Γράφει ο Γιώργος Πένταρης
Ακούμε χρόνια την πολιτική πρόταση, κυρίως των κομμάτων της αριστεράς, για μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Ο όρος εμφανίστηκε και χρησιμοποιήθηκε από το ΠΑΣΟΚ και εν πολλοίς εφαρμόστηκε από τις κυβερνήσεις του, αλλά όχι με την ευρεία έννοια που της έδινε η αριστερά και το πρώιμο ΠΑΣΟΚ.
Εκείνη την εποχή που το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου ήταν χωρισμένο σε σφαίρες επιρροής, μια πρόταση «πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής» είχε μια συγκεκριμένη λογική και χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον ως αντιπολιτευτικό επιχείρημα εναντίον του «Ανήκομεν εις την Δύσην» του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο που το ευνοούσε και η πολιτική συγκυρία, ήταν και το σύνθημα του ΠΑΣΟΚ «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» και το «Έξω οι βάσεις του θανάτου». Για το πρώτο σύνθημα θα πρέπει να θυμόμαστε ότι το ΠΑΣΟΚ το εφάρμοσε όσον αφορά τις σχέσεις του με την ΕΟΚ, εισάγοντας νέες ιδέες για χρηματοδοτήσεις των χωρών του Νότου (Ελλάδα, Ιταλία Γαλλία) καταφέρνοντας αυτές οι ιδέες να γίνουν πράξη με τα ΜΟΠ, τα πακέτα Ντελόρ, ΕΣΠΑ κτλ. Στο παραπάνω παράδειγμα, το ΠΑΣΟΚ βλέπουμε ότι δεν προσπάθησε μόνο του, αλλά ενέπλεξε κι άλλους, αφού εντόπισε και τόνισε τα κοινά συμφέροντα που είχαν. Το μικρό δίδαγμα από εδώ είναι ότι αν έγινε κάτι, έγινε με όχι απόλυτη ανεξαρτησία, αλλά με συνεργασία στη βάση κοινών συμφερόντων – και αυτό είναι προαπαιτούμενο για την άσκηση τέτοιας πολιτικής.
Όσον αφορά τις βάσεις, δεν τις έδιωξε το ΠΑΣΟΚ παρά την έντονη πολιτική και ιδεολογική του δράση, αλλά οι ίδιοι οι Αμερικανοί αποφάσισαν να αποσυρθούν. Να σημειώσω εδώ ότι ο Καραμανλής τέτοια εποχή το 1974, απέσυρε την χώρα από το στρατιωτικό σκέλος τους ΝΑΤΟ, ευθυγραμμιζόμενος με μια καθαρά αντινατοϊκή πολιτική που, στο παρασκήνιο, καθοδηγούνταν από το ΚΚΕ. Η προσωρινή αποχώρηση από το ΝΑΤΟ δεν μας έλυσε, αλλά αντιθέτως δημιούργησε προβλήματα αφήνοντας ελεύθερο πεδίο στην Τουρκία. Είδαμε το λάθος μας και γυρίσαμε στο μαντρί, όπως έλεγε ο Αβέρωφ.
Αυτήν την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική ευαγγελίζεται η ΕΛ.Α.Σ. του Τσίπρα, πράγμα το οποίο έλεγε και επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και πήγε να την εφαρμόσει ζητώντας βοήθεια από τον Πούτιν και «έφαγε πόρτα» που λένε. Οι πρόσφατες δηλώσεις του για το εν λόγω θέμα έχουν κινητοποιήσει κάποιες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μαζί με την Αμερική και έτσι στις 20 του περασμένου Ιουνίου έγιναν συζητήσεις Τσίπρα με τους πρέσβεις της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιταλίας και της Ισπανίας σε συνάντηση που διοργάνωσε η νορβηγική πρεσβεία. Η συζήτηση, στην οποία μετείχαν επίσης οι πρεσβευτές της Ολλανδίας και της Δανίας, επικεντρώθηκε σε ένα ευρύ φάσμα εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εξελίξεων που αφορούν την Τουρκία, την Κύπρο, την Ουκρανία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Μέση Ανατολή. Ακολούθησε στις 29 Ιουνίου η συνάντηση με την πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Αθήνα, Γκιλφόιλ, κατόπιν δικού της αιτήματος, κατά την οποία ο πρώην πρωθυπουργός τόνισε πως οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις πρέπει να βασίζονται στο αμοιβαίο όφελος και όχι στη λογική του δεδομένου συμμάχου. Στο σημείο αυτό αναρωτιέμαι αν έχει επιδιώξει κάτι ανάλογο και ο κ. Ανδρουλάκης γιατί η συνάντηση δεν οργανώθηκε επειδή είχαν την ιδέα οι Νορβηγοί, αλλά έβαλε και το χεράκι του η ΕΛ.Α.Σ…
Το θέμα που φυσιολογικά ανακύπτει είναι το πώς προσδιορίζεται η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Υπάρχουν διάφοροι ορισμοί ανάλογα με την ιδεολογική τοποθέτηση του κάθε κόμματος και το αξιωματικό σύστημα στο οποίο στηρίζεται.
Μια άποψη είναι η της αριστεράς και κυρίως του ΚΚΕ, ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να ανακατεύεται με θέματα που δεν την αφορούν και κυρίως να μην παίρνει θέση σε θέματα που είναι αντίθετο το ΚΚΕ, π.χ. συνεργασία με το Ισραήλ αντί με την Χαμάς.
Η άλλη άποψη είναι αυτή που στον πυρήνα της έχει την ρήση του Κ. Καραμανλή το «ανήκομεν εις την Δύσην». Έχουμε δηλαδή ως δεδομένο την συμμετοχή μας ή συμμαχίες μας σε ευρύτερους θεσμούς που ιδεολογικά και φιλοσοφικά είναι συμβατοί με τα Ελληνικά δεδομένα και μέσα σε αυτό το πλαίσιο ασκείται η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Πρόσφατο παράδειγμα έχουμε ότι, παρά του ότι είμαστε μέλος της ΕΕ, ασκήσαμε βέτο για να μην περάσουν μέτρα εναντίον πλοίων Ελληνικών συμφερόντων που μεταφέρουν Ρωσικό LNG. Μέγιστο παράδειγμα πολυδιάστατης και ενεργούς εξωτερικής πολιτικής ήταν η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Ένα άλλο μεγάλο παράδειγμα είναι η εγκατάσταση της COSCO που, παρά τις τελευταίες πιέσεις της Αμερικής, λόγω των αντιθέσεών της με την Κίνα, η COSCO ζητά και μάλλον θα γίνει και τέταρτος προβλήτας για εμπορεύματα στον Πειραιά. Ενεργή εξωτερική πολιτική είναι στην ουσία ο πλωτός τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη, που συνιστά ενναλακτική οδό προμήθειας ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή. Η αγορά των πολεμικών Rafale και των FDI με παράλληλη αναβάθμιση των F16 είναι άλλο ένα παράδειγμα πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Μη ξεχνάμε και την αναβάθμιση των σχέσεων της χώρας με τις Ινδίες. Η αποστολή της συστοιχίας Patriot στην Σαουδική Αραβία είναι πολυδιάστατη και ενεργή εξωτερική πολιτική όπως και η αποστολή πολεμικών στον Περσικό κόλπο.
Ένα αντιπαράδειγμα πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής είναι η Τουρκία, η οποία έπαιξε και έχασε στην Ουκρανία και έπαιξε και έχασε και στην Ρωσία με τους S400. Επειδή η Τουρκία του Ερντογάν θεωρεί τον εαυτόν της μεγάλη δύναμη, θεώρησε ότι μπορούσε να πιέσει την άλλη πλευρά με τους S400, αλλά δυστυχώς αποδείχτηκε ότι θέλει ακόμη πολύ δρόμο για να γίνει υπερδύναμη. Θα πρέπει να σημειώσουμε όμως ότι παρά την επαμφοτερίζουσα τακτική της, από πολλές Ευρωπαϊκές δυνάμεις θεωρείται εγγυητής της ασφάλειας της Ευρώπης λόγω του μεγέθους της και του μεγαλύτερου και πιο εμπειροπόλεμου στρατού της ΕΕ. Σε αυτό ακριβώς το σημείο φρένο έχει βάλει η Ελλάδα με την εξωτερική της πολιτική, όπως π.χ. με τον αποκλεισμό της γείτονος από το ReArm Europe.
Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά και δεν χρειάζεται να επεκταθούμε περαιτέρω. Θέλω να σημειώσω ότι οι προϋποθέσεις για να ασκηθεί πολυδιάστατη και ενεργή εξωτερική πολιτική είναι πρώτα η οικονομική ευρωστία κάθε χώρας και μετά η εσωτερικής της συνοχή και οπωσδήποτε η πληθυσμιακή της δύναμη. Ακόμη και να υπάρχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις αν δεν υπάρχει κυβέρνηση με πολιτική βούληση να ασκήσει τέτοια πολιτική στην βάση θεμελιωδών πολιτικών και ιδεολογικών σταθερών, δεν μπορεί να ασκηθεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Από τα παραπάνω λοιπόν βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα ότι η ΕΛ.Α.Σ. «κομίζει γλαύκα ες Αθήνας» όταν μας μιλά για πολυδιάστατη και ενεργή εξωτερική πολιτική, εκτός και έχει άλλα στο μυαλό του…
