτόματα σχηματίζονται οι λέξεις, οι προτάσεις, οι στίχοι με μέτρο ή δίχως μέτρο. Τυχαίνει να είμαι και στον δρόμο ή κάπου αλλού και έρχονται αβίαστα οι στίχοι, τότε αν δεν τους σημειώσω κάπου, στο κινητό μου συνήθως, τους έχω χάσει.
«Π»: Η έκφραση και η εξωτερίκευσή της χρειάζεται ταλέντο, επιφοίτηση πιστεύετε; Η γνώση τι ρόλο έχει στην έκφραση;
Μ.Α.Ν.: Η Ποίηση είναι μια έμφυτη ικανότητα και όσο κι αν προσπαθήσει κάποιος να γίνει ποιητής με σεμινάρια δημιουργικής γραφής, δεν θα τα καταφέρει να γράψει κάτι πηγαίο. Οπωσδήποτε όμως εκείνος που γνωρίζει καλά τη γλώσσα και έχει την έμφυτη τάση να εκφράζεται ποιητικά, θα έχει μεγάλο πλεονέκτημα, διότι σκεπτόμαστε με λέξεις και δίχως λέξεις σκέψη δεν υπάρχει.
«Π»: Πόσο σημαντικός είναι ο ρυθμός στην ποίηση;
Μ.Α.Ν.: Μέχρι και τον προηγούμενο αιώνα δεν θεωρούταν ποίηση κείμενα σε πεζολογική μορφή. Πολλοί αμφισβήτησαν και τον Καβάφη ως ποιητή για την ελεύθερη κατά βάση γραφή του. Η σύγχρονη Ποίηση μπορεί να έχει μέτρο και ομοιοκαταληξία, να είναι δηλαδή αυστηρά παραδοσιακή, μπορεί να είναι κάτι το ενδιάμεσο, να ακολουθεί μερικώς τα παραδοσιακά σχήματα, αλλά και να είναι εντελώς ελεύθερη δίχως κανένα μέτρο ή ομοιοκαταληξία. Σημειωτέο όμως πως μόνο οι δύο πρώτες μορφές μπορούν να μελοποιηθούν και να γίνουν τραγούδι, όχι η ποίηση σε πεζό λόγο. Αναμφισβήτητα όμως, όταν γράφεις σε ελεύθερο στίχο, έχεις πιο πολλές δυνατότητες για ποιοτικότερη έκφραση, διότι δεν υπάρχουν δεσμεύσεις. Είναι πιο δύσκολο κάποιος να γράψει παραδοσιακή ποίηση.
«Π»: Πώς σας αγγίζει η ομορφιά στο πάντρεμα των λέξεων;
Μ.Α.Ν.: Δεν με αγγίζει, γιατί προσωπικά γράφω αυθόρμητα και σπάνια προβαίνω σε διορθώσεις, διότι όσες φορές το επιχείρησα, τις περισσότερες φορές έβρισκα αρεστή την αρχική μου διατύπωση.
«Π»: Τι διαβάζετε τώρα;
Μ.Α.Ν.: Αυτό τον καιρό διαβάζω το βιβλίο «Μαρκίνους Μόριους» του Στέλιου Χαλκίτη, δώρο μιας φίλης μου.
«Π»: Η τέχνη της εκφοράς του λόγου μέσω της συγγραφής και της ποίησης, η εξέλιξη και η αισθητική αλλάζουν στο πέρασμα του χρόνου προς το καλύτερο;
Μ.Α.Ν.: Παλιότερα έγραφαν λίγοι και συνήθως ήταν τελειομανείς, π.χ. ο Διονύσιος Σολωμός, που τίποτα ο ίδιος δεν δημοσίευσε γιατί,ό,τι έγραφε, δεν του άρεσε και μπορεί για το ίδιο θέμα να έγραφε και άλλη εκδοχή του, για αυτό για τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» ειδικά έχουμε τρία Σχεδιάσματα. Το έργο του το εξέδωσε, μετά τον θάνατό του ο Ι. Πολυλάς. Σήμερα υπάρχουν πολλοί που γράφουν, αυτό είναι και καλό, αλλά και κακό, γιατί η λέξη ποιητής είναι βαριά λέξη. Στιχοπλόκοι είναι οι περισσότεροι και όχι ποιητές. Με τίποτα όμως δεν πρέπει να αποθαρρύνουμε κάποιον να γράψει, γιατί μπορεί στο τέλος να βγει κάτι καλό. Αυτό η Ιστορία θα το κρίνει. Άλλωστε, αν μελετήσουμε και το έργο όλων των μεγάλων ποιητών, τα πρώτα τους ποιήματα ήταν πρωτόλεια. Γράφοντας απέκτησαν την εμπειρία και δημιούργησαν αριστουργήματα, σε περίοδο ποιητικής ωριμότητας.
«Π»: Έντυπο ή ηλεκτρονικό βιβλίο;
Μ.Α.Ν.: Το έντυπο κάποια στιγμή θα εξαφανιστεί. Όλα οδηγούν στο ηλεκτρονικό βιβλίο. Ωστόσο, προσωπικά μου αρέσει η επαφή με το χάρτινο βιβλίο, γιατί το βρίσκω πιο ελκυστικό και μου αρέσει η μυρωδιά που αφήνει στα χέρια μου. Βέβαια, όλα είναι θέμα συνήθειας.
«Π»: Αγαπημένοι λογοτέχνες;
Μ.Α.Ν.: Είναι πάρα πολλοί οι αγαπημένοι μου, αλλά θα αναφέρω δύο μόνο ονόματα, ενός ποιητή και ενός Συγγραφέα: Κωστής Παλαμάς, Στράτης Μυριβήλης.
«Π»: Τι σας θλίβει;
Μ.Α.Ν.: Οι εστίες πολέμου που υπάρχουν ανά τον κόσμο, η καταπίεση των γυναικών εμφανώς και αφανώς, το δίκαιο της πυγμής των ισχυρών, η φτώχεια και η πείνα που θερίζουν κάποιους λαούς. Θα ήθελα έναν πιο δίκαιο κόσμο για όλους, αφού η ζωή μας είναι εφήμερη και τα πλούτη και η δόξα είναι μάταια !!!
«Π»: Τι ετοιμάζετε;
Μ.Α.Ν.: Πολλά! Αυτό όμως με το οποίο καταπιάνομαι εντατικά αυτό το διάστημα είναι ένα βοήθημα Νεοελληνικής Γλώσσας που απευθύνεται σε φιλολόγους που διδάσκουν στο Λύκειο και υποψηφίους πανελλαδικών εξετάσεων.
