Γράφει ο Γιώργος Πένταρης
Πρόσφατα προστέθηκαν δύο ακόμη νέα κόμματα που θα διεκδικήσουν τις ψήφους των Ελλήνων. Ως φαίνεται έχουμε την μεγαλύτερη πολυκομματική αντιπολίτευση πανευρωπαϊκά ή και παγκόσμια. Όλοι γνωρίζουμε ότι το κάθε κόμμα έχει ένα πρόγραμμα και φιλοδοξεί – ή ισχυρίζεται ότι – όταν γίνει κυβέρνηση θα το εφαρμόσει. Το πολιτικοκοινωνικό πρόγραμμα κάθε κόμματος στηρίζεται σε μια φιλοσοφία ή αξίες ή κατά άλλη ονομασία ένα «αξιωματικό σύστημα» ή όπως αλλιώς λένε στην κομματική γλώσσα βασικές αρχές, που έλεγε και η Μπέλλου στο τραγούδι της.
Σε αυτό το σημείο ας μου επιτραπεί μια μικρή παρένθεση με λίγα μαθηματικά. Στα μαθηματικά «αξιωματικό σύστημα» ονομάζουμε κάποιες προτάσεις που θα λέγαμε ότι είναι αυταπόδεικτες και πάνω σε αυτές στηρίζεται το οικοδόμημα των μαθηματικών. Για παράδειγμα η Γεωμετρία του Ευκλείδη (του παλιού, όχι του Τσακαλώτου) όπου με πολύ απλές προτάσεις ή αξιώματα, όπως «αν έχω ένα σημείο μπορώ να φτιάξω ένα κύκλο με κέντρο το σημείο» ή «αν έχω δύο σημεία μπορώ να τα ενώσω με μια ευθεία γραμμή» καθώς και μερικά άλλα, χτίστηκε όλη η γεωμετρία που μάθαμε – και αυτή που δεν μάθαμε – στο σχολείο. Δηλαδή κάθε πρόταση ή γεωμετρική άσκηση, αποδεικνύεται αληθινή ή ψευδής, αλλά μέσα στο αξιωματικό σύστημα στο οποίο αναφέρεται.
Μια αληθής πρόταση σε ένα αξιωματικό σύστημα, μπορεί να είναι ψευδής σε ένα άλλο. Για παράδειγμα, οι παράλληλες ευθείες στο αξιωματικό σύστημα του Ευκλείδη είναι οι γραμμές που όσο και αν τις επεκτείνουμε δεν συναντιόνται, αλλά δεν μπορούμε να το αποδείξουμε. Στο αξιωματικό σύστημα του Rieman, που ο χώρος μοιάζει με πολύ μεγάλη μπάλα, οι παράλληλες ευθείες συναντιόνται. Εδώ παρατηρούμε ότι υπάρχουν προτάσεις σε ένα αξιωματικό σύστημα που δεν μπορεί να αποδειχτούν. Αυτό το τελευταίο το απόδειξε ο μεγάλος μαθηματικός Γκέντελ λέγοντας ότι: «Σε κάθε αξιωματικό σύστημα υπάρχουν προτάσεις που δεν μπορούν να αποδειχτούν». Εν κατακλείδι, μπορεί να αποδείξω ότι κάτι είναι αλήθεια ή ότι πιστεύω ότι είναι αλήθεια, αλλά μέσα στο δικό μου αξιωματικό σύστημα ενώ σε άλλο αξιωματικό σύστημα μπορεί να είναι ψευδές.
Ερχόμενοι τώρα στα πολιτικά μας πράγματα και κατ’ αναλογία με τα παραπάνω, θεωρούμε ότι τα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων προκύπτουν μέσα από αξιώματα που είναι όπως είπαμε βασικές και αυταπόδεικτες αρχές. Για παράδειγμα, ο νεοφιλελευθερισμός ή γενικότερα ο καπιταλισμός έχει ως αξιώματα την απελευθέρωση της αγοράς, τις ιδιωτικοποιήσεις, τη μείωση των κρατικών δαπανών, την απορρύθμιση της εργασίας, το ελεύθερο εμπόριο και την ατομική ιδιοκτησία. Θεμελιώδες αξίωμα είναι οι ελευθερία του ατόμου που έχει ιδιαίτερη σημασία στην κοινωνική και πολιτική δράση. Πάνω σε αυτά τα αξιώματα – θεμέλια χτίζεται το οικοδόμημα που λέγεται νεοφιλελευθερισμός.
Από την άλλη πλευρά μπορούμε να πάρουμε τον κομμουνισμό, ως ακραία περίπτωση για να γίνουν όσο το δυνατόν προφανή αυτά που λέμε, έχει σχεδόν τα αντίθετα του νεοφιλελευθερισμού αξιώματα. Τα αξιώματα του κομμουνιστικού συστήματος είναι η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας, συλλογική παραγωγή, αταξική κοινωνία, κατανομή πλούτου (δηλ. παρέμβαση του κράτους) κτλ. Ειδικά στον κομμουνισμό οι ατομικές ελευθερίες υποτάσσονται στην αλήθεια του κόμματος, το οποίο είναι ο δρών και παραγωγός ιστορίας. Σχετικά με την ιδιοκτησία βλέπουμε δύο αλήθειες. Ο μεν νεοφιλελευθερισμός δέχεται την ατομική ιδιοκτησία ενώ ο κομμουνισμός την αρνείται. Έχουμε δηλαδή δύο προτάσεις που η κάθε μία είναι αληθής στο δικό της αξιωματικό σύστημα. Αυτό είναι που λέμε «η δική μου αλήθεια». Να σημειωθεί ότι αξιωματικό σύστημα έχει και η σοσιαλδημοκρατία και αν εξετάσουμε τα αξιώματά της και τα προβάλουμε στην Ελλάδα, θα δούμε ότι η πλειοψηφία των κομμάτων εμφορείται από αυτά.
Ο καθένας έχει την δική του αλήθεια, η οποία υπαγορεύεται από το αξιωματικό σύστημα που πιστεύει. Ο πρώτος που έθεσε το ζήτημα της ατομικής αλήθειας ήταν ο μεγάλος σοφιστής της αρχαιότητας Πρωταγόρας με την περίφημη ρήση του: «Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος». Γενικότερα το ζήτημα της αλήθειας, δηλαδή αν μπορεί να υπάρχουν αλήθειες που είναι ανεξάρτητες αξιωματικών συστημάτων, έχει απασχολήσει και συνεχίζει να απασχολεί την φιλοσοφία. Για την κοινωνία και την πολιτική, όμως, οι αλήθειες πηγάζουν από διαφορετικά αξιωματικά συστήματα και κατά συνέπεια δεν μπορεί να είναι καθολικές όσο και αν κάποιο κόμμα στη Βουλή σκίζεται να αποδείξει και να επιβάλλει την δική του αλήθεια.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: Ο νεοφιλελευθερισμός, πιστεύοντας στην ατομική ιδιοκτησία, φτιάχνει δομές και νομικά πλαίσια για την προστασία της, όπως αστυνομία, δικαιοσύνη, φυλακές κτλ. Ο κομμουνισμός και γενικά η αριστερά επειδή δεν πιστεύει στην ατομική ιδιοκτησία, δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την προστασία της. Αυτή η αντίθεση εκφράζεται κοινωνικά με την αυστηρότητα ή την ελαστικότητα του νομικού συστήματος. Στη γνήσια φιλελεύθερη δημοκρατία όπως είναι οι δημοκρατίες της Δύσης (Αμερική, Αυστραλία και εν μέρει η Δυτική Ευρώπη), έχουμε αυστηρά νομικά συστήματα προστασίας, ενώ αντίθετα στις σοσιαλδημοκρατικές χώρες υπάρχει η αντίληψη της μη τιμωρίας και της δεύτερης – και ειδικά στην Ελλάδα της πολλαπλής – ευκαιρίας… Έτσι βλέπουμε παραβάτες να απελευθερώνονται πριν εκτίσουν την ποινή τους, να παίρνουν άδειες ενώ είναι φυλακισμένοι και πολλοί να μην φυλακίζονται όσο παραβατικοί κι αν είναι.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το κόμμα της κυρίας Καρυστιανού, που ευαγγελίζεται ως αξίωμα το κράτος δικαίου. Σε αυτό το αξίωμα στηρίζει το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματός της και βάσει αυτού του αξιώματος δημιουργεί θέσεις και προτάσεις για το τί θα κάνει το κόμμα της σε αυτόν τον τομέα, μιλώντας για ανεξαρτησία της δικαιοσύνης που «τώρα δεν υπάρχει». Κανονικά θα έπρεπε να ονομάζεται Κόμμα Δικαιοσύνης αντί Ελπίδα για τη Δημοκρατία.
Ένας κανόνας των αξιωματικών συστημάτων είναι η συνέπεια, δηλαδή να μην επιτρέπουν τα αξιώματα να είναι μια πρόταση ταυτόχρονα αληθής και ψευδής. Ειδικά αυτό μπορεί να συμβεί στις περιπτώσεις που προσπαθούμε να εφαρμόσουμε πολιτική που είναι μείγμα διαφορετικών αξιωματικών συστημάτων. Πάρτε παράδειγμα την Ν.Δ. Ως νεοφιλελεύθερη δέχεται την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς, αλλά στην πράξη επιβάλλει ελέγχους στις τιμές π.χ. που στην ουσία είναι μια ασυνέπεια του συστήματος. Προσπαθώντας να εφαρμόσει αξιώματα εκτός του συστήματός της, που δεν πιστεύει δηλαδή, νοθεύει και το δικό της και έτσι τίποτα δεν κάνει σωστά. Επειδή η πολιτική πράξη έχει αντίκτυπο στην κοινωνία, ένα μέτρο αξιολόγησης των συστημάτων είναι η συμπεριφορά τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι, δηλαδή αν συμβαίνει αυτό που λέμε συμφωνία λόγων και έργων.
Τώρα ως προς τα εκλογικά μας πράγματα χρειαζόμαστε και θα χρειαστούμε εντονότερα στο κοντινό μέλλον, να μελετήσουμε και να αποφασίσουμε για το καλύτερο και χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις αξιωματικό σύστημα ή αλλιώς πολιτικό κόμμα για τις επερχόμενες εκλογές. Η επιτυχία ή η αποτυχία ενός πολιτικού κόμματος κατά κύριο λόγο οφείλεται στο αξιωματικό τους σύστημα.
Ποτέ μια γεωμετρική πρόταση δεν ήταν αληθής επειδή αναφερόταν σε ένα ωραίο και πολύχρωμο τρίγωνο ή τετράγωνο, αλλά επειδή ήταν αποδείξιμη μέσα στο σύστημα αξιωμάτων της. Και πιο λιανά: Κανένα κόμμα σε ό,τι και να λέει και όσο ωραία τα λέει, δεν γίνεται πιστευτό αν οι προτάσεις του και οι πράξεις του δεν είναι συνεπείς με τα αξιώματά του.
ΥΓ.: Τα παραπάνω ήταν μια άσκηση ενόψει εκλογών, των πολλών κομμάτων και πολλών ψευδών και ολίγων σωστών πληροφοριών. Πρέπει να ψάχνουμε να βρούμε την αλήθεια εντοπίζοντας τις αντιφάσεις. Δεν ψηφίζουμε με την καρδιά, αλλά με την λογική που χρειάζονται και τα αξιωματικά συστήματα.
