Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Έχοντας διανύσει πενήντα ημέρες από το Άγιο Πάσχα, η Κυριακή της Πεντηκοστής τιμά τη Θεία επιφοίτηση και φέτος τιμάται την Κυριακή 31 Μαΐου. Ουσιαστικά η συγκεκριμένη ημέρα είναι η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας μας, γιορτάζεται με λαμπρότητα και προσήκοντα σεβασμό!
Η επόμενη ημέρα της Πεντηκοστής είναι αφιερωμένη και τιμάται το Άγιο πνεύμα, το τρίτο πρόσωπο Της Αγίας Τριάδας, τονίζεται η θεία παρουσία του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους με τη μορφή πύρινων φλογών πάνω από τις κάρες των Αγίων. Επίσης, η ημέρα του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής θεωρείται ένα από τα τρία μεγαλύτερα Ψυχοσάββατα του έτους, αποκλειστικά αφιερωμένη στη μνήμη καθώς και στις ψυχές των θανόντων. Οι πιστοί προσφέρουν προς τιμήν των νεκρών τους, στάρι βρασμένο, είναι το Σάββατο όπου οι ψυχές επιστρέφουν στον «κάτω κόσμο», εφόσον τις μέρες του Πάσχα θεωρούνταν ότι κυκλοφορούσαν ελεύθερες.
Στον Εσπερινό της Δευτέρας του Αγίου Πνεύματος, όπου ψάλλεται αμέσως μετά την Θεία Λειτουργία της Κυριακής ονομάζεται και Γονατιστή, φέτος εορτάζεται στις 31 Μαΐου. Στις εκκλησίες όλης της χώρας, οι ιερείς καλούν τους πιστούς να γονατίσουν και να προσευχηθούν στον Μοναδικό Άγιο αληθινό Τριαδικό Θεό, όλοι οι πιστοί και οι ιερείς γονατίζουν και προσεύχονται.
Όσον αφορά τα ήθη και έθιμα της Αγίας Τριάδος, αναβιώνουν κάθε χρόνο σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, συνθέτουν και ολοκληρώνουν ένα από τα πιο όμορφα τμήματα του Ελληνικού πολιτισμού μας, βιώνοντας με αυτό τον τρόπο έντονα το θρησκευτικό αίσθημα και στοιχείο. Για παράδειγμα, στη Ροδόπη, τελούνται «ταφικά έθιμα», με ευλάβεια, έθιμα όπως αυτό του στρώσιματος του τραπεζιού έξω από τα νεκροταφεία με άφθονα εδέσματα, προς τιμήν των κεκοιμημένων, με άπλετη χαρά, χωρίς θλίψη και κλάμα, εφόσον αποτελεί μέρος γιορτής, ώστε να επιστρέψουν οι ψυχές γαλήνιες και ανάλαφρες στον «τόπο» τους.
Επίσης, θεωρούσαν ότι μπορούν να δουν τις ψυχές των νεκρών ανθρώπων τους μέσα στα πηγάδια, έτσι έπαιρναν ένα καθρεφτάκι και παρατηρούσαν μέσα στο νερό. Το στοιχείο του νερού σχετίζεται ιδιαίτερα με τις αρχαιοελληνικές δοξασίες, η κάθοδος των νεκρών στον Άδη πραγματοποιούνταν δια μέσω του νερού. Για παράδειγμα, οι ψυχές κατευθύνονταν στον Άδη μέσω του Αχέροντα ποταμού.
Ακόμα, οι ιππικοί αγώνες την περίοδο της Πεντηκοστής έχουν την τιμητική τους. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, όπως στην Πελοπόννησο, στη Χαλκιδική, στη Δράμα και σε πολλά ακόμα σημεία της Ελλάδας.
Στα Γρεβενά οι νυκοκοιρές ετοιμάζουν «επτάζυμο ψωμί», καθώς πίτες και γλυκά. Στην Ήπειρο ετοιμάζουν «τα Ρασάλια», το Σάββατο της Πεντηκοστής, ή αλλιώς Ροζάλια, κάτι παρόμοιο πραγματοποιούνταν στην Αρχαία Ρώμη για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Η γιορτή αφορά τους «μακαρισμούς», δηλαδή φτιάχνουν κόλλυβα, ως προσφορά στους νεκρούς τους, ζυμώνουν πρόσφορο, άρτο, για τους θανόντες συγγενείς τους, μια επίκληση, δηλαδή να επιστρέψουν στον κάτω κόσμο γαλήνιες οι ψυχές αυτών.
«Όλα τα Σάββατα να πάν’,
να παν’ και να γυρίσουν.
Το Σάββατο του Ρουσαλιού,
να πάει να μη γυρίσει.».
Παρατηρούμε, ότι ο αποχωρισμός των ψυχών από τους συγγενείς τους, ήταν εξαιρετικά θλιβερός και επίπονος, και αυτό εκφράζεται μέσα από το παραπάνω τετράστιχο. Στις Σέρρες επίσης, χορεύουν με ηλικιακή σειρά, ένα χορό που ονομάζεται «αντικρυστός».
Ακόμη, η αναβίωση των Αρχαίων Σημάτων, αποτελεί συνδετικό κρίκο μεταξύ αρχαίας παράδοσης και χριστιανικής πίστης και είναι οι «Αρχαίες φρυκτωρίες». Το να πρωτοπεί κανείς για αυτό το εξαιρετικό έθιμο με μακραίωνη ιστορία. Στη Σίφνο έχουν αναδειχθεί 75 τέτοιου είδους κτίσματα, το έθιμο αναβιώνει κυρίως στις Κυκλάδες, τηρείται όμως και σε ξωκλήσια του προφήτη Ηλία ανά την Ελλάδα. Οι «φρυκτωρίες» είναι Πύργοι όπου ανάβουν πυρσούς, φωτιές, ώστε να κάνουν σήματα ή να στείλουν μηνύματα.
Στο μικρό Άγιον όρος όπως αποκαλείται, στα Άγια Μετέωρα, αναβιώνει το έθιμο του «Αγίου Γεωργίου του Μαντηλά», εκπληρώνονται τάματα μέσω της αναρρίχησης, με σκοπό την αλλαγή του μαντηλιού στα δυσπρόσιτα βράχια των Μετεώρων. Στα παλιά χρόνια κάποιος Τούρκος πήγε να κόψει ξύλα κοντά στη σκήτη του Αγίου Γεωργίου, τότε έπεσε ο κορμός του δέντρου και τον καταπλάκωσε, η σύζυγός του όμως έχοντας έντονη πίστη προσευχήθηκε στον Άη Γιώργη και του έταξε τον φερετζέ της, το μαντήλι της, ώστε να σωθεί ο σύζυγός της, και να αποδώσει ως τάμα, τη μαντήλα της. Έτσι και έγινε, ο Άγιος βοήθησε τον Τούρκο να γίνει καλά, έτσι κάθε χρόνο του Αγίου Γεωργίου, οι νέοι αναρριχώνται στου βράχους των Μετεώρων και αλλάζουν τα μαντήλια της προηγούμενης χρονιάς, εκ νέου!
Πόσο θαυμαστό, όμορφο και μεγαλειώδες το έθιμο αυτό να κρατά τόσα χρόνια! Ήθη και έθιμα που αναβιώνουν ως τις μέρες μας, πλαισιώνουν τη μεγάλη γιορτή του Αγίου Πνεύματος, όπου μεταλαμπαδεύεται από γενιά σε γενιά και ενισχύει το θρησκευτικό μας αίσθημα, σαν το σπόρο του σιταριού που πέφτει στη γη, δίνει νέους καρπούς και αναγεννάται. Έτσι και ο άνθρωπος της παράδοσης ενισχύεται αναβιώνει ήθη και έθιμα, ταυτόχρονα αναβιώνει θρησκευτικούς συμβολισμούς με έντονη πίστη και ευλάβεια.
Τα ήθη και έθιμα είναι ζωντανοί, ζωτικοί οργανισμοί, πολιτισμικοί και πολιτιστικοί ιστοί, αναβιώνουν ως τις μέρες μας και προσαρμόζονται στην εποχή που διανύουμε, καθώς ενώνουν, γεφυρώνουν θα λέγαμε, το παρελθόν με το παρόν. Το Άγιο πνεύμα ας φωτίζει το δρόμο της ζωής μας, με αλήθεια, πίστη και αγάπη, διευρύνοντας τα «μάτια» της ψυχής και του πνεύματός μας, πρωτίστως. Χρόνια πολλά σε όλους μας, σε όλους τους αναγνώστες μας, τα δώρα του Αγίου πνεύματος να συνοδοιπορούν και να συντροφεύουν τη ζωή μας!
