Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Ελληνικό καλοκαίρι, Αύγουστος στο χωριό ή στο νησί, μεταφράζεται και ως πανηγύρι. Αλλά και του Σεπτεμβρίου τα πανηγύρια καλά κρατούν ανά την Ελλάδα, με πρώτο αυτό του Οσίου Συμεών του Στυλίτου. Το αντάμωμα, η σύνδεση του απόδημου Ελληνισμού και η συνάντηση στα υπαίθρια πανηγύρια, αποτελούν βασικά σημεία σμιξίματος κάθε χρόνο. Αντάμωμα, σύνδεση, συνάντηση, λέξεις που σηματοδοτούν το έρεισμα των πανηγυριών.
Τα ελληνικά πανηγύρια είναι ο κύκλος του χορού των ανθρώπων, που γίνονται κοινωνοί και συμμετέχουν στο χορό σε ανοιχτούς υπαίθριους χώρους, στο χωριό, στο νησί ή στην πόλη και μεταφράζονται με τον πιο προσφιλή και λαογραφικό τρόπο διασκέδασης, αλλά πρωτίστως ψυχαγωγίας, κι όχι μόνον. Ένα από αυτά είναι και το πανηγύρι που απεικονίζεται στη φωτογραφία, στη χάρη της Παναγία της Φανερωμένης στις 15 Αυγούστου στα Κατσανοχώρια, περιοχή του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων, στην τοποθεσία Παλιόβρυση.
Τα πανηγύρια ουσιαστικά είναι μπόλιασμα ηθών και εθίμων, είναι λαϊκή εκδήλωση πρωτίστως με θρησκευτικό χαρακτήρα, ώστε να τιμήσουν τη μνήμη ενός Αγίου και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μεταφράζονται με «τραγούδια» άνευ λόγου και σημασίας, με φωτορυθμικά, σημαιούλες, ξεφωνητά, σφυρίχτρες και άλλα παράδοξα. Γιατί με αυτόν τον τρόπο συνθλίβουμε την παράδοση, καθώς και την ιερή σημασία της ημέρας. Τα πανηγύρια σαφέστατα είναι μια εορταστική σύναξη της παράδοσης, ενός τόπου αλλά και της μνήμης του Αγίου ή της Αγίας, όπως προαναφέρθηκε, που τιμάται και είναι αφιερωμένη η συγκεκριμένη ημέρα.
Τα πανηγύρια μας εστιάζουν στη λαϊκή μας κουλτούρα, στις παραδόσεις μας, στα ήθη και έθιμα, στις παραδόσεις του λαού και στη γνήσια παραδοσιακή μας μουσική που είναι αστείρευτη, ατέρμονη! Μας συνδέουν, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία, μας επικοινωνούν, μας σμίγουν και μας αγκαλιάζουν. Ανταμώνουν τους ανθρώπους από διαφορετικές γωνιές της γης στον τόπο της γενέτειράς τους ή γιατί όχι το αυτόκλητο άλλων ανθρώπων από άλλα μέρη, ώστε να γνωρίσουν νέα ήθη και έθιμα.
Κάθε χωριό ή νησί της ελληνικής επαρχίας ακόμη και των μεγάλων αστικών κέντρων, διοργανώνει κάθε χρόνο την καλοκαιρινή περίοδο πανηγύρι για την θρησκευτική γιορτή του Αγίου ή της Αγίας που προστατεύει και εκπροσωπεί το χωριό, και τελείται στην εκκλησία, που είναι αφιερωμένος ο ναός, ώστε να αποδοθεί η πρέπουσα τιμή.
Στα καθ’ ημάς, η λέξη πανηγύρι προέρχεται ακριβώς από την αρχαία ελληνική λέξη «πανηγύρι» καθώς συνδέεται με το ρήμα «αγείρω», που σημαίνει συναθροίζω, συγκεντρώνω, μαζεύω και με το συνθετικό «παν» μπροστά, που σημαίνει το σύνολο, το όλον, το μαζί, συνεπώς η συνάθροιση, η συγκέντρωση του συνόλου των συγχωριανών. Τα παλιά εκείνα χρόνια οι άνθρωποι επικοινωνούσαν και γλεντούσαν με τα λίγα μέσα που διέθεταν, ίσως με κάποιους αυτοδίδακτους οργανοπαίχτες από τα διπλανά χωριά ή με κάποιο γραμμόφωνο, και το γλέντι καλά κρατούσε! Με τον τρόπο αυτό οι άνθρωποι ξέφευγαν από τα προβλήματά τους, κοινωνικοποιούνταν, διασκέδαζαν και τιμούσαν τον Άγιο και προστάτη του χωριού τους.
Στα πανηγύρια συνήθως δεν συμμετείχαν άνθρωποι που είχαν χάσει κάποιο συγγενικό τους πρόσωπο την ίδια χρονιά. Για παράδειγμα, στα πανηγύρια της Ηπείρου το πρώτο τραγούδι το αφιέρωναν στους εκλιπόντες συγγενείς, καθώς αποτελούσε σημείο αναφοράς και μνήμης απέναντι στα αγαπημένα τους πρόσωπα, λειτουργούσε θα λέγαμε σαν ένα αντίδωρο στη μνήμη τους. Επίσης, τις περισσότερες φορές το πανηγύρι εκείνων των αλλοτινών καιρών, σηματοδοτούσε και την έναρξη μιας γνωριμίας, ενός προξενιού ή ενός συνοικεσίου.
Η σχέση των σημερινών πανηγυριών με τα πανηγύρια της Αρχαίας Ελλάδας είναι άμεσα συνδεδεμένη, αξίζει να αναφερθεί το σηματοδοτούμενο πανηγύρι στην Αρχαία Κόρινθο. Όταν ξεκινούσαν Έλληνες απ’ όλη την Ελλάδα, για να βρεθούν εκεί και να πουλήσουν ή να αγοράσουν, τους ρωτούσαν για πού ετοιμάζονται να πάνε, για Αθήνα ή Κόρινθο, απαντούσαν «είμαστε για τα πανηγύρια», και εννοούσαν την ακριβή τοποθεσία της Κορίνθου, μια συνήθης φράση στο άκουσμα που κρατάει αιώνες τώρα αλλά με παραποιημένη έννοια. Τα συγκεκριμένα πανηγύρια συνέβαλλαν στην ανάπτυξη του εμπορίου και στη συνάθροιση ανθρώπων, κυρίως για θρησκευτικούς κι έπειτα για ψυχαγωγικούς σκοπούς. Εξυπακούεται και για κοινωνικούς σκοπούς, συνεπώς ο χαρακτήρας της φύσης των πανηγυριών, δεν έχει αλλάξει παραμένει ίδιος, σε όλες τις εκφάνσεις του.
Όπως αποδεικνύεται στην λαογραφία μας, δεν προέρχεται από παρθενογένεση αλλά οι ρίζες της βρίσκονται βαθιά στην Αρχαία Ελλάδα και αποτελούν το απαύγασμα αυτής και στη συγκεκριμένη περίπτωση έρχονται και το επισφραγίζουν τα πανηγύρια.
Τα πανηγύρια λοιπόν της Ελλάδας μας, συναποτελούν σημαντικό κομμάτι του λαού μας, αλληλοσυμπληρώνουν τα τμήματα του Ελληνικού πολιτισμού μας. Από την Ήπειρο, τη Μακεδονία, την Πελοπόννησο, την Κρήτη, σε όλα τα νησιά μας Ιονίου και Αιγαίου, θα ηχήσουν σκοποί και θα μας «ταξιδέψουν» αυθεντικά και ελληνικά. Στην Κρήτη θα ηχήσει η λύρα, στην Πελοπόννησο θα χορέψουν καλαματιανά συρτά και τσακώνικα. Οι νησιώτικοι ήχοι από την τσαμπούνα θα ηχήσει σε όλο το Αιγαίο, η έντονη χαρακτηριστική μουσική παράδοση των Επτανήσων, θα σκορπιστεί παντού στο Ιόνιο. Η γκάιντα της όμορφης Θράκης και της Μακεδονίας, θα ακουστεί σε όλο το τόξο της Βόρειας Ελλάδας.
Το ατέρμονο Ηπειρώτικο κλαρίνο σαν το όνομά του, Ηπειρώτικο, που προέρχεται από τη λέξη Άπειρος δηλαδή ατελείωτη, όταν αρχίσει να «κελαηδάει» θα ακουστεί και θα ηχήσει σε όλη την Ελλάδα μας.
Ένα πολύ όμορφο λαογραφικό διήγημα του Κώστα Κρυστάλλη, έρχεται από το χρονοντούλαπο να αποτυπώσει με μοναδικό τρόπο την ομορφιά των λαϊκών πανηγυριών και είναι το «Το πανηγύρι της Καστρίτσας» (1894) περιοχή στην Ήπειρο. Εμπεριέχει ήθη και έθιμα της εποχής, εκτενείς ενδυματολογικές πληροφορίες, καθώς και σημαντικές αναφορές για τα πανηγύρια που πραγματοποιούνταν τότε, αποτελεί έγκριτο διήγημα όσον αφορά την ιστορικότητά του, καθώς αναφέρεται στους «πανηγυρίσιους» με μοναδικό τρόπο.
Αν λοιπόν, βρεθήκατε το καλοκαίρι στο πανηγύρι του χωριού σας ή οπουδήποτε αλλού ή και τώρα προγραμματίζετε να βρεθείτε σε κάποιο πανηγύρι, χορέψτε και τραγουδήστε με την ψυχή σας, υπό τη συνοδεία των ήχων, του λαούτου, του ζουρνά, του νταουλιού, του βιολιού, της λύρας, της γκάιντας, του σαντουριού και του κλαρίνου μέχρι πρωίας! Να θυμάστε ότι πανηγύρι και Αρχαία Ελλάδα πάνε μαζί.
– Φωτογραφία: «Εν ώρα χορού», κάτοικοι από το χωριό Νίστορα, Ουρανία Γιωτοπούλου, Πολυτίμη Δρίτσα κι άλλοι.
