Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Μάρτης, άσπρη κόκκινη κλωστή, χελιδόνι στην αυλή»!
Και λίγο πριν ολοκληρωθεί ο μήνας Μάρτης και αφήσουμε πάνω σε ένα δέντρο ή σε μια τριανταφυλλιά το βραχιόλι του Μάρτη ή «μαρτάκι», όπως λέγεται, θα αναλύσουμε το βαθύτερο νόημα της κλωστής του από τα αρχαία ελληνικά ακόμα χρόνια!
Φοράμε αυτό το βραχιόλι στο χέρι μας την 1η Μαρτίου για να προστατευτούμε από τον πρώτο δυνατό ήλιο της άνοιξης, το οποίο συνηθίζεται να βγαίνει τώρα στο τέλος του, δηλαδή σε λίγες μέρες πριν την ολοκλήρωση του πρώτου μήνα της Άνοιξης. Ποιός δεν έχει φορέσει ούτε μια φορά το βραχιόλι του Μαρτίου, είτε ως παιδί είτε ως ενήλικας;
Τα παλιά τα χρόνια, πριν εμπορευματοποιηθούν και πουληθούν σε καταστήματα, η γιαγιά ή η μαμά ετοίμαζε την περίσσεια κλωστή από τα ραπτικά της κόκκινη και λευκή, την στριφογύριζε κορδονάκι δηλαδή, και την περνούσε αποβραδίς στα παιδικά χεράκια. H διαδικασία όμως αυτή με το δέσιμο της κλωστής, είχε βαθύτερο νόημα.
Το συγκεκριμένο έθιμο έχει συνδεδεμένες τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα στα Ελευσίνια μυστήρια, όπου οι μύστες τοποθετούσαν βραχιόλια από κλωστή, συνήθως πολύχρωμη ή σε κοκκινωπή απόχρωση ή χρυσό πορτοκαλί στα χέρια ή τα πόδια τους, την οποία ονόμαζαν «κρόκη»! Κρόκη, σημαίνει υφάδι, νήμα, υφαντό, πλεκτό.
Ακριβώς λοιπόν, ένα από αυτά τα έθιμα συναντάται και στη νεώτερη Ελλάδα το γνωστό σε όλους μας βραχιόλι του Μαρτίου, από άσπρη και κόκκινη κλωστή, που ονομάζεται «Μάρτης».
Συγκεκριμένα, τοποθετείται στο χέρι των παιδιών για την προστασία από το κάψιμο του ήλιου, αλλά και η κόκκινη κλωστή, το νήμα, το κόκκινο της χρώμα λειτουργεί αποτρεπτικά από κάθε τι κακό και μολυσματικό.
H κλωστή θεωρούσαν ότι είχε μεγάλη δύναμη απέτρεπε από τη μια το μαύρισμα του ήλιου που καίει αυτό το μήνα, από την άλλη την είσοδο – συνοδευόμενη από την κάθαρση, τον εξαγνισμό – στην εαρινή περίοδο.
Παλαιότερα έβγαζα το βραχιολάκι την ημέρα του Πάσχα και το έβαζαν στο αρνί για να μην καεί το κρέας κατά τη διάρκεια του ψησίματος ή άλλοτε το τοποθετούσαν σε μια χελιδονοφωλιά, ή σε μια τριανταφυλλιά, ή σε κάποιο δέντρο, λεμονιά, νερατζιά, αμυγδαλιά κ.λπ.
Όσον αφορά τη χρήση των χρωμάτων: το λευκό χρώμα της κλωστής συμβόλιζε την αθωότητα, το κόκκινο χρώμα τον ερχομό της άνοιξης, τη χαρά, το χαρμόσυνο γεγονός του Πάσχα, την καθαρή είσοδο μας σε αυτή την περίοδο, αφήνοντας πίσω το κρύο και το μουντό τοπίο του χειμώνα. Και τα δύο χρώματα μαζί τη χαρά της εαρινής περιόδου.
Επίσης, στο Βυζάντιο πίστευαν ότι n άσπρη κλωστή συμβόλιζε το πρωινό φως του ήλιου, τις πρώτες αχτίδες του, και η κόκκινη το μεσημεριανό ήλιο, οι δυο ταυτόχρονα και ενωμένες, τυλιγμένες δηλαδή, απέτρεπαν το μαύρισμα.
Συνήθως, την «Μαρτιάτικη κλωστή» την φύλαγαν για εννιά μέρες και έπειτα την κρεμούσαν σε κλαδιά τριανταφυλλιάς ή στις κουτσουπιές ή σε άλλα δέντρα με μπουμπούκια ανθισμένα, όπως για παράδειγμα στα κλαδιά της αμυγδαλιάς. Θεωρούσαν ότι πάνω στα κλαδιά, επειδή θα πήγαιναν χελιδόνια ή άλλα πετούμενα θα την έπαιρναν και φτερουγίζοντας στους αιθέρες θα έφτανε η ευχή, η επιθυμία τους, τα αιτήματά τους στο Θεό και θα εκπληρώνονταν.
Πολλοί την κρατούσαν έως την 25η Μαρτίου, λόγω της θρησκευτικής και Εθνικής εορτής, αλλά και εξαιτίας του ότι εισερχόμαστε στην επίσημη έναρξη της Άνοιξης και καλωσορίζουμε τα πρώτα χελιδόνια!
Άλλοι πάλι την έβγαζαν με το που αντίκρυζαν τα πρώτα χελιδόνια και τραγουδούσαν «Χελιδόνι μου γοργό, που ’ρθες απ’ την έρημο, τι καλά μας έφερες; Την υγεία, τη χαρά και τα κόκκινα τ’ αυγά», μιας και το Πάσχα κοντοζύγωνε.
Ακόμη, σε πολλές Βαλκανικές χώρες διατηρούν το συγκεκριμένο έθιμο, όπως στα Σκόπια, στη Βουλγαρία, στη Ρουμανία, το βραχιόλι του Μάρτη το λένε «Μαρτσισόρ».
Για παράδειγμα, στη Βουλγαρία την πρώτη ημέρα του Μάρτη, φορούν στο πέτο από το σακάκι ή το πουκάμισο τους, καρφίτσες από άσπρες και κόκκινες κλωστές, που ονομάζονται «Μαρτενίτσα». Μια λαογραφική φιγούρα των Βαλκανίων είναι και η «γιαγιά Μάρτα ή Μπάμπα Μάρτα», που προσέχει τα παιδιά καθώς τα προστατεύει από τον ήλιο, έτσι αποκαλούν το βραχιόλι του Μάρτη, και το έθιμο καλά κρατεί!
Το βραχιόλι του Μάρτη το χρησιμοποιούν ως φυλαχτό, γι’ αυτό και το προσφέρουν ως δώρο για καλοτυχία πάντα με ευχές για υγεία, ευτυχία αλλά και για καλή καρποφορία, για αυτό ακριβώς και το κρεμούν στα κλαδιά των δέντρων.
Όπως και νά’χει, πίσω από αυτά τα μικρά στολιδάκια από κόκκινες και λευκές στριφογυριστές κλωστές, κάποτε θεωρούσαν ότι έφερναν υγεία, τύχη, προστασία, καρποφορία, γονιμότητα. Κάτι που αναβιώνει ακόμα ως τις μέρες μας!
Επίσης, το βραχιόλι του Μάρτη αποτελεί μια καλή αγχολυτική χειροτεχνία πλεξίματος, για να μη ξεχνάμε και τα οφέλη αυτής της δραστηριότητας, σύμφωνα με τους ρυθμούς της σύγχρονης εποχής που διανύουμε.
Επιπρόσθετα, για την αποφυγή του καψίματος από τον ήλιο, μην αρκεστείτε μόνο στο βραχιόλι του Μάρτη, αλλά φροντίστε το δέρμα σας με επάλειψη αντηλιακού, έτσι για να ευθυμήσουμε κλείνοντας.
Με το καλό τα πρώτα χελιδόνια και καλή Άνοιξη!
