«Είναι τα αρχαία πολυσπόρια ή πολύσπορα ή πανσπερμία και στη σημερινή τους εκδοχή πρόκειται για χυλό μετά από πολύωρο βράσιμο καλαμποκιού, φασολιών σιταριού ή και άλλων δημητριακών και οσπρίων» μας ενημερώνει η πρόεδρος του Απεραθίτικου Συλλόγου κα Σοφία Γρατσία – Χατζούδη, και συνεχίζει:
«Η συμμετοχή του καλαμποκιού στο παρασκεύασμα έδωσε στο έθιμο και τη σημερινή του ονομασία Κουκουλομαεριά (κουκούλα – μαγειρεύω) αφού στη Νάξο το καρπό του καλαμποκιού τον λένε και Κουκούλα εξαιτίας του φυσικού του περιτυλίγματος.»
Στην πολυάνθρωπη Απείρανθο τα παλιότερα χρόνια, πριν τη μαζική εσωτερική μετανάστευση, το έθιμο τηρούνταν σχεδόν από όλα τα νοικοκυριά, από την επομένη των Χριστουγέννων μέχρι τη Πρωτοχρονιά. Οι καρποί, κατά κανόνα ξερικοί από την άνυδρη γη της ορεινής Νάξου, για να δώσουν τον νοστιμότατο χυλό έβραζαν στο τσουκάλι που στηνόταν στη καμινάδα για δυο-τρία συνεχή 24ωρα. Με προσθήκη, πριν την ανάλωση, και λίγου λαδιού πρόκειται για αυθεντικά φυσική, ιδιαίτερα θρεπτική και υγιεινή τροφή.
Αυτό το έθιμο αναβίωσε επί της Λ. Βεΐκου ο Απεραθίτικος Σύλλογος μετά από προτροπή του μέλους του και δημοτικού συμβούλου Μάνου Ελευθερίου στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που οργάνωσε ο Δήμος μας για τις γιορτές των Χριστουγέννων.
Την ίδια μέρα, στην Ελ. Βενιζέλου, οι πολιτιστικοί Σύλλογοι των Ηπειρωτών, Πελοποννησίων και Κρητών παρασκεύασαν και μοίρασαν παραδοσιακές πίτες και εδέσματα, συνοδευόμενα από τσίπουρο και ρακί, στους περαστικούς.
Σε μερικά χωριά της ορεινής Νάξου οι κάτοικοι εξακολουθούν να τηρούν μέχρι και σήμερα μια πανάρχαια παράδοση, κατά την οποία προσφερόταν μαγειρεμένοι καρποί της πρώτης συγκομιδής στο πλαίσιο γιορτών, προς τιμήν διαφόρων θεών, που γίνονταν την περίοδο από τα μέσα Οκτωβρίου μέχρι τα μέσα Μαρτίου.
