Εντός του Φεβρουαρίου υπολογίζει το Υπουργείο Εσωτερικών να βγει σε διαβούλευση ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με όσα δήλωσε ο αρμόδιος Υπουργός Θ. Λιβάνιος στην εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Κ. Καραμανλής και πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΑ, στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης για τις επικείμενες αλλαγές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Στο πάνελ της εκδήλωσης, εκτός από τον Υπουργό Εσωτερικών, συμμετείχαν ο Νικόλαος Χλέπας, καθηγητής Διοικητικής Επιστήμης και Δημοσίου Δικαίου στο ΕΚΠΑ, ο Θεόδωρος Χατζηπαντελής, καθηγητής Εφαρμοσμένης Στατιστικής στο ΑΠΘ, καθώς και ο Δημήτρης Καφαντάρης, γενικός γραμματέας της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). Τον συντονισμό της συζήτησης είχε η δημοσιογράφος Μαρία Μαγκλάρα.
Ο Νέος Κώδικας φιλοδοξεί να συγκεντρώσει και να εκσυγχρονίσει το νομοθετικό πλαίσιο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θέτοντας ενιαίους κανόνες λειτουργίας και αρμοδιοτήτων, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών, την ενίσχυση της διαφάνειας και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των ΟΤΑ. Ο νέος Κώδικας, όπως τον παρουσίασε η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου, δεν περιορίζεται σε τεχνικές βελτιώσεις, αλλά επιχειρεί να απαντήσει σε χρόνιες παθογένειες, ανοίγοντας παράλληλα τη συζήτηση για τον ρόλο και τις αρμοδιότητες της Αυτοδιοίκησης στη σύγχρονη Ελλάδα.
Με μια εκτενή τοποθέτηση, ο κ. Λιβάνιος ανέδειξε τον κεντρικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως το πρώτο και πιο άμεσο επίπεδο επαφής του πολίτη με το κράτος. Όπως τόνισε, «η καθημερινότητα του πολίτη, από τις απλές διοικητικές συναλλαγές έως τα μεγάλα έργα υποδομής, διαμορφώνεται πρωτίστως στους δήμους και τις περιφέρειες, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια βαθιά και συνολική μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου». Ο Υπουργός επισήμανε ότι μεγάλο μέρος της οικονομικής και διοικητικής λειτουργίας των δήμων εξακολουθεί να βασίζεται σε νομοθετήματα δεκαετιών, ακόμη και στο βασιλικό διάταγμα του 1958 για την οικονομική διαχείριση. Σε έναν κόσμο όπου οι τραπεζικές συναλλαγές, η ψηφιακή τεχνολογία και οι απαιτήσεις διαφάνειας έχουν αλλάξει ριζικά, αυτό το πλαίσιο δημιουργεί στρεβλώσεις, καθυστερήσεις και γραφειοκρατία. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων του 2006 υπέστη αποσπασματικές αναθεωρήσεις, με κορυφαία εκείνη του «Καλλικράτη», χωρίς όμως να υπάρξει ποτέ μια πλήρης, ενιαία κωδικοποίηση των αρμοδιοτήτων και των κανόνων λειτουργίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο θολό τοπίο αρμοδιοτήτων, ειδικά στις περιφέρειες, οι οποίες – όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε – λειτουργούν ταυτόχρονα ως κρατική περιφέρεια, πρώην νομαρχία και αυτοδιοικητικός θεσμός. Το αποτέλεσμα είναι σύγχυση, διαφορετικές ερμηνείες του νόμου και ανομοιογενής άσκηση ελέγχου νομιμότητας σε όλη τη χώρα.
Ο Θοδωρής Λιβάνιος υπογράμμισε την ανάγκη σαφούς καταγραφής όλων των αρμοδιοτήτων: ποιος φορέας έχει τι, πότε του αποδόθηκε και με ποιο νομοθετικό πλαίσιο. Όπως ανέφερε, «ακόμη και έμπειροι αιρετοί αγνοούν σήμερα αρμοδιότητες που τυπικά έχουν απονεμηθεί αλλά ποτέ δεν ασκήθηκαν, απλώς επειδή δεν είχαν καταγραφεί».
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου, ενιαίου Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Πρόκειται για ένα εγχείρημα τεράστιας κλίμακας: περίπου 800 – 900 άρθρα και πάνω από 1.000 διαφορετικά νομοθετήματα κωδικοποιούνται σε ένα ενιαίο κείμενο, ώστε κάθε μελλοντική αλλαγή να γίνεται με διαφάνεια και σαφήνεια. «Στόχος είναι να γνωρίζουν όλοι – αιρετοί, εργαζόμενοι, πολίτες αλλά και το ίδιο το κεντρικό κράτος – ποιος κάνει τι και γιατί το κάνει, περιορίζοντας οριστικά τον έλεγχο σκοπιμότητας και εστιάζοντας αποκλειστικά στον συνταγματικά προβλεπόμενο έλεγχο νομιμότητας.»
Σημαντικό σκέλος της τοποθέτησης αφορούσε την οικονομική διοίκηση. Ο Υπουργός περιέγραψε ένα σύστημα στο οποίο για να ξεκινήσει ένα έργο απαιτούνταν έως και 7-8 αποφάσεις συλλογικών οργάνων, με καθυστερήσεις μηνών πριν καν τη δημοπράτηση. Με τις προωθούμενες αλλαγές, οι διαδικασίες απλοποιούνται δραστικά, επιταχύνοντας την απορρόφηση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων.
Παράλληλα, προχωρά η πλήρης ψηφιοποίηση του ελέγχου νομιμότητας, με αυστηρές προθεσμίες, ενιαία ερμηνεία αποφάσεων και μείωση του διοικητικού φόρτου – χαρακτηριστικό το παράδειγμα των «10 κιλών χαρτιών» που συνοδεύουν σήμερα μια απλή αναμόρφωση προϋπολογισμού.
Ο Θοδωρής Λιβάνιος αναφέρθηκε και στο ζήτημα της αυξανόμενης αποχής στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Η πρόταση για εκλογή σε έναν γύρο, σε συνδυασμό με νέες μορφές συμμετοχής όπως η ηλεκτρονική ψήφος σε ειδικά εκλογικά τμήματα, στοχεύει στη μείωση της ταλαιπωρίας των πολιτών και στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής.
Κλείνοντας, ο Υπουργός τόνισε ότι «η ενδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά βαθιά πολιτική επιλογή. Σαφείς αρμοδιότητες, προβλέψιμοι πόροι και σύγχρονα εργαλεία διοίκησης συνιστούν τη βάση για μια αυτοδιοίκηση που μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών». Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «μια ισχυρή αυτοδιοίκηση σημαίνει μια ισχυρή χώρα και ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να αποτελέσει το θεμέλιο για αυτή τη μετάβαση.»
Γ.Γ. ΚΕΔΕ: «Ο ΝΕΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΘΕΤΕΙ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»
Ο Γενικός Γραμματέας της ΚΕΔΕ Δημήτρης Καφαντάρης κατά την τοποθέτησή του υπογράμμισε ότι είναι η πρώτη φορά που η Κυβέρνηση, το Υπουργείο Εσωτερικών και η ΚΕΔΕ βρίσκονται σε μια ουσιαστική και παραγωγική συνεργασία με στόχο τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και λειτουργικού πλαίσιο για τους Δήμους που θα τους επιτρέψει να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα στις ανάγκες των δημοτών. Όπως σημείωσε, ο νέος Κώδικας δεν συνιστά από μόνος του τη μεγάλη μεταρρύθμιση που προσδοκά η Αυτοδιοίκηση, θέτει όμως σαφείς κανόνες για τη μελλοντική λειτουργία των ΟΤΑ και αποτελεί προϊόν συστηματικής δουλειάς της ΚΕΔΕ και των αρμόδιων επιτροπών της, σε συνδυασμό με την θετική ανταπόκριση του Υπουργείου Εσωτερικών.
Αναλυτικά, ο Γενικός Γραμματέας της ΚΕΔΕ είπε:
«Ίσως για πρώτη φορά διαχρονικά, Κυβέρνηση, Υπουργείο Εσωτερικών και ΚΕΔΕ βρισκόμαστε σε μια πραγματική συνεργασία με ξεκάθαρο στόχο: να διαμορφώσουμε ένα σύγχρονο και λειτουργικό πλαίσιο για τους Δήμους, που θα τους επιτρέψει να λειτουργούν καλύτερα προς όφελος των δημοτών.
»Ο νέος Κώδικας δεν είναι μια απλή νομοθετική παρέμβαση. Είναι αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς της ΚΕΔΕ, των επιτροπών της και μιας θετικής, ουσιαστικής ανταπόκρισης από το Υπουργείο Εσωτερικών. Φιλοδοξούμε να προκύψει ένα κείμενο που θα ενισχύσει πραγματικά τη λειτουργία των Δήμων και θα δώσει λύσεις σε χρόνια προβλήματα.
»Ας είμαστε ξεκάθαροι: Ο νέος Κώδικας δεν μπορεί από μόνος του να λύσει το τεράστιο ζήτημα των πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού, που παραμένουν υπό πίεση από την περίοδο των μνημονίων. Μπορεί όμως – και θα το κάνει – να δώσει λύσεις σε κρίσιμα θεσμικά ζητήματα.
»Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εκλογιμότητα των αιρετών διοικήσεων με εκλογή από την πρώτη Κυριακή. Με αυτόν τον τρόπο αντιμετωπίζεται η μεγάλη αποχή που είδαμε στον δεύτερο γύρο των εκλογών με το προηγούμενο σύστημα και διασφαλίζεται μεγαλύτερη και πιο καθαρή εκπροσώπηση της βούλησης των πολιτών.
»Του χρόνου η ΚΕΔΕ κλείνει 100 χρόνια ζωής. Και όσο τη θυμάμαι, λειτουργούσε, και συνεχίζει να λειτουργεί, σε ένα σταθερά διεκδικητικό πλαίσιο. Αποτέλεσμα αυτών των διεκδικήσεων, με την αρωγή της Πολιτείας, ήταν η αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων κατά σχεδόν 1 δισ. ευρώ σε σχέση με το παρελθόν. Παράλληλα, με πρόταση της ΚΕΔΕ, άλλαξε ο τρόπος κατανομής τους, κάτι που οδήγησε στην ενίσχυση πάνω από 270 Δήμων με περισσότερους πόρους, χωρίς να μειωθούν τα χρήματα για κανέναν Δήμο που δεν έλαβε αύξηση.
»Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι ρόδινα. Κάθε άλλο. Ακόμη και σήμερα, μιλάμε για τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος. Διεκδικούμε ουσιαστική οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια, επάρκεια σε προσωπικό και πόρους.
»Η συζήτηση για την Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση μόλις άνοιξε. Και πρέπει να γίνει ξεκάθαρο: Δυνατή Αυτοδιοίκηση σημαίνει δυνατότερο κράτος. Οι Δήμοι είναι το πρώτο σημείο επαφής των πολιτών με την Πολιτεία – και καλά κάνουν να απευθύνονται σε εμάς. Εμείς διασφαλίζουμε σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική συνοχή, δουλεύοντας καθημερινά, ιδιαίτερα σε κοινωνικό επίπεδο, για να δίνουμε λύσεις στα προβλήματα των δημοτών. Θέλουμε περισσότερες αρμοδιότητες, με τους αντίστοιχους πόρους και προσωπικό. Θέλουμε πραγματική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων.
»Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας. Όμως η σημερινή διοίκηση της ΚΕΔΕ έχει αποδείξει ότι παλεύει για το καλό των Δήμων και, κατ’ επέκταση, των πολιτών. Και είναι εξίσου σημαντικό ότι και η πλευρά της Πολιτείας δείχνει τη διάθεση και τη βούληση να σκύψει σοβαρά πάνω στα αιτήματα της Αυτοδιοίκησης.
»Η συζήτηση ξεκίνησε. Και αυτή τη φορά, πρέπει να πάει μέχρι το τέλος.»
Θ. ΧΑΤΖΗΠΑΝΤΕΛΗΣ: «ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ, ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΝΑΓΓΕΝΝΗΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΚΩΔΙΚΑ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ»
Σημαντικές παρεμβάσεις για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κατέθεσε ο καθηγητής Στατιστικής Θεόδωρος Χατζηπαντελής στην εκδήλωση του Ινστιτούτο Κ. Καραμανλής, στο πλαίσιο της συζήτησης για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Η τοποθέτησή του κινήθηκε σε τρεις σαφείς άξονες: την εσωτερική αποκέντρωση στους δήμους, τη θεσμική ανανέωση της δημοκρατίας και τη βελτίωση της ποιότητας διοίκησης.
Ο καθηγητής τόνισε ότι η ουσιαστική αποκέντρωση πρέπει να ξεκινήσει από το εσωτερικό του ίδιου του δήμου.
Όπως επισήμανε, ήδη από τον «Καλλικράτη» είχε τεθεί ως στόχος η ενδοδημοτική δημοκρατία, όμως στην πράξη δεν εφαρμόστηκε. «Δεν έγινε τότε, δεν έγινε και άλλες φορές αλλά ήρθε η ώρα να γίνει», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη λειτουργικών δημοτικών και περιφερειακών ενοτήτων με σαφές πρόγραμμα, αρμοδιότητες και πολιτικό ρόλο.
Η ανάλυση του Χατζηπαντελή οργανώθηκε γύρω από ένα τρίπτυχο:
1. Ηγεμονία στο τοπικό επίπεδο, που απαιτεί προσαρμογές στο πολιτικό σύστημα.
2. Διοίκηση βέλτιστων πρακτικών ολικής ποιότητας, με έμφαση στην αποτελεσματική και διαφανή οικονομική διαχείριση.
3. Δημοκρατική αναγέννηση, μέσω ουσιαστικών θεσμικών αλλαγών.
Κάθε μεταρρύθμιση στον Νέο Κώδικα, υποστήριξε, πρέπει να αξιολογείται με βάση αυτούς τους τρεις άξονες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον περιορισμό που απαγορεύει στα κόμματα να εμφανίζονται επίσημα στις δημοτικές εκλογές, χαρακτηρίζοντάς τον αναχρονιστικό. Κατά την άποψή του, τα κόμματα πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν ανοιχτά στην τοπική αυτοδιοίκηση, όπως συμβαίνει διεθνώς.
Παράλληλα, ανέδειξε το έλλειμμα πολιτικής σχέσης μεταξύ πολιτών και αιρετών, σημειώνοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις ο πρώτος εκλεγμένος συγκεντρώνει λιγότερο από το 5% του θεωρητικού εκλογικού σώματος. Ενδεικτικό της αποξένωσης, όπως είπε, είναι ότι πάνω από το 60% των ψηφοφόρων δεν θυμάται ποιον σταύρωσε αμέσως μετά τις εκλογές.
Ο καθηγητής υπογράμμισε τη σημασία θεσμών όπως:
• το Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων, που παραμένει ανενεργό σε πολλούς δήμους,
• τα Δημοτικά Συμβούλια Νέων, τα οποία αναπτύσσονται δυναμικά και εκτός μεγάλων αστικών κέντρων.
Η ενεργοποίησή τους, τόνισε, πρέπει να συνδυαστεί με αλλαγές στην εκπαίδευση, ώστε οι νέοι να μαθαίνουν πώς λειτουργεί η δημοκρατία στην πράξη και να γίνονται ενεργοί πολίτες – ιδίως από τη στιγμή που ψηφίζουν ήδη από τα 17.
Κριτική άσκησε και στο ισχύον σύστημα δύο γύρων, το οποίο, όπως είπε, αυξάνει το κόστος, μειώνει τη συμμετοχή και οδηγεί σε στρεβλώσεις. Ως εναλλακτική, παρουσίασε την Απλή Μεταφερόμενη Ψήφο (STV), ένα αναλογικό σύστημα που εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες, μειώνει τις «χαμένες ψήφους» και εξασφαλίζει ευρύτερη αποδοχή των εκλεγμένων χωρίς παρασκηνιακές συναλλαγές. Παράλληλα, πρότεινε ξεχωριστά ψηφοδέλτια για δήμαρχο / περιφερειάρχη και για συμβούλους, ώστε οι πολίτες να μην αναγκάζονται να επιλέγουν «πακέτο» πρόσωπα και παρατάξεις.
Παρουσιάζοντας στοιχεία από έρευνα σε εξέλιξη, ανέφερε ότι η πλειονότητα των πολιτών είναι εξοικειωμένη με τις ψηφιακές τεχνολογίες, ότι περίπου το 60% έχει χρησιμοποιήσει ψηφιακές υπηρεσίες του δήμου και ότι το 60% θα χρησιμοποιούσε ηλεκτρονική ψήφο, εάν υπήρχε η δυνατότητα. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη στους δήμους παραμένει μέτρια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την απλοποίηση διαδικασιών, τη διαφάνεια και τη διασφάλιση ότι οι ψηφιακές λύσεις δεν αποκλείουν κοινωνικές ομάδες.
Κλείνοντας, πρότεινε την ίδρυση Εθνικής Αρχής Εκλογών, υπό τον έλεγχο της Βουλής, για την ενιαία και αξιόπιστη διαχείριση όλων των εκλογικών διαδικασιών. Όπως τόνισε, η συζήτηση για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης αποτελεί ευκαιρία για βαθιές τομές — όχι αποσπασματικές διορθώσεις – με στόχο μια πιο συμμετοχική, αποκεντρωμένη και δημοκρατικά ζωντανή αυτοδιοίκηση.
(Με πληροφορίες από myota.gr και kede.gr)
