Γράφει ο ΘΟΔΩΡΗΣ Δ. ΚΑΒΟΥΚΗΣ Δικηγόρος – Οικονομολόγος
Σύμφωνα με το επιχειρησιακό σχέδιο της Α.Α.Δ.Ε. για το έτος 2026 έχουν προγραμματιστεί περισσότεροι από 190.000 έλεγχοι από τις αντίστοιχες φορολογικές και τελωνειακές υπηρεσίες. Η φορολογική διοίκηση διενεργώντας φορολογικό έλεγχο επιδιώκει ιδίως την ανεύρεση της διαφεύγουσας φορολογητέας ύλης και την διαπίστωση της ορθής ή μη εκπλήρωσης των φορολογικών υποχρεώσεων του φορολογούμενου. Στο παρόν άρθρο θα αναλυθούν συνοπτικά τα είδη του φορολογικού ελέγχου και οι διαδικασίες που προβλέπονται κατά την διενέργειά του.
ΕΙΔΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
Οι φορολογικοί έλεγχοι διακρίνονται ως προς τον τόπο διενέργειας αυτών σε επιτόπιους και απομακρυσμένους.
• Επιτόπιος είναι ο φορολογικός έλεγχος που διενεργείται στην εγκατάσταση του φορολογούμενου.
• Απομακρυσμένος είναι ο φορολογικός έλεγχος που διενεργείται σε άλλον τόπο (π.χ. γραφεία φορολογικής διοίκησης) όπου προσκομίζονται εφόσον απαιτείται τα στοιχεία από τον φορολογούμενο.
Οι φορολογικοί έλεγχοι διακρίνονται ως προς το φορολογικό αντικείμενo που εξετάζουν σε πλήρεις και μερικούς.
• Πλήρης είναι ο φορολογικός έλεγχος που διενεργείται για όλες τις φορολογίες και όλα τα φορολογικά αντικείμενα, τέλη ή εισφορές, για ένα ή περισσότερα φορολογικά έτη ή διαχειριστικές περιόδους ή φορολογικές υποθέσεις.
• Μερικός είναι ο έλεγχος που δεν συγκεντρώνει τα στοιχεία του πλήρους ελέγχου και διενεργείται ιδίως για συγκεκριμένα ζητήματα ή συναλλαγές μιας φορολογίας ή ενός φορολογικού αντικειμένου, τέλους ή εισφοράς ή για όλα τα φορολογικά αντικείμενα, τέλη ή εισφορές συγκεκριμένων συναλλαγών, για μια ή περισσότερες φορολογικές ή διαχειριστικές περιόδους ή ένα ή περισσότερα φορολογικά έτη, στα οποία αναφέρεται το προς έλεγχο φορολογικό ζήτημα ή η συναλλαγή της οικείας εντολής.
ΕΝΤΟΛΗ ΕΛΕΓΧΟΥ
Το πρώτο διαδικαστικό στάδιο του φορολογικού ελέγχου είναι η έκδοση της εντολής ελέγχου, η οποία στην συνέχεια κοινοποιείται στον φορολογούμενο. Η εντολή ελέγχου περιλαμβάνει τουλάχιστον τα εξής στοιχεία:
α) τον αριθμό και την ημερομηνία της εντολής,
β) το ονοματεπώνυμο του υπαλλήλου ή των υπαλλήλων, στους οποίους ανατίθεται ο φορολογικός έλεγχος,
γ) το ονοματεπώνυμο ή την επωνυμία, τη διεύθυνση και τον Αριθμό Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.) του φορολογούμενου, αν αυτός έχει αποδοθεί στον φορολογούμενο,
δ) την φορολογική περίοδο ή υπόθεση και το είδος φορολογίας που αφορά ο φορολογικός έλεγχος,
ε) τη διάρκεια του φορολογικού ελέγχου,
στ) τη μορφή του ελέγχου.
ΕΞΟΥΣΙΕΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Το επόμενο στάδιο μετά την κοινοποίηση της εντολής ελέγχου στον φορολογούμενο είναι η κοινοποίηση σε αυτόν της πρόσκλησης προσκόμισης βιβλίων – στοιχείων – πληροφοριών του άρθρου 14 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024), το οποίο σηματοδοτεί την έναρξη των ελεγκτικών επαληθεύσεων. Η φορολογική διοίκηση κατά την διάρκεια του φορολογικού ελέγχου έχει την εξουσία να επαληθεύει, να ελέγχει και να διασταυρώνει την εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων εκ μέρους του φορολογούμενου, την ακρίβεια των φορολογικών δηλώσεων που υποβάλλονται σε αυτήν και να επιβεβαιώνει τον υπολογισμό και την καταβολή του οφειλόμενου φόρου, διενεργώντας έλεγχο σε έγγραφα, λογιστικά αρχεία και στοιχεία γνωστοποιήσεων και παρόμοιες πληροφορίες, θέτοντας ερωτήσεις στον φορολογούμενο και σε τρίτα πρόσωπα, ερευνώντας εγκαταστάσεις και μέσα μεταφοράς που χρησιμοποιούνται για τη διενέργεια επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σύμφωνα με τις διαδικασίες και χρησιμοποιώντας μεθόδους που προβλέπονται στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.
Η Φορολογική Διοίκηση δύναται να λαμβάνει αντίγραφα των λογιστικών αρχείων, δηλαδή των βιβλίων και των στοιχείων, καθώς και των λοιπών εγγράφων για τα οποία ο φορολογούμενος δηλώνει ότι αντιπροσωπεύουν ακριβή αντίγραφα.
Ο φορολογούμενος οφείλει να παρέχει κάθε απαραίτητη πληροφορία για την απρόσκοπτη πρόσβαση στον οριζόμενο υπάλληλο της Φορολογικής Διοίκησης, ανεξάρτητα από τον τόπο της αποθήκευσης και τον τρόπο τήρησης των λογιστικών αρχείων. Την ίδια υποχρέωση έχουν και τρίτοι που παρέχουν ψηφιακές υπηρεσίες προς τον φορολογούμενο, οι οποίες σχετίζονται με την αποθήκευση και επεξεργασία αρχείων και πληροφοριών, εφόσον αυτό ζητηθεί από τη Φορολογική Διοίκηση.
ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
Μόλις η φορολογική διοίκηση διενεργήσει τις απαιτούμενες ελεγκτικές επαληθεύεις εκδίδει και κοινοποιεί στον φορολογούμενο:
1. Το Σημείωμα Διαπιστώσεων Ελέγχου που περιλαμβάνει τα συμπεράσματα και τις διαπιστώσεις του φορολογικού ελέγχου και
2. Τον Προσωρινό Προσδιορισμό Φόρου που περιλαμβάνει τους φόρους και τα πρόστιμα που προκύπτουν και προσδιορίζονται προσωρινά από το Σημείωμα Διαπιστώσεων Ελέγχου. Οι εν λόγω φόροι και τα αντίστοιχα πρόστιμα δεν έχουν ακόμη βεβαιωθεί από την φορολογική διοίκηση.
Στο στάδιο αυτό ο φορολογούμενος δύναται να διατυπώσει εγγράφως τις απόψεις του, σχετικά με τον προσωρινό διορθωτικό προσδιορισμό φόρου μέσα σε είκοσι ημέρες από την κοινοποίηση του σημειώματος διαπιστώσεων και του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού φόρου.
Στη συνέχεια μέσα σε ένα μήνα από την ημερομηνία παραλαβής των απόψεων του φορολογούμενου ή σε περίπτωση που αυτές δεν κατατεθούν μέσα σε ένα μήνα από την εκπνοή της προθεσμίας που απαιτείται για την κατάθεσή τους, εκδίδονται και κοινοποιούνται στον φορολογούμενο:
1. Η Έκθεση Ελέγχου η οποία συντάσσεται με βάση το σημείωμα διαπιστώσεων και τις απόψεις του φορολογούμενου και περιλαμβάνει εμπεριστατωμένα και αιτιολογημένα τα γεγονότα, τα στοιχεία και τις διατάξεις, τις οποίες έλαβε υπόψη της η Φορολογική Διοίκηση για τον προσδιορισμό του φόρου και
2. Η Οριστική Πράξη Προσδιορισμού Φόρου η οποία περιλαμβάνει τους φόρους, τα πρόστιμα και τους τόκους που προκύπτουν από την Έκθεση Ελέγχου.
Η Οριστική Πράξη Προσδιορισμού Φόρου είναι εκτελεστή διοικητική πράξη και με την έκδοση και την κοινοποίηση αυτής περατώνεται ο φορολογικός έλεγχος και βεβαιώνεται η προκύψασα φορολογική οφειλή. Επισημαίνεται ότι με την οριστική πράξη διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου δεν μπορεί να προσδιορίζεται φόρος υψηλότερος αυτού που προσδιορίζεται με τον προσωρινό διορθωτικό προσδιορισμό φόρου. Στην περίπτωση που τα αποτελέσματα του φορολογικού ελέγχου δεν διαφοροποιούνται από τα αντίστοιχα που έχουν δηλωθεί από τον φορολογούμενο, δηλαδή όταν δεν προκύπτει φόρος για καταλογισμό, τότε συντάσσεται μόνο η έκθεση ελέγχου, η οποία κοινοποιείται στον φορολογούμενο.
