ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΜΑΣ ΤΕΥΧΗ!
ΞΑΝΑ ΚΟΝΤΑ ΣΑΣ!!
ΕΙΚΟΝΕΣ – ΗΧΟΙ
Λένε ότι μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις. Και ισχύει· για εμένα τουλάχιστον, ισχύει και με το παραπάνω. Η σπουδαιότητα των εικόνων όμως, δεν οφείλεται (μόνο) στο ότι σε πολλές περιπτώσεις έχουν ανάγκη ένα μεγάλο πλήθος και μια αντίστοιχα μεγάλη ποικιλία λέξεων για να περιγραφούν. Το πραγματικό τους ενδιαφέρον βρίσκεται σε εκείνες τις περιπτώσεις, όπου μια εικόνα δεν μπορεί να ταιριάξει με καμία απολύτως λέξη, με κανέναν απολύτως συνδυασμό λέξεων, με καμία πρόταση ή έκφραση. Μία εικόνα τότε δεν ισούται ούτε με μία, αλλά ούτε με χίλιες, ούτε με εκατό χιλιάδες λέξεις. Φαντάζομαι πως οι περισσότεροι από εμάς έχουμε φανεί αρκετά τυχεροί ώστε να ζήσουμε μια τέτοια στιγμή – εικόνα, που, ακόμα και όταν είναι δυσάρεστη, σε κερδίζει με τη σπανιότητά της. Οι περισσότεροι από εσάς, πιστεύω, μπορούν να καταλάβουν, έστω να αισθανθούν, τι εννοώ λέγοντας τα παραπάνω.
Ωστόσο, στο σημερινό άρθρο το θέμα μου δεν θα είναι οι εικόνες, ακριβώς λόγω του ότι η σημασία, η αξία και το μεγαλείο τους έχουν εγκωμιαστεί πολλές ακόμα φορές, πολύ πριν από την ώρα που αποφάσισα εγώ να γράψω. Οι εικόνες άλλωστε, είναι κάτι τόσο επίκαιρο, δυστυχώς από την άσχημη πλευρά τους, που το μόνο που δε θα είχε βάση είναι να πω ότι μας έλειψαν τη βδομάδα που μας πέρασε. Χόρτασα από εικόνες, αυτή τη φορά όχι από τοπία και φυσικά κάλλη, αλλά από φωτιές, στάχτες και σπασμένα τζάμια από το κέντρο της Αθήνας μέχρι τη γειτονιά μου. Η ασχήμια και η βία είναι τόσο κολλητικές αρρώστιες τελικά… Δεν έχει σημασία όμως. Δηλαδή έχει σημασία, φυσικά και έχει, ίσως την περισσότερη από κάθε άλλο θέμα, παρ’ όλα αυτά το δικό μου θέμα σήμερα θα είναι οι ήχοι, οι ήχοι που με μια πρώτη σκέψη μοιάζουν να έχουν τόσες διαφορές με τις εικόνες, μα στην πορεία της διερεύνησής τους αποκαλύπτουν τόσα κοινά.
Ήχοι της καθημερινότητας, συνομιλίες, γαβγίσματα, άγνωστες και γνωστότερες φωνές. Εικόνες της καθημερινότητας, παιδιά που πάνε στο σχολείο, λεωφορεία και ταξί στους δρόμους, άνθρωποι, νέοι, ηλικιωμένοι, διαφορετικά ντυμένοι, άλλοι γνωστοί, άλλοι λιγότερο γνωστοί. Ήχοι βίαιοι, κομπρεσέρ, κόρνες, τσακωμοί, βουητά, συνθήματα και βόμβες (περιορισμένες σε ταινίες και βιντεοπαιχνίδια). Εικόνες βίαιες, μποτιλιαρίσματα, σωματικές επιθέσεις και τραυματισμοί. Ήχοι μελαγχολικοί, λόγια που παρακαλούν για ελεημοσύνη, που εκλιπαρούν για βοήθεια, που μιλούν για τη χαμένη δημοκρατία, αξιοπρέπεια, αγάπη. Εικόνες μελαγχολικές, άστεγοι στα πεζοδρόμια, άρρωστα παιδιά, πληγωμένα ζώα, εξαρτημένοι νέοι.
Είναι η ζωή μας.
Υπάρχουν, όμως, και οι αισιόδοξοι ήχοι, το γέλιο, οι κλασικές μελωδίες, το κελάηδισμα (έστω και άχαρο) κάποιων πετούμενων, η ανακοίνωση μιας προαγωγής, ο ερχομός ενός νέου που περιμέναμε μα αγωνία. Οι αισιόδοξες εικόνες, το παιχνίδι των γάτων της γειτονιάς, οι μεγάλες παρέες, οι λιακάδες, τα χαμόγελα. Αλλά και οι «συγκινητικοί» ήχοι, γνώριμες μουσικές, το κλάμα του νεογέννητου μωρού (σου), μια ανθρώπινη χροιά που είχες καιρό να ακούσεις. Τέλος, και οι «συγκινητικές» εικόνες, ηλιοβασιλέματα και ουράνια τόξα, για άλλους πρωτοβρόχια και λευκές νιφάδες χιονιού, θάλασσες, αγκαλιές.
Είναι η ζωή μας.
Αν μιλούσα σε μαθηματικούς, θα έλεγα πως επιχείρησα να κατασκευάσω μια απεικόνιση ένα προς ένα και επί, από το σύνολο των ήχων, στο σύνολο των εικόνων. Προσπάθησα δηλαδή να δείξω ότι τα δύο αυτά σύνολα, οι ήχοι και οι εικόνες, είναι ισοπληθικά, αν και για τον καθένα μας η απεικόνιση μπορεί να διαφέρει. Επειδή όμως δε μιλάω (μόνο) σε μαθηματικούς, θα το πω απλούστερα. Ο στόχος μου ήταν να φανεί πως κάθε ήχος αντιστοιχίζεται σε μία εικόνα, αλλά και το αντίστροφο. Θα μπορούσαμε δηλαδή, έχοντας σα δεδομένο έναν οποιονδήποτε ήχο, να πλάσουμε μια εικόνα που να συνδέεται άμεσα με αυτόν, αλλά και βλέποντας μια «βουβή» εικόνα, να φανταστούμε τον ήχο που αβίαστα θα τη συνόδευε. Προφανώς, βέβαια, η απόδειξή μου δεν είναι ούτε ακριβής, ούτε πλήρης, αυτό όμως δε στερεί από το συμπέρασμά μου το δεδομένο ότι είναι φανερό. (Στο σημείο αυτό ειλικρινά χαίρομαι που δεν έχω να κάνω μόνο με μαθηματικούς.)
Τι συμβαίνει, όμως, όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ήχους, που όχι μόνο δεν απολαμβάνουμε, αλλά αντίθετα δεχόμαστε ως περιττά βάρη εναντίον οποιασδήποτε ασχολίας με την οποία καταπιανόμαστε τη δεδομένη στιγμή, ή χρονική περίοδο; Το αντίστοιχο γεγονός στην περίπτωση των εικόνων, φυσικά έχει πολύ ευκολότερη λύση. Θα κλείσουμε απλά τα μάτια ή θα στρέψουμε αλλού το κεφάλι. Οι ήχοι, όμως, δεν παύουν κάνοντας πως τους αγνοείς ή κουκουλώνοντάς τους. Οι ήχοι επιμένουν, επιζητώντας την ολοκληρωτική κατάκτηση της προσοχής σου. Για να προλάβω κάποιες απαντήσεις, όχι, οι ωτοασπίδες δεν είναι λύση. (Τις δοκίμασα πέρσι διαβάζοντας για τις πανελλήνιες και το αποτέλεσμα ήταν να καταλήξω περισσότερο εκνευρισμένη από ό,τι ήμουν πριν τις βάλω.)
Οι ήχοι, λοιπόν, περιέχουν ένα παράδοξο. Το καλό με αυτούς είναι ότι σχετίζονται τόσο στενά με τις εικόνες. Και το κακό με αυτούς είναι ότι σχετίζονται τόσο στενά με τις εικόνες. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι οι εικόνες οι πραγματικές, αυτές που θα έβλεπε και όποιος άλλος κοιτούσε μαζί μας, αλλά οι εικόνες που βλέπουμε μόνο εμείς, οι εικόνες που συνειρμικά, με κάθε ήχο, δημιουργούνται στο μυαλό μας, και που δεν επιδέχονται κλείσιμο των ματιών ή στρίψιμο του κεφαλιού μας. Τέτοιες εικόνες, όσο ευχάριστες και δημιουργικές είναι ορισμένες φορές, τόσο ακατόρθωτα και εξαντλητικά διαγράψιμες είναι άλλοτε. Έτσι, ένας ήχος μπορεί να καταφέρει να χαράξει μια εικόνα με διάρκεια πολύ μεγαλύτερη από τη δική του. Ευχή και κατάρα του.
Τελικά, για να το λένε, μια εικόνα θα είναι χίλιες λέξεις. Όμως δυστυχώς για εμάς, τους κοινούς θνητούς, όλοι οι ήχοι, οι λέξεις και οι εικόνες, θα είναι κάπου χίλιες ζωές. Και αν αναγκαζόμαστε, αν κάποιοι μας αναγκάζουν, να μένουμε στους δυσάρεστους, στους άγριους και στους βάρβαρους ήχους, που σέρνουν πλάι τους τις εξίσου, αν όχι περισσότερο, βίαιες εικόνες, λέξεις και σκέψεις, τότε οφείλουμε πρώτα στον εαυτό μας, να αποδείξουμε ότι δεν αρκούμαστε σε αυτό…
Γράφει η ΖΩΗ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ
zoiterzopoulou@yahoo.com
