Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
«Ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές
του Αη Γιάννη, αχ πόσα ξέρεις
και μου λες,
αχ πόσα τέτοια ξέρεις και
μου λες πού’χουν πεθάνει…»
Αυτά λέει το αγαπημένο παλιό τραγούδι «Η σούστα πήγαινε μπροστά» σε στίχους Μάνου Ελευθερίου,
μουσική Δήμου Μούτση και πρώτη ερμηνεία Δημήτρη Μητροπάνου.
Παρατηρούμε ότι στην παράδοση μας κυρίως στα ήθη και έθιμα, ιδιαίτερα στη λαογραφία, δεν είναι τίποτα τυχαίο και δεν προέρχεται από παρθενογένεση, αλλά φέρει επιρροές από την αρχαιότητα. Έτσι ακριβώς, συμβαίνει και με τα Μαγιάτικα στεφάνια, που φτιάξαμε τον προηγούμενο μήνα, με χαρά, προσμονή, αναγέννηση και ελπίδα για κάθε τι καλό που ευελπιστούμε να έρθει! Ας τα πάρουμε, όμως, από την αρχή.
Το μαγιάτικο στεφάνι έχει βαθιές ρίζες που έρχονται από την Αρχαία Ελλάδα, υπήρξε έθιμο που συμβόλιζε τον ερχομό της άνοιξης καθώς και την αναγέννηση της φύσης. Οι αρχαίοι Έλληνες κρεμούσαν στεφάνια από λουλούδια, κλαδιά καρποφόρων δέντρων, όπως για παράδειγμα, σκόρδο ή κρεμμύδι για υγεία, ευφορία και καλή τύχη.
Το σκόρδο και το κρεμμύδι λειτουργούσαν αποτρεπτικά από το κακό μάτι ή τα άσχημα λόγια, τις συμφορές, γενικότερα την κακή ενέργεια.
Σήμερα αντίστοιχα, φτιάχνουμε στεφάνια από λουλούδια, κυρίως αγριολούλουδα, κρεμώντας τα στην εξώπορτα του σπιτιού ή στα μπαλκόνια μας, ώστε να αποτρέψουμε κάθε κακό στοιχείο και να προϋπαντήσουμε τον ερχομό της Άνοιξης και της καλοκαίρι. Το μαγιάτικο στεφάνι θα παραμείνει στο σπίτι, στο μπαλκόνι ή στην εξώπορτά μας, μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού, που είναι η γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Η γιορτή του Αη Γιάννη του Κλήδονα, είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτή των στεφανιών του Μάη.
Μια γιορτή που έπεται, η γιορτή του Κλήδονα μια ομηρική λέξη «Κληδών», που σημαίνει οιωνός ή χαρούμενο μήνυμα.
Σύμφωνα με τη λαογραφία μας, ο λαός πιστεύει ότι η γιορτή του Αϊ Γιάννη φέρνει τύχη, καλό μαντάτο και αποκαλείται αλλιώς και «ριζικάρης» γιατί φανερώνει την καλή τύχη.
Το μαγιάτικο στεφάνι του Μαΐου συμμετέχει με τη σειρά του, στη γιορτή του ΑηΓιάννη του Κλήδονα, συγκεκριμένα την 23η και την 24η Ιουνίου. Η στιγμή δηλαδή που ρίχνουμε το μαγιάτικο στεφάνι στη φωτιά, πηδώντας τρεις φορές πάνω από αυτή.
Είναι συμβολικός αριθμός το τρία για τη λαογραφία, για την παράδοση γενικότερα, καθώς και η φωτιά αποτελεί συμβολικό στοιχείο εξαγνισμού και κάθαρσης, συμβολίζει την καλή τύχη, την εύνοια, την προστασία, την υγεία, την ευτυχία, οι άνθρωποι απαλλάσσονται από το κακό.
Σύμφωνα με την παράδοση, στις 23 Ιουνίου, παραμονή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, μετά τη δύση του ηλίου, ανάβουν φωτιές στις πλατείες και καταμεσής των δρόμων, προσπαθούν η φωτιά να είναι μεγάλη και εκεί ρίχνουν τα στεφάνια του Μάη. Άνδρες και γυναίκες πηδούν πάνω από τις φωτιές και λένε δυνατά «να πηδήξω τη φωτιά, μη με πιάσει η αρρωστιά». Γι’αυτό και οι παλιότεροι πίστευαν ότι πηδώντας πάνω στη φωτιά, δεν θα αρρώσταιναν.
Ακόμα, η λέξη «κλήδων», σημαίνει φωνή προφητική και συνδέθηκε με το όνομα του Αγίου Ιωάννη, ο οποίος προφήτευσε την γέννηση του Κυρίου Ιησού Χριστού.
«Δώστε μου τ’ αργυρά κλειδιά / με το μαργαριτάρι
ν’ ανοίξω τον Α-Κλήδονα / στ’ Αη Γιαννιού τη χάρη.
Ορίστε τ’ αργυρά κλειδιά / με το μαργαριτάρι
ν’ ανοίξεις τον Α-Κλήδονα / στ’ Αη Γιαννιού τη χάρη
Ανοίγω τον Α-Κλήδονα / ‘νοίγω την καντίνα
να βάλω μέσα τον ορνό / να ορνιαστούν τα μήλα.
Ανοίγω τον Α-Κλήδονα / στ’Αη Γιαννιού τη χάρη
απόψε φανερώνεται / ο νιος που θα σε πάρει.
Α-Κλήδονά μου σ’έβαλα / για να σε τραγουδήσω
ρόδα και τριαντάφυλλα / το κιούπι να γεμίσω.
Ρόδα και τριαντάφυλλα / κι ανθοί του παραδείσου
εμάζεψεν ο έρωτας / κ’έπλασε το κορμί σου.»
Τραγούδι για τον Άη Γιάννη του Κλήδονα από την Κίμωλο. Το παραπάνω τραγούδι εξηγεί ότι οι ανύπαντρες κοπέλες πήγαιναν το αμίλητο νερό σπίτι, καθώς κατά τη μεταφορά του, δεν μιλούσαν σε κανέναν στο δρόμο, εξού και αμίλητο!
Έμενε κλειστό το δοχείο, εφόσον μέσα σε αυτό είχαν τοποθετήσει προσωπικά αντικείμενα, το σκέπαζαν με ένα κόκκινο πανί και πάνω τοποθετούσαν φύλλα δάφνης ή μυρτιάς και περίμεναν έως την επόμενη μέρα.
Το βράδυ προσεύχονταν στον Άγιο Ιωάννη για την καλή αποκατάσταση του έγγαμου βίου τους. Θεωρούσαν ότι το βράδυ στον ύπνο τους θα έβλεπαν το μελλοντικό τους σύζυγο.
Την επόμενη μέρα, έπονταν οι φωτιές. Για παράδειγμα στα νησιά του Βορείου Αιγαίου τις φωτιές του Άη Γιάννη του Κλήδονα τις ονομάζουν «Κακανούρες»!
Οι ρίζες της φωτιάς όσον αφορά το έθιμο του Κλήδονα βρίσκεται στην αρχαία Ελλάδα στην εποχή του Ομήρου, αναφέρεται ότι χρησιμοποιούσαν τη μαγεία του Κλήδονα, για να μαντέψουν κατά κάποιο τρόπο τι θα τους συνέβαινε στο εγγύς μέλλον. Και εδώ η λαογραφία για άλλη μια φορά, μας προσφέρει την πολιτισμική της πυξίδα, από τα αρχαία ελληνικά χρόνια έως τις μέρες μας, καθώς φέρει βαθύ και μακραίωνο έρεισμα, αποτελεί πυλώνα, όσον αφορά το στολισμό, τη δημιουργία, την προετοιμασία του στεφανιού και μετέπειτα την καύση του.
Επομένως, την κάθαρση και τον εξαγνισμό τους μετά από όλη αυτή τη διαδικασία – τουλάχιστον έτσι πίστευαν. Αμίλητο νερό και φωτιές λοιπόν, όλα συνυφασμένα μεταξύ τους, συνθέτουν τις εικόνες της παράδοσής μας.
Φέτος, αν φτιάξατε και εσείς τον προηγούμενο μήνα το δικό σας μαγιάτικο στεφάνι με ό,τι λουλούδια ή αγριολούλουδα βρήκατε, το κρεμάσατε στο μπαλκόνι σας ή στην εξώπορτά σας και κάπως έτσι φέρατε το μήνυμα και προϋπαντήσατε την Άνοιξη στο σπίτι σας, ελπίζω να το ρίξατε στη φωτιά στη γιορτή του Άη Γιάννη συγκεκριμένα την 24η Ιουνίου!
