Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Ο Σεπτέμβριος μεταφράζεται και ως Αρχιχρονιά, ως κλειδοχρονιά. Επίσημα, λοιπόν, μπήκε ο Σεπτέμβρης, και μάς δίνει κάτι να μάθουμε και κάτι να θυμόμαστε.
Για το εκκλησιαστικό ημερολόγιο ο μήνας Σεπτέμβριος είναι ο πρώτος μήνας του έτους, έτσι έχουμε την αρχή, την έναρξη, και οι ιερείς στις εκκλησίες, εύχονται καλή χρονιά, καλή Αρχιχρονιά! Αφήνουμε πίσω μας το παλιό έτος για να εισέλθουμε στο νέο πνευματικά και ψυχικά ανανεωμένοι, με τη μορφή ή την αρχή της μετανοίας του ήδη ανακαινισμένου, μεταμορφωμένου εαυτού μας, του εσωτερικού μας κόσμου.
Με τον ερχομό του μήνα Σεπτεμβρίου προμηνύεται ο ερχομός του φθινοπώρου! Ο Σεπτέμβριος όμως, εννοιολογικά έλαβε το όνομά του από τον αριθμό εφτά, όπου στα λατινικά είναι septem, εξού και September σύμφωνα με το Ρωμαϊκό ημερολόγιο.
Επίσης, όσον αφορά το εορτολόγιο, την 1η Σεπτεμβρίου είναι των Αγίων Σαράντα Παρθένων και ασκητριών, του Αγίου Ιησού του Ναυή, του Οσίου Μελετίου του νέου και του Οσίου Συμεών του Στυλίτου, καθώς από το 1989, το Οικουμενικό Πατριαρχείο όρισε την 1η Σεπτεμβρίου κάθε χρονιάς να είναι αφιερωμένη, ως «Ημέρα Προστασίας του φυσικού Περιβάλλοντος». Την ημέρα αυτή προσευχόμαστε προς τον Δημιουργό να προστατεύσει το περιβάλλον – κατ’επέκταση κι εμάς – άρα και κάθε μορφή ζωής στον πλανήτη μας.
Την 7η Σεπτεμβρίου τιμάται ο Άγιος Σώζων, προστάτης των βοσκών. Αποτελεί ύψιστη γιορτή, όπου υπάρχουν εκκλησάκια αφιερωμένα στη χάρη Του, συγκεντρώνονται, εκκλησιάζονται και τιμούν την γιορτή του Αγίου Σώζοντος. Μια γιορτή που αποτελεί συνδετικό κρίκο και βαθύ έρεισμα για όλους τους βοσκούς, κατ’ επέκταση για τους κτηνοτρόφους, βοηθός και οδηγός των κοπαδιών τους.
Επίσης, στο μήνα Σεπτέμβριο, στη λαογραφία του αποδίδουμε πολλές ονομασίες και πάμε να αναφερθούμε σε μερικές από αυτές: τον αποκαλούμε «Σταυριανό» ή «Σταυριάτη», λόγω της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου. «Του Σταυρού, σταύρωνε και δένε», έλεγαν οι ναυτικοί, σε αντίθεση με τους γεωργούς «σταύρωνε και σπέρνε».
Στις εκκλησίες μοιράζεται βασιλικός, το μοσχομυρωδάτο αυτό λουλούδι ή βότανο, που βρέθηκε δίπλα στον τίμιο Σταυρό – όπου το επίθετο «τίμιος», σημαίνει τον θείο, τον άγιο, τον αφιερωμένο και δοσμένο στον Θεό, γι’ αυτό λοιπόν αποκαλείται Τίμιος Σταυρός. Στους ορθόδοξους ναούς όλης της χώρας δίνεται μαζί με τον βασιλικό και αγιασμός, οι νοικοκυρές την ημέρα αυτή ετοιμάζουν το προζύμι της χρονιάς, για την ζύμωση του νέου ψωμιού, ευλογημένο και αγιασμένο, γι’ αυτό και τον βασιλικό τον αποκαλούν και «Σταυρολούλουδο».
Αλλιώς, ο Σεπτέμβρης λέγεται και μήνας «Τρυγυτής», καθώς είναι μήνας που πραγματοποιείται ο τρύγος. Μια λαϊκή παροιμία λέει «του τρυγητή τ’ αμπελουργού, πάνε χαλάλι οι κόποι», όσον αφορά την καλή και αρκετή συγκομιδή των σταφυλιών. Γι’ αυτό, παρακαλούν να μην έχει πολλές βροχές, τόσες πολλές, ώστε να μην μειωθούν, να μην πέσουν τα γράδα του νέου κρασιού.
Σηματοδοτούμενης σημασίας λοιπόν μήνας ο Σεπτέμβριος, για τις γεωργικές καλλιέργειες καθώς και για τις ποιμενικές εργασίες. Οι αγροτικές εργασίες του Σεπτεμβρίου είναι απόλυτα συνδεδεμένες με την έναρξη του Χριστιανικού ημερολογίου, γιατί αρχίζει η σπορά και το όργωμα. Ο σπόρος που ήταν προορισμένος για την νέα σπορά, στέλνονταν στην Εκκλησία να λειτουργηθεί, να καθαγιαστεί, γι’ αυτό λέγεται και «Σποράς», «Σπορίτης», «Σποριάς» ο Σεπτέμβρης.
Σε πολλά χωριά στην Ελλάδα κρεμούσαν στην εξωτερική πόρτα του σπιτιού τους ή στο κατώγι, όπου φυλάσσονταν τα κρασοβάρελα, στεφάνια από άμπελο. Κάτι παρόμοιο συνέβαινε και στην Αρχαία Ελλάδα, τον ίδιο ακριβώς μήνα οι άνθρωποι φορούσαν στεφάνια «αμπελίσια» στο κεφάλι τους, δηλαδή στεφάνια από άμπελο και κατευθύνονταν στο ιερό του θεού Διονύσου για να εξασφαλίσουν έτσι αειθαλή βλάστηση, καλή καρποφορία και μετά όδευαν προς τους αμπελώνες τους και τα πατητήρια. Με όλη αυτή την τελετουργία κατά κάποιο τρόπο, δημιουργούσαν το καταλληλότερο κλίμα ή εξευμένιζαν την αύξηση της παραγωγής τους, την εξασφάλιση της επιτυχημένης συγκομιδής των αμπελώνων τους.
Θα επαναλάβουμε αυτό που κάθε φορά λέμε: στη λαογραφία μας τίποτα δεν προέρχεται από παρθενογένεση, τίποτα δεν έγκειται στην τύχη του, αλλά υπάρχει επιρροή από την Αρχαιότητα, όλα συνδέονται ακατάλυτα μεταξύ τους και οι ρίζες τους βρίσκονται εκεί από όπου ξεκίνησαν.
Επίσης, τον Σεπτέμβριο τον αποκαλούν και «Χινόπωρο», διότι είναι ο πρώτος μήνας του φθινοπώρου, (Φ[θ]ινόπωρο – Χινόπωρο).
Είναι εναρκτήριος μήνας, όπου ξεκινούν τα σχολεία, είναι μήνας επαναπροσδιορισμού μετά την καλοκαιρινή περίοδο, το ξεκίνημα γίνεται δυνατό και ελπιδοφόρο, για παιδιά, μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς. Όλοι επιστρέφουν στη βάση τους, παλιά έλεγαν, «ο κάθε κατεργάρης στον πάγκο του» – και δίκιο είχαν! Επιστρέφουν στη βάση τους ψυχικά και πνευματικά ανανεωμένοι, ώστε να ξεκινήσουν, να θέσουν και να προβούν στην επίτευξη νέων στόχων.
Πολλά ακόμα είναι τα τραγούδια, τα ποιήματα που έχουν γραφτεί για το μήνα Σεπτέμβριο, όπως αυτό του Εθνικού μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη: «Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι», έγραψε, θέλοντας να τονίσει την εναλλαγή πολλών συναισθημάτων από τη μετάβαση του καλοκαιριού προς το φθινόπωρο, αφήνοντας πίσω τις ηλιόλουστες μέρες του καλοκαιριού, τη θάλασσα, τις αμμουδιές, το βουνό, τη χαλάρωση, επιστρέφοντας πλέον στα πολύβουα αστικά κέντρα, πίσω στην καθημερινότητα και επαναπροσαρμογή στην πραγματικότητα.
Παρόλα αυτά ο μήνας Σεπτέμβριος είναι η εκκίνηση, η αρχή, το νέο ξεκίνημα για νέους στόχους, νέες ευκαιρίες, ορίζοντες, δημιουργίες και αλλαγές, καθώς και η εκπλήρωση, η επίτευξη όλων των νέων στόχων που έχουμε θέσει.
Ας ευχηθούμε να έχουμε όλοι μια νέα καλή αρχή, ένα νέο καλό ξεκίνημα, σε ό,τι κι αν κάνουμε και μια καλή εποικοδομητική επιστροφή στην κανονικότητα!
