Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Δράμα και θάμα του Απριλιού
γιορτή και του Κυρίου,
Λαμπρή, μυστικό ρόδο
που οι σκληροί γεννούν του μαρτυρίου Σταυροί.
Χαρά των άδολων καρδιών
και των ολόασπρων κρίνων, Λαμπρή…»
Από το ποίημα «Λαμπρή» του Κωστή Παλαμά.
Η μεγαλύτερη γιορτή του Ορθόδοξου Χριστιανισμού το Πάσχα, αλλιώς Λαμπρή ή Πασχαλιά! Πάσχα Κυρίου, η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από την αμαρτία, ο καθαγιασμός των οδυνών μας και η καταπάτηση του θανάτου, μέσω της σταύρωσης του Ιησού Χριστού για εμάς.
Πάσχα σημαίνει η διάβαση, το πέρασμα από τον θάνατο στη ζωή, την αιώνια ζωή την οποία μας χάρισε ο Θεάνθρωπος Ιησούς και στάθηκε δίπλα μας, αέναος προστάτης μας. Η αρχή της νέας ζωής, η οποία γιορτάζεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, τηρώντας ήθη και έθιμα της Αγίας Μεγάλης Εβδομάδας, με απόλυτη ευλάβεια και προσήκοντα σεβασμό. Η Λαμπρή, όνομα προερχόμενο από τους αναστάσιμους κανόνες της εκκλησίας μας, για αυτό και την ημέρα του Πάσχα την ονομάζουν «Λαμπροφόρο».
Η Αγία Μεγάλη Εβδομάδα ξεκινά με το Σάββατο του Λαζάρου, την έγερση του φίλου του Χριστού, πολλά νοικοκυριά στη χώρα μας φτιάχνουν τα «λαζαράκια», τα μικρά κουλουράκια για να τιμήσουν την ανάσταση του Λαζάρου, από τον Ιησού.
Επίσης, παρατηρείται το έθιμο των Πασχαλινών καλανδισμών, σε πολλά σημεία της Ελλάδας, στην Ηπείρο, ψάλλονται τα κάλαντα της Πασχαλιάς, μέσω αυτών των αγερμικών καλανδισμών, περιγράφουν τη νεκρανάσταση του Λαζάρου υπό τη συνοδεία μουσικών οργάνων και κουδουνιών.
Αξίζει να αναφερθεί ότι για πρώτη φορά φέτος μετά από πολλά χρόνια, στο χωριό Ταξιάρχης της Χαλκιδικής, αναβίωσε το έθιμο της «Γκουρκούνας» από το σύλλογο γυναικών, ένα έθιμο με μακραίωνη ιστορία. Βρέθηκαν ξύλινες σφραγίδες περί το 1912, που απεικονίζουν σκαλισμένο πάνω το δικέφαλο αετό, όπου με αυτή σφράγιζαν τα ψωμιά που έφτιαχναν από αλεύρι, νερό, λάδι, βασιλικό και στολισμένα με φύλλα δάφνης, τα έβαζαν στο φούρνο να ψηθούν. Τα ψωμιά αυτά προσφέρονταν από το βαπτιστήρι στο νονό, αντί των σημερινών τσουρεκιών.
Ακολουθεί η Κυριακή των Βαΐων, παρά το χαρμόσυνο χαρακτήρα, σηματοδοτεί την αρχή των Αγίων παθών. Όλοι οι ναοί πανηγυρίζουν, την έλευση του Σωτήρα του κόσμου, καθώς είναι στολισμένοι από φύλλα βάγιας, μοιράζουν στους πιστούς βαγιόφυλλα, τα οποία κρατούν και φυλάσσουν όλο το χρόνο στο σπίτι τους, στο εικονοστάσι τους, ως σύμβολο πίστης, υγείας, ευημερίας μα πάνω απ’ όλα την έλευση της θείας ευλογίας. «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος, εν ονόματι Κυρίου».
Αγία Μεγάλη Δευτέρα αφιερωμένη στη μνήμη του Ιωσήφ και στην άκαρπη συκιά, που την καταράστηκε ο Χριστός και ξεράθηκε μ’ έναν του λόγο.
Αγία Μεγάλη Τρίτη, η παραβολή των δέκα παρθένων, η άλλη παραβολή των ταλάντων και στο τροπάριο της Κασσιανής.
Αγία Μεγάλη Τετάρτη, αφιερωμένη στη μνήμη της αμαρτωλής γυναίκας, που μετανόησε και πίστεψε στο Χριστό, αλείφοντας τα πόδια Του με μύρο.
Αγία Μεγάλη Πέμπτη, αφιερωμένη στον Ιερό Νιπτήρα, το πλύσιμο των ποδιών των μαθητών από τον Σωτήρα του κόσμου τον Χριστό μας, τον Μυστικό Δείπνο καθώς και την Προσευχή του Κυρίου στο Όρος των Ελαιών, η προδοσία του Ιούδα.
Θα σταθούμε στη Μεγάλη Πέμπτη και στο ταφικό έθιμο, το οποίο αποτελεί το βάψιμο των αυγών, το κόκκινο τους χρώμα σηματοδοτεί το αίμα του Ιησού Χριστού, τη θυσία του, για αυτό και βάφονται την Μεγάλη Πέμπτη ή το Μεγάλο Σάββατο, επίσης συμβολίζουν τη ζωή, τη χαρά, μα πάνω απ’ όλα την Ανάσταση!
Σηματοδοτούμενης σημασίας είναι και το τσούγκρισμα των αυγών, προμηνύει την έλευση της νέας αιώνιας ζωής. Τα αυγά συμβολίζουν και κλείνουν μέσα τους τη δημιουργία της καινούργιας ζωής, το ελπιδοφόρο μήνυμα της Αναστάσεως.
Στην Πελοπόννησο, στη Μακεδονία και σε αρκετά νησιά του Αιγαίου αλλά και του Ιονίου, βάφουν 12 αυγά, συμβολικός αριθμός, όσα και τα Άγια και ιερά Ευαγγέλια. Το πρώτο κόκκινο αυγό το φυλάσσουν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, ως ευλογία για την οικογένειά τους, για το σπίτι τους.
Επίσης, την τιμητική τους έχει η προετοιμασία των τσουρεκιών και των κουλουριών, οι «Λαμπροκουλούρες», όπου ζυμώνονται κυρίως τη Μεγάλη Πέμπτη. Το ζύμωμα των κουλουριών επίσης αποτελεί ταφικό έθιμο, ώστε να τιμήσουν οι πιστοί τους νεκρούς τους, όταν οι ψυχές βγαίνουν από τον Άδη.
Ακολουθεί η Αγία Μεγάλη Παρασκευή ημέρα απόλυτου πένθους, για όλη την πλάση, αφιερωμένη στα Άγια πάθη, στη Σταύρωση, η ακολουθία του «Επιταφίου», μια λέξη αρχαία ελληνική, κάθε λουλούδι της πλάσης «συμμετέχει» στο πένθος, όπως για παράδειγμα η παπαρούνα που βάφτηκε κόκκινη από το Άγιο αίμα του Ιησού Χριστού, αλλιώς η παπαρούνα ονομάζεται και «Χριστολούλουδο».
Σε διάφορα μέρη της Ελλάδας εκείνη ακριβώς την ημέρα, δεν τρώνε απολύτως τίποτα ή πίνουν λίγο ξύδι εις ανάμνηση του Κυρίου Ιησού Χριστού, που του έδωσαν να πιει ξύδι, αντί για νερό.
Παραμονές της Μεγάλης Παρασκευής οι γυναίκες στα χωριά και στις πόλεις στολίζουν με λουλούδια τον Επιτάφιο, κυρίως μικρά κορίτσια μαζεύουν λουλούδια από τους αγρούς και τις αυλές των σπιτιών τους και στολίζουν τον τάφο του Χριστού. Την ίδια μέρα οι πιστοί επισκέπτονται τα κοιμητήρια των θανόντων συγγενών τους, με λουλούδια σε πένθιμο χρώμα μώβ ή λευκό, προσδοκώντας μαζί με την Ανάσταση του Κυρίου και την Ανάσταση των συγγενών τους. Στη Ρόδο, για παράδειγμα, και στη Φθιώτιδα, την ημέρα εκείνη συγκεντρώνουν κλαδιά από ξύλα για να να κάψουν το βράδυ το ομοίωμα του Ιούδα, του οποίου τη στάχτη τη ρίχνουν στα μνήματα των νεκρών τους. Η πράξη αυτή αποτελεί στοιχείο κάθαρσης και εξαγνισμού.
Το ξημέρωμα του Αγίου και Μεγάλου Σαββάτου ακούγεται από τα χείλη του ιερέα κάθε ενορίας, το «Ανάστα ο Θεός κρίναι την Γην» σείεται η Γη, ο κόσμος όλος χαίρεται, οι καμπάνες ηχούν σε χαρμόσυνο τόνο, οι εκκλησιές γεμίζουν από δάκρυα χαράς και ευγνωμοσύνης από τους πιστούς και παντού σκορπίζονται δαφνόφυλλα, βαγιόφυλλα.
Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, το Άγιο Φώς πλημμυρίζει με αγάπη και ελπίδα κάθε πιστό στην εκκλησία, στα πρώτα λεπτά της ΛαμπροΚυριακής ακούγεται από όλους τους πιστούς το «Χριστός – Αληθώς Ανέστη», οι ήχοι από τα βεγγαλικά εκκωφαντικοί, καθώς συσχετίζονται με τον διωγμό των βλαβερών πνευμάτων, και σηματοδοτούν το φως της Αναστάσεως, που συμβολίζει τη δύναμη, τη χαρά, την έναρξη, την έλευση της νέας ζωής, απαλλαγμένη από κάθε αμαρτία. Σε κάθε σπιτικό ο νοικοκύρης σταυρώνει με το Άγιο Φώς της άσπρης λαμπάδας του, το πάνω μέρος της εξώπορτας για να ευλογηθεί και να φωτιστεί το σπίτι καθώς και οι οικείοι του.
Το μεσημέρι της Κυριακής του Πάσχα πραγματοποιείται η Δεύτερη Ανάσταση, ο Εσπερινός της Αγάπης, το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε δώδεκα γλώσσες, συμβολικός αριθμός που σηματοδοτεί την ενότητα όλων των Εθνών. Επίσης, στην Ήπειρο τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα χορεύουν τον «καγκελάρη» ή αλλιώς «κύκλες», έναν αρχαίο χορό, καθαρά τελετουργικό. Ο χορός έχει τις ρίζες του στο μακρυνό παρελθόν, ο κάθε χορευτής τοποθετεί το χέρι του στο μπράτσο του διπλανού συγχορευτή του, κρατώντας το αριστερό του χέρι κλειστό. Ο κύκλος μεγάλος, με συνοχή χωρίς διάσπαση, αυτό άλλωστε θέλει να περάσει και ως μήνυμα ο συγκεκριμένος χορός. Στον κύκλο προπορεύονται οι άντρες κατά ηλικιακή σειρά, έπονται οι γυναίκες και τα παιδιά. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο χορός, πραγματοποιείται με την πλήρη απουσία μουσικών οργάνων.
Επίσης, στο χορό συμμετέχει και ο κεραστής, αυτός που κερνά τσίπουρο, λουκούμι και νεράκι, όσους μπαίνουν στο χορό!
Εν κατακλείδι, και το πιο ουσιαστικό είναι ότι τις μέρες του Πάσχα και ανήμερα της εορτής του Αγίου Γεωργίου, όπου γεμίζουν χωριά και νησιά και συγκεντρώνονται οι απόδημοι Έλληνες εντός και εκτός συνόρων, ώστε να γιορτάσουν τις άγιες αυτές ημέρες, πολλές φορές μετά τη λήξη της ιεράς θείας λειτουργίας, στήνετεαι χορός στον προαύλιο χώρο της Εκκλησίας με πρωτοχορευτή τον ιερέα, τον παπά του χωριού, έπονται οι ηλικιακά γηραιότεροι και ακολουθούν οι νεώτεροι. Επίσης, στους εορτάζοντες μοιράζονται μπουκετάκια από αγριολούλουδα και πασχαλιές που ονομάζεται φιόρος. Η ονομασία ενδεχομένως να προέρχεται από τη βενετσιάνικη λέξη fiore που σημαίνει μπουμπούκι, ανθός, λουλούδι.
Ακόμη, την Κυριακή του Πάσχα εκτός από το έθιμο του περίφημου οβελία, σε κάποια μέρη της Ελλάδας έχουμε τις «κούνιες». Στην Κύθνο και στη Λέσβο τοποθετούνται κούνιες στις πλατείες, με παραδοσιακές ενδυμασίες οι νέοι κάνουν κούνια, αυτός που θα κουνήσει ένα ελεύθερο κορίτσι, δεσμεύεται ότι θα παντρευτούν. Επιπρόσθετα, οι κούνιες είναι στολισμένες με λουλούδια και το κούνημα πραγματοποιείται από αρραβωνιασμένα ζευγάρια.
Κάπου εδώ, θα πρέπει να ολοκληρώσουμε καθώς τα έθιμα είναι αμέτρητα, όλα κατανυκτικά και σηματοδοτούμενης σημασίας. Τα ήθη και έθιμα, η πολιτισμική μας ταυτότητα και κληρονομιά, σε συνδυασμό με όλα τα προηγούμενα, κορυφώνουν τη χαρά και την ελπίδα της Αναστάσεως του Χριστού.
Χριστός αληθώς Ανέστη και Χρόνια πολλά σε όλους μας!
