Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Ραδιόφωνο λοιπόν, η συσκευή που «λειτουργεί ως δέκτης ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών, σε ορισμένη συχνότητα με μια κεραία και η μετατροπή σε ήχο. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα λαμβάνονται από την κεραία, αποκωδικοποιούνται, μετατρέπονται σε ηλεκτρικό ρεύμα και τέλος σε ήχο από το ηχείο», όπως ορίζει η Wikipedia.
Διάλογος, συζητήσεις, επικοινωνία, απόψεις, ενημέρωση, μουσική, λέξεις, ήχοι, νοήματα, όλα σηματοδοτούν τη λέξη ραδιόφωνο, όλα περικλείονται σε μια συσκευή που τα έχει όλα. Ραδιόφωνο, όλος ο κόσμος μέσα σε αυτό! Κι ένα επάγγελμα που συνδέεται άμεσα με το ραδιόφωνο και είναι ιδιαίτερα αγαπητό, αλλά πρωτίστως επικοινωνιακό και άμεσο, είναι αυτό του εκφωνητή ραδιοφωνικής εκπομπής ή ραδιοφώνου. Η UNESCO ανακήρυξε το 2011 – και πολύ καλά έπραξε! – τη σημερινή ημέρα, 13η Φεβρουαρίου ως την «Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου». Επίσης, τον Ιανουάριο του 2013 εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ως διεθνής ημέρα.
Το έτος 1946 πρωτολειτούργησε το ραδιόφωνο του ΟΗΕ. Η UNESCO ενθάρρυνε όλες τις χώρες να γιορτάσουν αυτήν την Ημέρα Ραδιοφώνου, διοργανώνοντας διάφορες εκδηλώσεις καθώς και δραστηριότητες. Η ημέρα του ραδιοφώνου είναι σηματοδοτούμενης και ζωτικής σημασίας γιορτή, διότι εφιστά την προσοχή και προσανατολίζεται στη μοναδική αξία του, κατά συνέπεια το καθιστά ύψιστο εργαλείο και μέσο προσέγγισης του ευρύτερου κοινού μέσω καινοφανών τεχνολογικών εξελίξεων.
Το ραδιόφωνο υπήρξε πάντα και σε χαλεπούς καιρούς, αρωγός του κοινωνικού συνόλου. Για παράδειγμα, στα χρόνια του πολέμου, στη διάρκεια της κατοχής, οι άνθρωποι ενημερώνονταν για τα τεκταινόμενα μέσω του ραδιοφώνου, διανοίγονταν δίοδοι επικοινωνίας, αλλά αποτέλεσε και μέσο ψυχικής και πνευματικής ανάτασης στους ταραχώδεις καιρούς. Ταυτόχρονα, υπήρξε και εξακολουθεί να λειτουργεί ως μέσο διασκέδασης, ψυχαγωγίας, μάθησης αλλά και ενημέρωσης. Η προσφορά του ραδιοφώνου κοινωφελή και υψίστης σημασίας.
Στη χώρα μας, για παράδειγμα, κάνει την εμφάνιση του το έτος 1920, πειραματικά κυρίως από ιδιώτες αλλά και από δημόσιους φορείς.
Το ραδιόφωνο την προπολεμική περίοδο καθώς και την μετεμφυλιακή είχε έντονη παρουσία, ταυτόχρονα αποτέλεσε λαϊκό, ψυχαγωγικό μέσο, που προσέλκυσε σημαντικούς ανθρώπους του πνεύματος, όπως για παράδειγμα, συγγραφείς, λαογράφους, δημοσιογράφους, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, μουσικούς, ιστορικούς και άλλους, οι οποίοι παρουσίαζαν πρόγραμμα με βαθύ έρεισμα, για ενημέρωση, για συζήτηση και για έκθεση απόψεων.
Η πρώτη εκφωνήτρια υπήρξε η Αφροδίτη Λαουτάρη. Ο πρώτος εθνικός ραδιοφωνικός σταθμός ιδρύθηκε και λειτούργησε στην Αθήνα, o Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών (ΡΣΑ) άρχισε να εκπέμπει την 25η Μαρτίου 1938 και σε κανονικό πρόγραμμα την 21η Μαΐου του ίδιου έτους. Η έδρα του βρίσκονταν στα υπόγεια του Ζαππείου με το θρυλικό σήμα του σταθμού, τη βουκολική μελωδία, ο «Τσοπανάκος», που έμεινε γνωστό ως τις ημέρες μας!
Τη δεκαετία του 1960 εμφανίστηκε το φαινόμενο της ραδιοπειρατείας, σταθμοί δηλαδή που διέθεταν μικρή εμβέλεια και ισχύ στα μεσαία ραδιοκύματα και μετέπειτα στα FM στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις.
Οι ονομαζόμενοι και γνωστοί σταθμοί «των αφιερώσεων», που έπαιζαν λαϊκά τραγούδια, τα ονομαζόμενα «καψουροτράγουδα», ντίσκο, ροκ καθώς και άλλα είδη μουσικής. Τη δεκαετία του 1980 το φαινόμενο των ραδιοπειρατικών σταθμών συνεχίστηκε και επεκτάθηκε, υπό τη συνοδεία όμως αστυνομικών διώξεων.
Πάνω απ’ όλα όμως το ραδιόφωνο, οι ραδιοφωνικοί παραγωγοί και οι ραδιοφωνικοί σταθμοί πρόσφεραν έργο πολύτιμο.
Κάπου εδώ, ας μου επιτραπεί να αναφερθώ σε έναν πρωτίστως άνθρωπο με ανοιχτή καρδιά, με οξύνους αντίληψη, και έπειτα ραδιοφωνικό παραγωγό και εκφωνητή, στον κύριο Ηλία Κότσαλη, που υπηρετεί πασίδηλα την είδηση, την ενημέρωση, τη γνώση, το απαύγασμα της παιδείας και του πολιτισμού στους συμπολίτες και συντοπίτες του, μέσω της ενημέρωσης αλλά και της ψυχαγωγίας που προσφέρει χρόνια τώρα σε νησί του Β. Αιγαίου, όντας ο ίδιος με καταβολές από την ακριτική Αλεξανδρούπολη. Ο κ. Ηλίας δεν χρειάζεται τα δικά μου λόγια να συνεπικουρήσουν το ραδιοφωνικό έργο του, το πραγματοποιεί ο ίδιος από μόνος του και ουσιαστικά, δεκαετίες τώρα, συγκεκριμένα με την 35ετή συνεισφορά του στο τοπικό ραδιόφωνο του νησιού. Η συμβολή του στον τομέα της ραδιοφωνίας είναι υψίστης σημασίας, συμβάλλοντας παράλληλα και στη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου, μέσα από τη φωνή του όλα αυτά τα χρόνια που πασίδηλα δεν είναι λίγα.
Αποδεικνύεται ότι η ουσιαστική αγάπη ενός ανθρώπου, η γνώση και η έρευνα για ένα τομέα, ξεπερνά κάθε τροχοπέδη, δημιουργώντας ριξηκέλευθους ατραπούς.
Επιπρόσθετα, από τα πιο σημαντικά είναι ότι πλέον το ραδιόφωνο έχει ενσωματωθεί σε πολύ μικρές συσκευές, όπως για παράδειγμα τα κινητά τηλέφωνα, σε σύγκριση με παλιότερα που οι συσκευές ήταν τεράστιες και τοποθετούσαν και ένα πλεκτό πετσετάκι πάνω του, έτσι για να μη σκονίζεται το μοναδικό μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας που διέθεταν. Δικαιολογημένα, γιατί το ραδιόφωνο ως συσκευή, υπήρξε αυτό ακριβώς: το επίκεντρο της οικογενειακής κατ’επέκταση της κοινωνικής ζωής, στις οικογενειακές γιορτές, στις συγκεντρώσεις στα καφενεία του χωριού αλλά και των πόλεων, συμβάλλοντας στη συλλογική ακρόαση και στη διατήρηση των λαϊκών εθίμων.
Εδώ ακριβώς σε αυτό το σημείο παρατηρούμε τη συνεισφορά του ραδιοφώνου στη διάσωση, στη διάδοση και διαμόρφωση της λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, κατά τον 20ο αιώνα. Ραδιόφωνο και λαογραφία συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. Εκπομπές λαογραφικού περιεχομένου, όπως εκπομπές δημοτικής μουσικής, μετάδοση εκπομπών για τα ήθη και έθιμα σε κάθε γωνιά της χώρας, λαϊκή μουσική παράδοση, καθώς και ραδιοφωνικές θεατρικές σειρές. Το ραδιόφωνο γίνεται φορέας και κοινωνός της λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς μας.
Το ραδιόφωνο παραμένει μέχρι σήμερα σημαντικός φορέας πληροφοριών, ακρόασης μουσικής για τους ανθρώπους που θέλουν να ενημερώνονται και να διασκεδάζουν, κάνοντας παράλληλα και κάποια άλλη εργασία, όπως για παράδειγμα να μαγειρεύουν, να οδηγούν, να γράφουν ή να εργάζονται.
Συνοψίζοντας, και με αφορμή το σημερινό θέμα, θα ολοκληρώσουμε με δύο τραγούδια αφιερωμένα στο ραδιόφωνο. Το πρώτο από τους «Φατμέ» του Νίκου Πορτοκάλογλου, έτος 1983, μια ανολοκλήρωτη μπαλάντα, με τίτλο «Άκου το ράδιο», που ξεκίνησε να γράφεται αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Παρ’όλα αυτά οι παρακάτω στίχοι αφιερώνονται στη μέρα ραδιοφώνου: «Άκου το ράδιο κάποιος κλαίει δημοσίως / Κάπου σκοντάφτει και μου φαίνεται αστείος / ……. / Ας φωτίσουμε τις μέρες μας μ’ αγάπη».
Ακόμη, ένα άλλο τραγούδι που αναφέρεται επίσης στο ράδιο είναι το «Ράδιο αγάπη μου», τραγούδι Πωλίνα, συνθέτης, στιχουργός Καραλής Γιάννης:
«Κάποια παλιά πρωτοχρονιά,
πήρα ένα δωράκι,
ένα μυστήριο κουτί
ένα ραδιοφωνάκι.
Με τη βραχνή του τη φωνή
μου κράταγε παρέα
και για να παίζει πιο καλά
τού’πιανα την κεραία.
Ράδιο ράδιο ράδιο αγάπη μου,
σε ευχαριστώ για όλα,
γι’αυτά που ζήσαμε παλιά
μα πιο πολύ για τώρα.
Πόσα ξενύχτια κάναμε
και λύναμε ασκήσεις
σ’έκλεινα να ξεκουραστείς
μονάχα στις ειδήσεις».
Ακούτε ραδιόφωνο λοιπόν, κάνει καλό και ας του ευχηθούμε Χρόνια πολλά!
