Γράφει ο Γιώργος Πένταρης
Επιτέλους, κατάφερα την περασμένη βδομάδα να δω την Οδύσσεια του Νόλαν στα Village, στην εντυπωσιακή τους I-Max οθόνη. Θα αποπειραθώ να γράψω δυο λόγια για την ταινία με τις εντυπώσεις που αποκόμισα και την ερμηνεία που έδωσε ο Νόλαν στην Οδύσσεια. Κατ’ αρχάς θα ήθελα να πω ότι η κινηματογραφική ταινία συμβαδίζει στο μεγαλύτερο μέρος της με την αφήγηση της Οδύσσειας. Η ταινία αρχίζει με την ίδια λογική του έπους, δηλαδή ο Οδυσσέας είναι εγκλωβισμένος στο νησί της Καλυψούς και οι θεοί συμφωνούν να τον βοηθήσουν να γυρίσει στην πατρίδα του. Ο νόστος του κατατρώει τα σωθικά κι αυτό φαίνεται στην ταινία από το υποκριτικό βάθος του Ματ Ντέιμον. Στο νησί της Καλυψούς με νοητικές αναδρομές βλέπουμε να εκτυλίσσεται το έπος.
Η σκηνοθετική δεινότητα του Νόλαν τοποθετεί τον Δούρειο Ίππο μέσα στην θάλασσα γιατί οι Αχαιοί ήρθαν από την θάλασσα. Παγίδευσε τους Τρώες να φέρουν τον Δούρειο Ίππο μέσα στην πόλη, επειδή ήταν δώρο στην θεά Αθηνά (Έλληνες, Αθηνά χαριστήριον) παρά τις παραινέσεις να τον κάψουν. Οι σκηνές μεταφοράς του Δούρειου Ίππου ήταν εντυπωσιακά ρεαλιστικές τόσο εντός όσον και εκτός της καλοστημένης παγίδας του πολυμήχανου Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας, που είχε την εύνοια της θεάς Αθηνάς, είχε το χάρισμα της «Μήτιδος», της πρώτης γυναίκας του Δία, που ήταν η θεά της φρόνησης, της εξυπνάδας και της καπατσοσύνης. Η μεταφορά του αφιερώματος στον ναό της θεάς Αθηνάς έφερε την νύχτα την καταστροφή της Τροίας. Εδώ ο Νόλαν μάς έδειξε την φρίκη του πολέμου και το έκανε πολύ καλά. Οι φωτιές, οι σφαγές μικρών και μεγάλων και η παρουσία του Αγαμέμνονα σε στυλ Darth Vader από τις ταινίες Star Wars, έκανε τον θεατή να μπει στο πετσί αυτών που υπέστησαν τα πάνδεινα στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στην Ουκρανία, στην Αφρική και σε κάθε μέτωπο του σημερινού κόσμου που προετοιμάζεται για νέο ολοκαύτωμα. Εύχομαι να μην βγει προφητικός.
Στις αφηγήσεις ο Οδυσσέας παρουσιάζεται με την Πηνελόπη πριν φύγει για τον πόλεμο, να της εξηγεί την απόφασή του να πάει να λάβει μέρος στο πλευρό του Αγαμέμνονα. Και ο Νόλαν εδώ φαίνεται διαβασμένος. Ο Οδυσσέας εξηγεί ότι αν δεν πάει στον πόλεμο, ο Αγαμέμνων θα εισβάλλει στην Ιθάκη και θα την καταστρέψει. Θέλει με την πράξη του να σώσει το βασίλειό του και την οικογένειά του. Η άποψη του Νόλαν λύνει και ένα μυστήριο που προκύπτει από τον Τρωϊκό πόλεμο. Πώς κατάφεραν οι Αχαιοί, οι Μυκηναίοι δηλαδή, να κινητοποιήσουν τόσο στρατό και ναυτικές δυνάμεις από άλλα Ελληνικά βασίλεια; Το μέγεθος του εκστρατευτικού σώματος που ήταν πάνω από χίλια πλοία (1.186 πλοία), το περιγράφει ο ποιητής στην Β’ Ραψωδία της Ιλιάδας στον περίφημο κατάλογο των πλοίων. Σας παραθέτω από την Ιλιάδα σχετικό χωρίο για την Ήλιδα με την μετάφραση:
«Οι δ’ άρα Βουπράσιόν τε και Ήλιδα δίαν έναιον όσον εφ’ Υρμίνη και Μύρσινος εσχατόωσα πέτρη τ’ Ωλενίη και Αλήσιον εντός εέργει, των αύ τέσσαρες αρχοί έσαν, δέκα δ’ ανδρί εκάστω νήες έποντο θοαί, πολέες δ’ εμβαινον Επειοί.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Αυτοί πάλι που κατοικούσαν στο Βουπράσιο και στη θεία Ήλιδα, όση έκταση κλείνουν γύρω – γύρω η Υρμίνη και η Μύρσινος, που βρίσκεται εντελώς στην άκρη, και ο Ωλένιος βράχος και στο Αλήσιο, αυτοί είχαν τέσσερις αρχηγούς, και τον καθένα τον ακολουθούσαν δέκα γοργά πλοία και πολλοί Επειοί είχαν μπει μέσα».
Φανταστείτε να στείλουν δέκα καράβια οι «Επειοί» της «Κοίλης Ήλιδας», δηλαδή οι Ηλείοι της περιοχής του σημερινού Βουπρασίου / Μανωλάδας. Πώς συμφώνησε όλη η Ελλάδα να πάει στην εκστρατεία; Ποιες ήταν οι υποσχέσεις και ποιες οι απειλές από τους Μυκηναίους;
Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το γεγονός ότι ο Νόλαν αποκαλεί τους Αχαιούς «Λαούς της θάλασσας», αποδεικνύοντας ότι έχει εντρυφήσει όχι μόνο στα Ομηρικά Έπη, αλλά και στα ιστορικά δεδομένα. Ahhiyawa (Αχιηιάβα) έλεγαν τους Αχαιούς οι κάτοικοι της περιοχής του Ιλίου οι Χετταίοι. Οι Χετταίοι τούς περιγράφουν ως μια υπολογίσιμη ναυτική δύναμη πέρα από το Αιγαίο (Λαοί της θάλασσας) που αναμειγνυόταν σταθερά στις υποθέσεις της Ανατολίας. Από τη μελέτη των χεττιτικών πινακίδων σε σφηνοειδή γραφή, προκύπτει ότι ο «Τρωικός Πόλεμος» δεν ήταν απλώς μια μεμονωμένη δεκαετής πολιορκία για μια γυναίκα, αλλά το αποκορύφωμα μιας αιωνόβιας γεωπολιτικής σύγκρουσης και τριβής μεταξύ των Μυκηναίων Ελλήνων και των κρατών της δυτικής Μικράς Ασίας που βρίσκονταν υπό την επιρροή των Χετταίων. Η σύγκρουση αυτή συνεχίζεται σχεδόν στην ίδια περιοχή ακόμη και σήμερα, όπως θα σκεφτήκατε.
Εντυπωσιακή ήταν και η διάβαση του στενού της Χάρυβδης με τον τεράστιο στρόβιλο, ο οποίος ρουφούσε όλα τα πλοία που περνούσαν από το στενό. Υπάρχει μια χαρακτηριστική ομιλία για την τεχνολογία την εποχή του Τρωικού πολέμου από τον καθηγητή του ΕΜΠ και Ακαδημαϊκό κ. Θεοδόση Τάσιο, για το πώς δίνονται οδηγίες στον Οδυσσέα να ξεπεράσει τον στρόβιλο. Ακόμη και εδώ φαίνεται ότι ο Νόλαν ήταν διαβασμένος!!!
Το ίδιο ήταν και με τα γεγονότα της επιστροφής στην Ιθάκη. Τα δώδεκα τσεκούρια, το πέρασμα της χορδής, από νεύρο «ειλίποδος βωός» στο τόξο, έφερε αναστάτωση στους μνηστήρες που εκτελέστηκαν ένας – ένας. Ήταν η τελευταία σφαγή μετά την Τροία.
Διάβασα κριτικές ότι χρησιμοποίησε μαύρους και ότι κακώς την ωραία Ελένη μαζί με την αδερφή της την Κλυταιμνήστρα τις υποδύθηκαν μαύρες στην επιδερμίδα ηθοποιοί. Μου έκανε εντύπωση γιατί οι γυναίκες ήταν κατάμαυρες ενώ οι άνδρες μαύροι ηθοποιοί όπως ο Ευρύλοχος, το πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα, ο αοιδός και ένας εκ των μνηστήρων ήταν αυτό που λένε έγχρωμοι (κολοράτους τους λένε οι λευκοί της Νότιας Αφρικής). Πιστεύω ότι ο Νόλαν ήθελε να δείξει την μαύρη ψυχή των δύο γυναικών. Η μια στάθηκε η αιτία ενός θανατηφόρου και ψυχοφθόρου πολέμου που είχε ως αποτέλεσμα τον εξαναπονδρισμό της Τροίας και η άλλη έφερε στο κρεβάτι της τον Αίγισθο που του όπλισε το χέρι να σφάξει τον μετά από δέκα χρόνια πολέμου τον άνδρα της, τον πορθητή της Τροίας Αγαμέμνονα. Η Κλυταιμνήστρα ήταν ο ηθικός αυτουργός της στυγερής δολοφονίας που της μαύριζε την ψυχή. Πιστεύω ότι με τις δύο ηθοποιούς ο Νόλαν πέτυχε να εκφράσει τα μαύρα αισθήματα και ενοχές και από την άλλη να ακολουθήσει την woke κουλτούρα που τους θέλει εκεί που δεν υπάρχουν, να υπάρχουν σε κάθε κινηματογραφικό έργο ώστε να μπορεί η ταινία να γίνει για υποψήφια Όσκαρ.
Η ταινία με συγκίνησε γιατί είδα μέσα από αυτή τις ρίζες μας. Την ίδρυση της αρχαίας θρησκείας μας, τον αγώνα στην θάλασσα, την αγωνία του νόστου, την καπατσοσύνη του Έλληνα, τον αγώνα ενάντια στις αντιξοότητες, την σχέση του ανθρώπου με τη μοίρα του, την φιλοξενία, τον δεσμό της οικογένειας και την σχέση ανθρώπων και θεών. Στο τέλος ο Οδυσσέας με την Πηνελόπη παίρνουν καράβι και πάνε Δυτικά να συναντήσουν τους νεκρούς φίλους του, στην ουσία όμως να συνεχίσουν την περιπλάνηση για να γνωρίσουν άλλους ανθρώπους (νόων έγνω) και άλλους πολιτισμούς…
Υ.Γ.: «Ειλίπους βούς = βόδι που όταν περπατά περιστρέφει ημικυκλικά τα πίσω πόδια του».
